Heimaslóð - Breytingar notanda [is]

Mynd:Blik1978 hjonasaeboli bls57.jpg

2009-09-08T10:08:54Z

Elvario:

''Frú Steinun Símonardóttir Zoëga''

Blik 1978/Hjónin á Sæbóli

2009-09-08T10:07:35Z

Elvario:

'''Hjónin á Sæbóli í Norðfirði'''

[[Mynd:Blik1978_hjonasaeboli_bls57.jpg|thumb|250px|''Frú Steinun Símonardóttir Zoëga'']]
[[Mynd:Blik1978_hjonasaeboli_bls572.jpg|thumb|250px|''Tómas Zoëga'']]

'''„Æskuminnin munann sækja á“'''

Miðvikudaginn 21. sept. á f.á. var til moldar borin í Fossvogskirkjugarði frú Steinunn Símonardóttir Zoëga, ekkja Tómasar Zoëga sparisjóðsstjóra í Neskaupstað. — Og minnin frá æskuárum mínum gera vart við sig eitt af öðru.
Tómas Zoëga var fæddur 26. júní 1885 i Reykjavík. Foreldrar hans voru Jóhannes skipstjóri Tómasson og k.h. frú Guðný Hafliðadóttir tómhússmanns í Reykjavík Nikulássonar.

Árið eftir fermingarárið sitt, eða aldamótaárið, fluttist Tómas til Austfjarða til þess að leita sér atvinnu. Þá settist hann að á Eskifirði og gegndi þar ýmsum störfum um hríð, en árið eftir (1901) fluttist hann norður til Norðfjarðar og gerðist vinnumaður og sjómaður hjá ýmsum útgerðarmönnum þar, sem gerðu þá út árabáta sína á hin fiskisælu grunnmið í mynni fjarða og dýpra úti, þegar veður og straumar leyfðu.

Árið 1906, þegar Konráð Hjálmarsson kaupmaður frá Brekku í Mjóafirði stofnaði til verzlunarreksturs á Nesi í Norðfirði, gerðist Tómas Zoëga afgreiðslumaður í búð kaupmannsins. Síðar gerðist hann skrifstofumaður við sama fyrirtæki og síðast skrifstofustjóri verzlunarinnar, sem hafði orðið mikil umsvif í kauptúninu, þar til yfir lauk í kreppuárunum.

Árið 1883, 7. okt., fæddist bændahjónunum í Bakkakoti í Skorradal, Símoni bónda Jónssyni og frú Sigríð Davíðsdóttur, húsfreyju, meybarn. Það var vatni ausið, eins og komizt er að orði í merkum heimildum, og skírt Steinunn.

Tæplega tvítug að aldri lagði Steinunn Símonardóttir leið sína til Reykjavíkur, þar sem hún vildi stunda framhaldsnám. Þar settist hún í 4. bekk Kvennaskólans, en því marki hafði hún stefnt að á undanförnum árum með heimanámi, sem henni reyndist notadrjúgt, því að hún var skynsöm og skapföst og ástundunarsöm námsmey, sem setti markið hátt. Þegar hún hafði lokið þessu námi, stundaði hún verzlunarstörf í Reykjavík um sinn.

Árið 1911 leitaði hún sér atvinnu austur á Fjörðum. Ferð sú var farin af einskonar ævintýraþrá, því að miklar sögur fóru þá syðra af aflasæld og mikilli atvinnu á Austfjörðum, ekki sízt á Norðfirði. Ungfrú þessi réðst til Norðfjarðar og gerðist verzlunarmær við verzlun Konráðs Hjálmarssonar í kauptúninu. Þar kynntust þau Tómas Zoëga og hún, og leiddu þau kynni sem sé til hjúskapar.

Þau giftust 17. jan. 1914. Þá tóku þau á leigu íbúð hjá hjónunum á Hóli þarna á Stekkjarnesinu, fósturforeldrum mínum. Síðan áttu þau heimili sitt á Norðfirði.

Á Hóli bjuggu þau i skemmtilegu og hlýju sambýli. Tómas var dagfarsprúður maður og snyrtimenni mikið. Hann átti það til að vera fyndinn og spaugsamur. Og ég, unglingurinn, hafði ánægju af að kynnast honum náið. — Undanfarin ár hafði ég kynnzt honum í stöðu búðarþjóns við afgreiðslustörfin, þegar ég var sendur í búðina, þar sem fósturforeldrar mínir verzluðu svo að segja einvörðungu um allt, sem heimili þeirra þurfti daglega með, og svo útgerð fóstra míns. Enda var allur aflinn lagður inn í þessa verzlun, þegar við höfðum fullverkað hann að sumrinu. Í annað hús var ekki að venda um árabil þarna í nágrenninu.

Já, þarna á Hóli var ánægjulegt sambýli. Það leyndi sér ekki, að nýgiftu hjónin voru mannkostafólk. Unga frúin var fóstru minni góð og þær hvor annarri. Á sumrin efndu ungu hjónin til ferðalaga. Þau fengu sér leigða hesta í Norðfjarðarsveit og riðu út, eins og það var kallað. Eitt sinn fengu þau leigðan hest handa mér, unglingnum, sem aldrei hafði fyrr á hestbak komið. Ég þáði boðið og gerðist útreiðarmaður. Þessi ferð er mér minnisstæð, sérstaklega sökum þess, hversu erfiðlega mér gekk að halda jafnvægi á klárnum.

Ég minnist þess, að æði fyrirferðarmikil taska með eldunaráhöldum var óluð við hnakkinn minn. Þegar svo klárinn tók til að skokka undir mér, hringlaði eitthvað í töskunni. Við þennan skarkanda kipptist klárinn við, lifnaði allur og tók á sprett, svo að ég mátti hafa mig allan við að detta ekki af baki, óvanur með öllu að sitja hest.

Inni í Fannardal var numið staðar og áð æðilanga stund. Þar voru eldunaráhöldin tekin fram úr töskunni, hlóðir hlaðnar og kveiktur eldur, sem glæddur var við sprek, mosa og tað, sem við tíndum þarna í úthaganum. Hitað var kaffi matlystugum ferðalöngum, og hið bezta meðlæti skorti ekki. Það eitt er víst.

Allt tókst þetta vonum framar, og ég var reynslunni ríkari eftir ferðalagið. Aldrei bar ég hestamennsku við eftir þetta eða ferðalag á hestbaki. Til reiðmennsku fannst mér ávallt mig skorta jafnvægisgáfu, svo að ég væri öruggur um það að detta ekki af baki og beinbrjóta mig. Þessi vinsemd Tómasar Zoëga og þeirra hjóna að taka mig með í ferðalagið og leigja undir mig hest, færði mér heim sanninn um það, að ég hefði enga eiginleika til að stunda reiðmennsku, enda hefi ég aldrei komið á hestbak síðan.

Brátt keyptu ungu hjónin sér eigið hús, sem þau bjuggu í um tugi ára.
Það stóð þarna ofan við Strandveginn í námunda við fjarðarströndina, og þau kölluðu það Sæból. Það var næsta íbúðarhúsið innan við beituskúr og aðgerðarhús fóstra míns, þar sem ég vann öll sumur frá 10 ára aldri til tektar og vel það, — fram á 17 ára aldurinn. Þarna var gott nágrenni, skipzt á hlýjum orðum og blandað geði svo að segja daglega.

Svo skildu leiðir, eins og gengur. Ég hvarf frá æskuheimili mínu í fjarlægar byggðir og svo af landi burt. — Þegar ég vitjaði æskuslóðanna aftur eftir nokkur ár, höfðu tímarnir breytzt og mennirnir með og vík varð á milli vina. Hefi ég þá í huga samband okkar Tómasar Zoëga.

Árið 1925 réðst Tómas Zoëga sparisjóðsstjóri á Nesi í Norðfirði. Því ábyrgðarstarfi gegndi hann síðan í 31 ár eða til andlátsstundar.

Vestmannaeyingurinn [[Kristinn Ólafsson]] frá [[Reynir|Reyni]] í Eyjum var bæjarfógeti í hinum nýstofnaða kaupstað, Neskaupstað, á árunum 1928-1937. Jafnframt var hann bæjarstjóri þar um hríð. Á þessum embættisárum sínum kynntist hann vel sparisjóðsstjóranum í kaupstaðnum unga. Þeir áttu mörg sameiginleg áhugamál, sem lutu að aukinni menningu og framförum í þéttbýli því.

Eftir fráfall hans 1956 skrifaði Kristinn Ólafsson þessi minningarorð m.a.: „Tómas sparisjóðsstjóri vakti af lífi og sál yfir stofnun þeirri, er honum hafði verið trúað fyrir, eins og vænta mátti af svo sómakærum manni. Það má segja, að hann hafi þar jafnan haft að leiðarljósi hag og öryggi sparisjóðsins, þegar hrævareldur stríðsgróða og boðaföll kreppu riðu hjá, enda tókst honum að sigla heilu skipi í höfn án teljandi áfalla, þegar aðrir höfðu réttu stóra. —

Hann var stálheiðarlegur í öllum viðskiptum, enda er það dyggð, sem sízt má vanta í slíkum stöðum. Hann var mikill verkmaður og hamhleypa til allra skrifstofustarfa og vann þar stundum á við tvo. Honum var mjög sýnt um meðferð á tölum og öllu, sem varðaði bókhald. Yfirleitt má segja, að Tómas hafi verið sérstakt snyrtimenni í allri framgöngu og allt, sem hann snerti við, bar svipmót snyrtimennsku og reglusemi.“ — Þetta voru orð Kristins heitins Ólafssonar um Tómas Zoëga, sparisjóðsstjóra. Þeir voru báðir félagslyndir menn svo að af bar.

Á síðari árum ævinnar beindust áhugamál Tómasar sparisjóðsstjóra einkum að skólamálum í kaupstaðnum og svo sjávarútvegs- og hafnarmálum. Hann beitti sér t.d. fyrir stofnun Bátaábyrgðarfélags Norðfirðinga og annaðist rekstur þess í hjáverkum, þar til það var með lögum sameinað Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, þegar sú stofnun varð til samkv. samþykkt alþingis.

Áratugum síðar lágu leiðir okkar Tómasar Zoëga saman á ný. Þá bárum við ábyrgð hvor í sínu lagi á rekstri tveggja sparisjóða í landinu, — hann á rekstri Sparisjóðs Norðfjarðar og ég [[Sparisjóður Vestmannaeyja|Sparisjóði Vestmannaeyja]]. Leiðir okkar lágu þá saman í Reykjavík. Við áttum þá margs að minnast frá uppvaxtarárum mínum á Norðfirði og dvöl þeirra hjóna í kauptúninu og svo kaupstaðnum. Og svo bárum við saman reynslu okkar í þessum ábyrgðarmiklu störfum við lánastofnanirnar. Þar vorum við vissulega á eitt sáttir.

Tómas Zoëga, sparisjóðsstjóri, andaðist árið 1956. Þá hafði hann sem sé verið sparisjóðsstjóri á Norðfirði í 31 ár, eins og ég drap á.

Tómasi og frú Steinunni varð þriggja barna auðið. Þau eru þessi:
1. Frú Unnur Zoëga, póstfulltrúi í Neskaupstað. Hún var gift Jóni skipstjóra Sigurðssyni. Þau eignuðust fjórar dætur.
2. Jóhannes Zoëga, hitaveitustjóri í Reykjavík. Hann er kvæntur frú Guðrúnu Benediktsdóttur alþingismanns og skjalavarðar Sveinssonar. Þau eiga fjögur börn.
3. Reynir Zoëga, gjaldkeri Dráttarbrautarinnar h/f á Norðfirði. Hann er kvæntur frú Sigríði Jóhannsdóttur fyrrv. rafveitustjóra í Neskaupstað Gunnarssonar frá Holti í Mjóafirði. Þau eiga fjögur börn. — Móðir frú Sigríðar og kona Jóhanns er frú Ólöf Gísladóttir frá Sandhól í Norðfirði Þorlákssonar.

Hjá Reyni syni sínum og frú Sigríði tengdadóttur dvaldist frú Steinunn S. Zoëga lengst af frá því hún missti mann sinn eða rúmlega tvo tugi ára. Um dvöl hennar hjá þeim hjónum segir svilkona frú Sigríðar, frú Guðrún Benediktsdóttir, í blaðagrein: „Skömmu eftir lát manns síns flutti frú Steinunn til Reynis sonar síns og Sigríðar konu hans og dvaldist hjá þeim til æviloka. Þar leið henni vel, enda voru þau hjón henni einstaklega góð. Frú Sigríður annaðist tengdamóður sína af stakri prýði og mikilli umhyggju.“

Þessi orð svilkonunnar vöktu athygli mína, ekki sízt sökum þess, að nú er það í tízku að gera sitt ítrasta til að koma aldraða fólkinu fyrir á „gamalmennahælum“, þegar aldurinn færist yfir og starfskraftarnir þverra. Ekki lasta ég það, ef vel fer þar um aldraða fólkið. En rétt þykir mér að halda til haga frásögnum um dvöl hinna aldurhnignu á heimilum barna sinna og venzlafólks, þegar í frásögur er fært, hversu vel þeim hefur liðið þar. Það vottar fórnarlund og annan manndóm, sem vert er að minnast.

Frú Steinunn Símonardóttir Zoëga lézt aðfaranótt 10. sept. á fyrra ári. Þá skorti hana tæpan mánuð í 94 ára aldurinn. Hafði hún þá verið ekkja í 21 ár.

[[Þorsteinn Þ. Víglundsson|Þ.Þ.V.]]

{{Blik}}

Mynd:Blik1978 hjonasaeboli bls572.jpg

2009-09-08T10:06:54Z

Elvario: ''Tómas Zoëga''

''Tómas Zoëga''

Mynd:Blik1978 hjonasaeboli bls57.jpg

2009-09-08T10:03:41Z

Elvario: Frú Steinun Símonardóttir Zoëga

Frú Steinun Símonardóttir Zoëga

Mynd:Blik1978 sambud bls53.jpg

2009-09-08T09:57:53Z

Elvario: ''Borg á Stakkagerðistúni sést til vinstri á myndini. Frá vinstri: Smiðja, baðstofa, hjallur. Íbúðarhúsið á Eystra-Stakkagerði sést til hægri á myndini. (sjá Blik 1958, bls. 108-120).''

''Borg á Stakkagerðistúni sést til vinstri á myndini. Frá vinstri: Smiðja, baðstofa, hjallur. Íbúðarhúsið á Eystra-Stakkagerði sést til hægri á myndini. (sjá Blik 1958, bls. 108-120).''

Blik 1978/Hugleiðing um látinn vin

2009-09-07T10:09:28Z

Elvario: /* '''Blik 1978/ Hugleiðing um látinn vin minn, Sigurð Ingiberg Magnússon''' */

== ÁRNI SIGFÚSSON ==

== '''[[Blik 1978]]/ Hugleiðing um látinn vin minn, Sigurð Ingiberg Magnússon''' ==

[[Mynd:Blik1978_Hugleiðingumvin.bls40.jpg|thumb|250px|''Sigurður I. Magnússon.'']]
[[Mynd:Blik1978_Hugleiðingumvin.bls41.jpg|thumb|250px|''(Í tilefni 200 mílna útfærslunar)'']]
[[Mynd:Blik1978_Hugleiðingumvin.bls412.jpg|thumb|250px|''(Sáningarstjórar að störfum.)'']]

Í söguriti sem [[Blik]] er, verður margra einstaklinga minnzt fyrir merk brautryðjendastörf. Yfirleitt er þetta fólk, sem starfað hefur um langan aldur hér í Eyjum.

En til eru menn, sem ná ekki aldri til þess að ryðja braut einstakra mála. Minningu þeirra gleymir fjöldinn fljótt. Þó geta þetta verið persónur, sem aldrei hverfa úr hugum þeirra, er til þekktu, fyrir sterk persónuáhrif og mikla starfsorku. Svo er um vin minn, [[Sigurður Ingiberg Magnússon|Sigurð Ingiberg Magnússon]], son þeirra heiðurshjóna [[Lilja Sigurðardóttir|Lilju Sigurðardóttur]] og [[Magnús Jónsson vélstjóri|Magnúsar Jónssonar]] að [[Hásteinsvegur|Hásteinsvegi]] [[Hásteinsvegur 58|58]] hér í bæ. Siggi Magg, eins og hann var kallaður meðal félaga, fæddist 15. sept. 1956 í Vestmannaeyjum, yngstur fjögurra systkina.

Það er sárt að missa slíkan vin en gleðiefni að vita hann enn í stöðugri þróun.

Líf okkar jarðarbarna er ákaflega misvindasamt. Að morgni leikur allt í lyndi en skyndilega geta sorg og erfiðleikar steðjað að jafn óvænt og raun ber vitni. Þannig brosti lífið við vini mínum Sigga Magg, jafnvel bjartar en öðrum ungum mönnum. Hann hafði yfirstigið mikla erfiðleika
vegna umferðarslyss nokkru áður, hafið nám að nýju í Menntaskólanum á Ísafirði og staðið sig með stakri prýði. Engan óraði fyrir, að Siggi væri ekki búinn að fá sinn skerf af ógnum dauðans.

Við Siggi áttum snemma samleið, sátum saman allan Barnaskólann. Urðum við því fljótt nánir félagar.

Hreinskilni vinar míns var einstök, svo oft undan sveið, en hlýja hans og vináttuhugur sýndu ótvírætt, að hreinskilnin var hans persónueinkenni og mætti fylgja fleiri mönnum.

Vinafesta Sigga kom skýrt í ljós, er hann hóf sitt framhaldsnám í Menntaskólanum við Hamrahlíð, en þá hittumst við að nýju eftir þriggja ára aðskilnað. Þar var kominn sami góði Siggi Magg, skýrorður og stefnufastur. Endurhófust því fljótt fyrri kynni.

Siggi hafði fjölhæfar gáfur en var lítillátur og veit ég, að slík upptalning væri honum hreint ekki að skapi. Samt verður ekki hjá því komizt að minnast nokkurra atriða í minningu vinar míns.

Mér er minnisstæðust þung sjúkravist Sigga í Reykjavík, eftir mikið umferðarslys í Eyjum. Í heimsóknum mínum til hans kom svo skýrt í ljós, að Siggi leit ekki á sig sem hinn venjulega „sjúkling“, hann var undantekning að því leyti, að allir aðrir voru veikari en hann, áttu við meiri erfiðleika að etja. Ég veit, að þessi trú var styrkasta stoðin í bata hans. Slík trú var ekki byggð á sandi. Þar var tilkominn styrkur ástkærrar fjölskyldu fyrst og fremst. Það var því síður en svo letjandi að heimsækja Sigga á sjúkrahús, heldur hin hollasta afþreying. Kímnigáfan var á réttum stað. Siggi var drátthagur, og saman við gott spaug tókst honum að gera frábærar skopmyndir í bæjarblöðin, sem lengi munu lifa. Af nægu efni var að taka eftir gosið.

Í Ritinu birtast tvær þessara mynda úr vikublaðinu [[FRÉTTIR|FRÉTTUM]]. Þær eru tengdar tveim merkum þáttum: Útfærslu fiskveiðilögsögunnar og uppgræðslunni eftir gosið.

Siggi leitaði að bæjarbrag á við Eyjar og snéri sér því frá borgarasanum til náms við Menntaskólann á Ísafirði. Skyldu því leiðir okkar yfir vetrarmánuðina. Alltaf leit hann inn, er komið var til Reykjavíkur á leið til Eyja. Sátum við þá oft kvöldlangt og ræddum veraldarmálin.

En skyndilega sækir þetta dularfulla fyrirbæri, „dauðinn“, að og í októberlok 1976 er þessi vinur minn allur, tvítugur að aldri. Stutt heimsókn frá námi til Eyja, er áttu hug hans allan, varð til þess að hann er horfinn af þessu lífsstigi. Fögur en ógnþrungin náttúra Eyjanna hafði markað hans endaspor hér.
Þegar ég hugsa til samverustunda okkar, er ég þess fullviss, að ungur maður, elskulegur, hreinskilinn og fjölhæfur er enn í stöðugri þróun. Hann er að vísu horfinn augum okkar, þeirra, sem eftir sitja, en þroski hans er á öðrum stigum og eflaust betur settur en flestra hinna ungu manna, er dauðinn sækir óviðbúið.

Eftir situr ljúf minning, sem vermir okkur og gerir þroskaðri og betri manneskjur.

Hún var því síður en svo tilgangslaus jarðarvist vinar míns, þótt styttri væri en nokkurn hafði fyrir órað.

Árni Sigfússon.

{{Blik}}

Mynd:Blik1978 Hugleiðingumvin.bls412.jpg

2009-09-07T10:08:37Z

Elvario: ''(Sáningarstjórar að störfum.)''

''(Sáningarstjórar að störfum.)''

Blik 1978/Hugleiðing um látinn vin

2009-09-07T10:07:14Z

Elvario: /* '''Blik 1978/ Hugleiðing um látinn vin minn, Sigurð Ingiberg Magnússon''' */

== ÁRNI SIGFÚSSON ==

== '''[[Blik 1978]]/ Hugleiðing um látinn vin minn, Sigurð Ingiberg Magnússon''' ==

[[Mynd:Blik1978_Hugleiðingumvin.bls40.jpg|thumb|250px|''Sigurður I. Magnússon.'']]
[[Mynd:Blik1978_Hugleiðingumvin.bls41.jpg|thumb|250px|''(Í tilefni 200 mílna útfærslunar)'']]

Í söguriti sem [[Blik]] er, verður margra einstaklinga minnzt fyrir merk brautryðjendastörf. Yfirleitt er þetta fólk, sem starfað hefur um langan aldur hér í Eyjum.

En til eru menn, sem ná ekki aldri til þess að ryðja braut einstakra mála. Minningu þeirra gleymir fjöldinn fljótt. Þó geta þetta verið persónur, sem aldrei hverfa úr hugum þeirra, er til þekktu, fyrir sterk persónuáhrif og mikla starfsorku. Svo er um vin minn, [[Sigurður Ingiberg Magnússon|Sigurð Ingiberg Magnússon]], son þeirra heiðurshjóna [[Lilja Sigurðardóttir|Lilju Sigurðardóttur]] og [[Magnús Jónsson vélstjóri|Magnúsar Jónssonar]] að [[Hásteinsvegur|Hásteinsvegi]] [[Hásteinsvegur 58|58]] hér í bæ. Siggi Magg, eins og hann var kallaður meðal félaga, fæddist 15. sept. 1956 í Vestmannaeyjum, yngstur fjögurra systkina.

Það er sárt að missa slíkan vin en gleðiefni að vita hann enn í stöðugri þróun.

Líf okkar jarðarbarna er ákaflega misvindasamt. Að morgni leikur allt í lyndi en skyndilega geta sorg og erfiðleikar steðjað að jafn óvænt og raun ber vitni. Þannig brosti lífið við vini mínum Sigga Magg, jafnvel bjartar en öðrum ungum mönnum. Hann hafði yfirstigið mikla erfiðleika
vegna umferðarslyss nokkru áður, hafið nám að nýju í Menntaskólanum á Ísafirði og staðið sig með stakri prýði. Engan óraði fyrir, að Siggi væri ekki búinn að fá sinn skerf af ógnum dauðans.

Við Siggi áttum snemma samleið, sátum saman allan Barnaskólann. Urðum við því fljótt nánir félagar.

Hreinskilni vinar míns var einstök, svo oft undan sveið, en hlýja hans og vináttuhugur sýndu ótvírætt, að hreinskilnin var hans persónueinkenni og mætti fylgja fleiri mönnum.

Vinafesta Sigga kom skýrt í ljós, er hann hóf sitt framhaldsnám í Menntaskólanum við Hamrahlíð, en þá hittumst við að nýju eftir þriggja ára aðskilnað. Þar var kominn sami góði Siggi Magg, skýrorður og stefnufastur. Endurhófust því fljótt fyrri kynni.

Siggi hafði fjölhæfar gáfur en var lítillátur og veit ég, að slík upptalning væri honum hreint ekki að skapi. Samt verður ekki hjá því komizt að minnast nokkurra atriða í minningu vinar míns.

Mér er minnisstæðust þung sjúkravist Sigga í Reykjavík, eftir mikið umferðarslys í Eyjum. Í heimsóknum mínum til hans kom svo skýrt í ljós, að Siggi leit ekki á sig sem hinn venjulega „sjúkling“, hann var undantekning að því leyti, að allir aðrir voru veikari en hann, áttu við meiri erfiðleika að etja. Ég veit, að þessi trú var styrkasta stoðin í bata hans. Slík trú var ekki byggð á sandi. Þar var tilkominn styrkur ástkærrar fjölskyldu fyrst og fremst. Það var því síður en svo letjandi að heimsækja Sigga á sjúkrahús, heldur hin hollasta afþreying. Kímnigáfan var á réttum stað. Siggi var drátthagur, og saman við gott spaug tókst honum að gera frábærar skopmyndir í bæjarblöðin, sem lengi munu lifa. Af nægu efni var að taka eftir gosið.

Í Ritinu birtast tvær þessara mynda úr vikublaðinu [[FRÉTTIR|FRÉTTUM]]. Þær eru tengdar tveim merkum þáttum: Útfærslu fiskveiðilögsögunnar og uppgræðslunni eftir gosið.

Siggi leitaði að bæjarbrag á við Eyjar og snéri sér því frá borgarasanum til náms við Menntaskólann á Ísafirði. Skyldu því leiðir okkar yfir vetrarmánuðina. Alltaf leit hann inn, er komið var til Reykjavíkur á leið til Eyja. Sátum við þá oft kvöldlangt og ræddum veraldarmálin.

En skyndilega sækir þetta dularfulla fyrirbæri, „dauðinn“, að og í októberlok 1976 er þessi vinur minn allur, tvítugur að aldri. Stutt heimsókn frá námi til Eyja, er áttu hug hans allan, varð til þess að hann er horfinn af þessu lífsstigi. Fögur en ógnþrungin náttúra Eyjanna hafði markað hans endaspor hér.
Þegar ég hugsa til samverustunda okkar, er ég þess fullviss, að ungur maður, elskulegur, hreinskilinn og fjölhæfur er enn í stöðugri þróun. Hann er að vísu horfinn augum okkar, þeirra, sem eftir sitja, en þroski hans er á öðrum stigum og eflaust betur settur en flestra hinna ungu manna, er dauðinn sækir óviðbúið.

Eftir situr ljúf minning, sem vermir okkur og gerir þroskaðri og betri manneskjur.

Hún var því síður en svo tilgangslaus jarðarvist vinar míns, þótt styttri væri en nokkurn hafði fyrir órað.

Árni Sigfússon.

{{Blik}}

Mynd:Blik1978 Hugleiðingumvin.bls41.jpg

2009-09-07T10:06:36Z

Elvario: ''(Í tilefni 200 mílna útfærslunar)''

''(Í tilefni 200 mílna útfærslunar)''

Blik 1978/Hugleiðing um látinn vin

2009-09-07T09:52:46Z

Elvario: /* '''Blik 1978/ Hugleiðing um látinn vin minn, Sigurð Ingiberg Magnússon''' */

== ÁRNI SIGFÚSSON ==

== '''[[Blik 1978]]/ Hugleiðing um látinn vin minn, Sigurð Ingiberg Magnússon''' ==

[[Mynd:Blik1978_Hugleiðingumvin.bls40.jpg|thumb|250px|''Sigurður I. Magnússon.'']]

Í söguriti sem [[Blik]] er, verður margra einstaklinga minnzt fyrir merk brautryðjendastörf. Yfirleitt er þetta fólk, sem starfað hefur um langan aldur hér í Eyjum.

En til eru menn, sem ná ekki aldri til þess að ryðja braut einstakra mála. Minningu þeirra gleymir fjöldinn fljótt. Þó geta þetta verið persónur, sem aldrei hverfa úr hugum þeirra, er til þekktu, fyrir sterk persónuáhrif og mikla starfsorku. Svo er um vin minn, [[Sigurður Ingiberg Magnússon|Sigurð Ingiberg Magnússon]], son þeirra heiðurshjóna [[Lilja Sigurðardóttir|Lilju Sigurðardóttur]] og [[Magnús Jónsson vélstjóri|Magnúsar Jónssonar]] að [[Hásteinsvegur|Hásteinsvegi]] [[Hásteinsvegur 58|58]] hér í bæ. Siggi Magg, eins og hann var kallaður meðal félaga, fæddist 15. sept. 1956 í Vestmannaeyjum, yngstur fjögurra systkina.

Það er sárt að missa slíkan vin en gleðiefni að vita hann enn í stöðugri þróun.

Líf okkar jarðarbarna er ákaflega misvindasamt. Að morgni leikur allt í lyndi en skyndilega geta sorg og erfiðleikar steðjað að jafn óvænt og raun ber vitni. Þannig brosti lífið við vini mínum Sigga Magg, jafnvel bjartar en öðrum ungum mönnum. Hann hafði yfirstigið mikla erfiðleika
vegna umferðarslyss nokkru áður, hafið nám að nýju í Menntaskólanum á Ísafirði og staðið sig með stakri prýði. Engan óraði fyrir, að Siggi væri ekki búinn að fá sinn skerf af ógnum dauðans.

Við Siggi áttum snemma samleið, sátum saman allan Barnaskólann. Urðum við því fljótt nánir félagar.

Hreinskilni vinar míns var einstök, svo oft undan sveið, en hlýja hans og vináttuhugur sýndu ótvírætt, að hreinskilnin var hans persónueinkenni og mætti fylgja fleiri mönnum.

Vinafesta Sigga kom skýrt í ljós, er hann hóf sitt framhaldsnám í Menntaskólanum við Hamrahlíð, en þá hittumst við að nýju eftir þriggja ára aðskilnað. Þar var kominn sami góði Siggi Magg, skýrorður og stefnufastur. Endurhófust því fljótt fyrri kynni.

Siggi hafði fjölhæfar gáfur en var lítillátur og veit ég, að slík upptalning væri honum hreint ekki að skapi. Samt verður ekki hjá því komizt að minnast nokkurra atriða í minningu vinar míns.

Mér er minnisstæðust þung sjúkravist Sigga í Reykjavík, eftir mikið umferðarslys í Eyjum. Í heimsóknum mínum til hans kom svo skýrt í ljós, að Siggi leit ekki á sig sem hinn venjulega „sjúkling“, hann var undantekning að því leyti, að allir aðrir voru veikari en hann, áttu við meiri erfiðleika að etja. Ég veit, að þessi trú var styrkasta stoðin í bata hans. Slík trú var ekki byggð á sandi. Þar var tilkominn styrkur ástkærrar fjölskyldu fyrst og fremst. Það var því síður en svo letjandi að heimsækja Sigga á sjúkrahús, heldur hin hollasta afþreying. Kímnigáfan var á réttum stað. Siggi var drátthagur, og saman við gott spaug tókst honum að gera frábærar skopmyndir í bæjarblöðin, sem lengi munu lifa. Af nægu efni var að taka eftir gosið.

Í Ritinu birtast tvær þessara mynda úr vikublaðinu [[FRÉTTIR|FRÉTTUM]]. Þær eru tengdar tveim merkum þáttum: Útfærslu fiskveiðilögsögunnar og uppgræðslunni eftir gosið.

Siggi leitaði að bæjarbrag á við Eyjar og snéri sér því frá borgarasanum til náms við Menntaskólann á Ísafirði. Skyldu því leiðir okkar yfir vetrarmánuðina. Alltaf leit hann inn, er komið var til Reykjavíkur á leið til Eyja. Sátum við þá oft kvöldlangt og ræddum veraldarmálin.

En skyndilega sækir þetta dularfulla fyrirbæri, „dauðinn“, að og í októberlok 1976 er þessi vinur minn allur, tvítugur að aldri. Stutt heimsókn frá námi til Eyja, er áttu hug hans allan, varð til þess að hann er horfinn af þessu lífsstigi. Fögur en ógnþrungin náttúra Eyjanna hafði markað hans endaspor hér.
Þegar ég hugsa til samverustunda okkar, er ég þess fullviss, að ungur maður, elskulegur, hreinskilinn og fjölhæfur er enn í stöðugri þróun. Hann er að vísu horfinn augum okkar, þeirra, sem eftir sitja, en þroski hans er á öðrum stigum og eflaust betur settur en flestra hinna ungu manna, er dauðinn sækir óviðbúið.

Eftir situr ljúf minning, sem vermir okkur og gerir þroskaðri og betri manneskjur.

Hún var því síður en svo tilgangslaus jarðarvist vinar míns, þótt styttri væri en nokkurn hafði fyrir órað.

Árni Sigfússon.

{{Blik}}

Mynd:Blik1978 Hugleiðingumvin.bls40.jpg

2009-09-07T09:51:47Z

Elvario: ''Sigurður I. Magnússon.''

''Sigurður I. Magnússon.''

Blik 1978/Þrír ættliðir

2009-09-07T09:47:47Z

Elvario: /* '''Þrír ættliðir.''' */

== ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON ==

== '''Þrír ættliðir.''' ==

[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls19.jpg|thumb|250px|''Hjónin Jón Einarsson og frú Kristín Björnsdóttir'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls25.jpg|thumb|250px|''Hjónin frú Halldóra Jónsdóttir og Bjarni Einarsson'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls31.jpg|thumb|250px|''Frú Ingibjörg Ólafsdóttir, Bólstaðarhlíð'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls35.jpg|thumb|250px|''Bólstaðarhlíð (nr. 39)'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls37.jpg|thumb|250px|''Bólstaðarhlíðarfjölskyldan'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls39.jpg|thumb|250px|''60 ár liðin frá kötlugosinu'']]

'''Þáttur eiginkonunnar í uppbyggingu vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum'''

Hér er minnzt hinnar mikilvægu hlutdeildar, sem húsmæður áttu á sínum tíma í atvinnurekstri og uppbyggingu vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum.

Um árabil hefi ég átt í fórum mínum greinarkorn um „hjónin í [[Bólstaðarhlíð]]“, eins og þau voru svo oft nefnd á manndómsárum sínum í Vestmannaeyjakaupstað, frú [[Ingibjörg Ólafsdóttir]] frá Eyvindarholti undir Eyjafjöllum og [[Björn Bjarnason]], vélstjóri og útgerðarmaður frá [[Hlaðbær|Hlaðbæ]] í Vestmannaeyjum. Gildar ástæður hafa valdið því, að dregizt hefur úr hömlu fyrir mér að birta þessa grein í Bliki.

Þessi hjón voru athafnasöm og upprennandi, þegar við hjónin fluttumst til Eyja haustið 1927. Þá tókum við á leigu hjá þeim íbúð í húsi þeirra [[Bólstaðarhlíð]] (nr. 39) við [[Heimagata|Heimagötu]]. Þessi myndarhjón voru þá að mörgu leyti fulltrúar margra ungra og miðaldra hjóna í kaupstaðnum. Þau lögðu svo að segja nótt við dag í starfi til þess að skapa sér og sínum lífvænlega afkomu og byggja um leið upp atvinnuveg, sem átti sér þá fá ár að baki. Þar á ég við vélbátaútveginn. Sá atvinnuvegur dafnaði ört í kauptúninu og svo í kaupstaðnum (eftir 1918) og stóð brátt í miklum blóma. En miklar fórnir og mikið vinnuálag kostaði sú uppbygging öll, og ekki aðeins útgerðarmanninn. Ekki fór eiginkonan og húsmóðirin varhluta af stritinu, vinnuálaginu og áhyggjunum. Hún stjórnaði hinu fjölmenna heimili þeirra hjóna, sem ráku sinn hluta útgerðarinnar. Vertíðarfólkið, sjómennirnir og fiskvinnslufólkið, bjó heima hjá útgerðarmönnunum. Í annað hús var ekki að venda í þeim efnum. Þar varð að sjá því fyrir daglegu fæði, þjónustu allri og umhirðu. Og lítið var um heimilistækin þá, sem létt gátu heimilisstörfin, svo sem þvottavélar, uppþvottavélar, frystikistur og kæliskápa o.s.frv. Þau áhöld þekktust naumast eða alls ekki fyrstu 3-4 áratugina, eftir að vélbátaútvegurinn hófst. Handaflið kom þar ávallt til, seinvirkt og þreytandi.

Fyrst óska ég að rekja hér að nokkru æviþráð afa og ömmu [[Björn Bjarnason|Björns Bjarnasonar]]. Öldruðu hjónin eru að vissu leyti venjulegir fulltrúar bændakynslóðanna, sem ráku búskap á landi okkar um langan aldur við þröngan kost og lítil efni en óbilandi trú á landið sitt þrátt fyrir allt baslið, trú á framtíð þess og íslenzku þjóðarinnar. — Þegar ellin færðist yfir og starfskraftarnir fóru þverrandi, var ekkert til, sem tryggði þeim afkomuna og mannsæmileg ellikjör, ef börnin reyndust ekki vaxin því að hlaupa undir bagga. Væru þau ekki til, var í flest skjól fokið, þegar starfskraftarnir voru þrotnir.

Þá rek ég hér að nokkru æviþráð foreldra [[Björn Bjarnason|Björns Bjarnasonar]]. Í mínum huga eru þeir fulltrúar þeirrar kynslóðar, sem ruddi brautir með nýrri tækni til eflingar efnalegu sjálfstæði þjóðarinnar, og svo um leið stjórnmálalegu sjálfstæði hennar. Þau fylktu liði með fjölmennum brautryðjendahópi í Vestmannaeyjum á fyrstu áratugum vélbátaútvegsins. Af litlum efnum, en óbilandi kjarki og dugnaði, miklu hyggjuviti og mikilli bjartsýni og trú á land og þjóð, áttu þau sinn hlut í því að leggja grundvöllinn að vélbátaútvegi landsmanna.

Oft hefi ég lesið vel sögð orð um dugnað og hyggjuvit þeirra karla, sem beittu hug og hönd til uppbyggingar vélbátaútveginum í Vestmannaeyjum á fyrstu áratugum hans. Hins vegar hefur minna farið fyrir skrifum um hinn mikilvæga þátt kvenna í þeim stórstígu framförum, allri þeirri nýsköpun og uppbyggingu, fjárhag allra landsmanna til eflingar og aukinnar menningar um byggð og ból, bæi og þorp.

Þótt flestar húsmæðurnar hefðu að vísu einhverja hjálp við heimilisstörfin á hinum fjölmennu heimilum útvegsbændanna, eins og það var orðað, þá var vinnuálag eiginkonunnar, húsmóðurinnar og móðurinnar býsna oft alveg gífurlegt, meðan vertíð stóð yfir. Hver vinnudagur var langur og erilsamur. Það annríki allt reyndi mjög á taugar og líkamsþrek, ekki sízt, ef hjónin áttu börn, sem oftast var, — eitt, tvö eða fleiri, — og ef til vill barn í vöggu árlega.

Já, þetta getur verið löng og margorð frásögn, því að efnið er í heild kafli úr atvinnusögu heillar þjóðar. En hér verður saga þessi klippt og skorin. Hins vegar er það innileg ósk mín, að mér mætti takast að leiða glöggan lesanda til skilnings á þessum þætti konunnar í atvinnu-sögu þjóðarinnar.

{{Blik}}

Blik 1978/Þrír ættliðir

2009-09-07T09:46:14Z

Elvario: /* '''Þrír ættliðir.''' */

== ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON ==

== '''Þrír ættliðir.''' ==

[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls19.jpg|thumb|250px|''Hjónin Jón Einarsson og frú Kristín Björnsdóttir'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls25.jpg|thumb|250px|''Hjónin frú Halldóra Jónsdóttir og Bjarni Einarsson'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls31.jpg|thumb|250px|''Frú Ingibjörg Ólafsdóttir, Bólstaðarhlíð'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls35.jpg|thumb|250px|''Bólstaðarhlíð (nr. 39)'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls37.jpg|thumb|250px|''Bólstaðarhlíðarfjölskyldan'']]

'''Þáttur eiginkonunnar í uppbyggingu vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum'''

Hér er minnzt hinnar mikilvægu hlutdeildar, sem húsmæður áttu á sínum tíma í atvinnurekstri og uppbyggingu vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum.

Um árabil hefi ég átt í fórum mínum greinarkorn um „hjónin í [[Bólstaðarhlíð]]“, eins og þau voru svo oft nefnd á manndómsárum sínum í Vestmannaeyjakaupstað, frú [[Ingibjörg Ólafsdóttir]] frá Eyvindarholti undir Eyjafjöllum og [[Björn Bjarnason]], vélstjóri og útgerðarmaður frá [[Hlaðbær|Hlaðbæ]] í Vestmannaeyjum. Gildar ástæður hafa valdið því, að dregizt hefur úr hömlu fyrir mér að birta þessa grein í Bliki.

Þessi hjón voru athafnasöm og upprennandi, þegar við hjónin fluttumst til Eyja haustið 1927. Þá tókum við á leigu hjá þeim íbúð í húsi þeirra [[Bólstaðarhlíð]] (nr. 39) við [[Heimagata|Heimagötu]]. Þessi myndarhjón voru þá að mörgu leyti fulltrúar margra ungra og miðaldra hjóna í kaupstaðnum. Þau lögðu svo að segja nótt við dag í starfi til þess að skapa sér og sínum lífvænlega afkomu og byggja um leið upp atvinnuveg, sem átti sér þá fá ár að baki. Þar á ég við vélbátaútveginn. Sá atvinnuvegur dafnaði ört í kauptúninu og svo í kaupstaðnum (eftir 1918) og stóð brátt í miklum blóma. En miklar fórnir og mikið vinnuálag kostaði sú uppbygging öll, og ekki aðeins útgerðarmanninn. Ekki fór eiginkonan og húsmóðirin varhluta af stritinu, vinnuálaginu og áhyggjunum. Hún stjórnaði hinu fjölmenna heimili þeirra hjóna, sem ráku sinn hluta útgerðarinnar. Vertíðarfólkið, sjómennirnir og fiskvinnslufólkið, bjó heima hjá útgerðarmönnunum. Í annað hús var ekki að venda í þeim efnum. Þar varð að sjá því fyrir daglegu fæði, þjónustu allri og umhirðu. Og lítið var um heimilistækin þá, sem létt gátu heimilisstörfin, svo sem þvottavélar, uppþvottavélar, frystikistur og kæliskápa o.s.frv. Þau áhöld þekktust naumast eða alls ekki fyrstu 3-4 áratugina, eftir að vélbátaútvegurinn hófst. Handaflið kom þar ávallt til, seinvirkt og þreytandi.

Fyrst óska ég að rekja hér að nokkru æviþráð afa og ömmu [[Björn Bjarnason|Björns Bjarnasonar]]. Öldruðu hjónin eru að vissu leyti venjulegir fulltrúar bændakynslóðanna, sem ráku búskap á landi okkar um langan aldur við þröngan kost og lítil efni en óbilandi trú á landið sitt þrátt fyrir allt baslið, trú á framtíð þess og íslenzku þjóðarinnar. — Þegar ellin færðist yfir og starfskraftarnir fóru þverrandi, var ekkert til, sem tryggði þeim afkomuna og mannsæmileg ellikjör, ef börnin reyndust ekki vaxin því að hlaupa undir bagga. Væru þau ekki til, var í flest skjól fokið, þegar starfskraftarnir voru þrotnir.

Þá rek ég hér að nokkru æviþráð foreldra [[Björn Bjarnason|Björns Bjarnasonar]]. Í mínum huga eru þeir fulltrúar þeirrar kynslóðar, sem ruddi brautir með nýrri tækni til eflingar efnalegu sjálfstæði þjóðarinnar, og svo um leið stjórnmálalegu sjálfstæði hennar. Þau fylktu liði með fjölmennum brautryðjendahópi í Vestmannaeyjum á fyrstu áratugum vélbátaútvegsins. Af litlum efnum, en óbilandi kjarki og dugnaði, miklu hyggjuviti og mikilli bjartsýni og trú á land og þjóð, áttu þau sinn hlut í því að leggja grundvöllinn að vélbátaútvegi landsmanna.

Oft hefi ég lesið vel sögð orð um dugnað og hyggjuvit þeirra karla, sem beittu hug og hönd til uppbyggingar vélbátaútveginum í Vestmannaeyjum á fyrstu áratugum hans. Hins vegar hefur minna farið fyrir skrifum um hinn mikilvæga þátt kvenna í þeim stórstígu framförum, allri þeirri nýsköpun og uppbyggingu, fjárhag allra landsmanna til eflingar og aukinnar menningar um byggð og ból, bæi og þorp.

Þótt flestar húsmæðurnar hefðu að vísu einhverja hjálp við heimilisstörfin á hinum fjölmennu heimilum útvegsbændanna, eins og það var orðað, þá var vinnuálag eiginkonunnar, húsmóðurinnar og móðurinnar býsna oft alveg gífurlegt, meðan vertíð stóð yfir. Hver vinnudagur var langur og erilsamur. Það annríki allt reyndi mjög á taugar og líkamsþrek, ekki sízt, ef hjónin áttu börn, sem oftast var, — eitt, tvö eða fleiri, — og ef til vill barn í vöggu árlega.

Já, þetta getur verið löng og margorð frásögn, því að efnið er í heild kafli úr atvinnusögu heillar þjóðar. En hér verður saga þessi klippt og skorin. Hins vegar er það innileg ósk mín, að mér mætti takast að leiða glöggan lesanda til skilnings á þessum þætti konunnar í atvinnu-sögu þjóðarinnar.

{{Blik}}

Mynd:Blik1978 aettlidir.bls39.jpg

2009-09-07T09:46:07Z

Elvario: ''Í ár eru 60 ár liðin síðan Katla gaus. Kjartan Guðmundsson frá Hörgsholti, sem var ljósmyndari búsettur í Vestmannaeyjum um tugi ára og atvinnurekandi þar, tók margar myndir af Kötlugosinu. Þær myndaplötur eru í ljósmyndasafni vestm

''Í ár eru 60 ár liðin síðan Katla gaus. Kjartan Guðmundsson frá Hörgsholti, sem var ljósmyndari búsettur í Vestmannaeyjum um tugi ára og atvinnurekandi þar, tók margar myndir af Kötlugosinu. Þær myndaplötur eru í ljósmyndasafni vestmannaeyjakaupstaðar.''

Mynd:Blik1978 aettlidir.bls37.jpg

2009-09-07T09:38:42Z

Elvario: ''Bólstaðarhlíðarfjölskyldan. Fremri röð frá vinstri: Bjarni Ólafur, f. 9.maí 1935, Björn Bjarnason, frú Ingibjörg Ólafsdóttir, Soffía, f. 13.sept. 1933, gift Arnari Sighvatssyni bifreiðastjóra. Aftari röð frá vinstri: Perla, f. 11. �

''Bólstaðarhlíðarfjölskyldan. Fremri röð frá vinstri: Bjarni Ólafur, f. 9.maí 1935, Björn Bjarnason, frú Ingibjörg Ólafsdóttir, Soffía, f. 13.sept. 1933, gift Arnari Sighvatssyni bifreiðastjóra. Aftari röð frá vinstri: Perla, f. 11. ágúst 1920, gift Þórarni Sigurðssyni, skipaeftirlitsmanni í Vestmannaeyjum, Kristín, f. 22.maí 1925, gift Hjálmari Þorleifssyni, rafmagnsm. í Vm, Sigríður, f. 11. sept. 1926, gift Sigursteini Marinóssyni, pípulagningameistara, Vm. og Halldóra, f. 3. apríl 1922, gift Guðmundi Hákonarsyni, smið, Vm.''

Blik 1978/Þrír ættliðir

2009-09-07T09:30:40Z

Elvario: /* '''Þrír ættliðir.''' */

== ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON ==

== '''Þrír ættliðir.''' ==

[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls19.jpg|thumb|250px|''Hjónin Jón Einarsson og frú Kristín Björnsdóttir'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls25.jpg|thumb|250px|''Hjónin frú Halldóra Jónsdóttir og Bjarni Einarsson'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls31.jpg|thumb|250px|''Frú Ingibjörg Ólafsdóttir, Bólstaðarhlíð'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls35.jpg|thumb|250px|''Bólstaðarhlíð (nr. 39)'']]

'''Þáttur eiginkonunnar í uppbyggingu vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum'''

Hér er minnzt hinnar mikilvægu hlutdeildar, sem húsmæður áttu á sínum tíma í atvinnurekstri og uppbyggingu vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum.

Um árabil hefi ég átt í fórum mínum greinarkorn um „hjónin í [[Bólstaðarhlíð]]“, eins og þau voru svo oft nefnd á manndómsárum sínum í Vestmannaeyjakaupstað, frú [[Ingibjörg Ólafsdóttir]] frá Eyvindarholti undir Eyjafjöllum og [[Björn Bjarnason]], vélstjóri og útgerðarmaður frá [[Hlaðbær|Hlaðbæ]] í Vestmannaeyjum. Gildar ástæður hafa valdið því, að dregizt hefur úr hömlu fyrir mér að birta þessa grein í Bliki.

Þessi hjón voru athafnasöm og upprennandi, þegar við hjónin fluttumst til Eyja haustið 1927. Þá tókum við á leigu hjá þeim íbúð í húsi þeirra [[Bólstaðarhlíð]] (nr. 39) við [[Heimagata|Heimagötu]]. Þessi myndarhjón voru þá að mörgu leyti fulltrúar margra ungra og miðaldra hjóna í kaupstaðnum. Þau lögðu svo að segja nótt við dag í starfi til þess að skapa sér og sínum lífvænlega afkomu og byggja um leið upp atvinnuveg, sem átti sér þá fá ár að baki. Þar á ég við vélbátaútveginn. Sá atvinnuvegur dafnaði ört í kauptúninu og svo í kaupstaðnum (eftir 1918) og stóð brátt í miklum blóma. En miklar fórnir og mikið vinnuálag kostaði sú uppbygging öll, og ekki aðeins útgerðarmanninn. Ekki fór eiginkonan og húsmóðirin varhluta af stritinu, vinnuálaginu og áhyggjunum. Hún stjórnaði hinu fjölmenna heimili þeirra hjóna, sem ráku sinn hluta útgerðarinnar. Vertíðarfólkið, sjómennirnir og fiskvinnslufólkið, bjó heima hjá útgerðarmönnunum. Í annað hús var ekki að venda í þeim efnum. Þar varð að sjá því fyrir daglegu fæði, þjónustu allri og umhirðu. Og lítið var um heimilistækin þá, sem létt gátu heimilisstörfin, svo sem þvottavélar, uppþvottavélar, frystikistur og kæliskápa o.s.frv. Þau áhöld þekktust naumast eða alls ekki fyrstu 3-4 áratugina, eftir að vélbátaútvegurinn hófst. Handaflið kom þar ávallt til, seinvirkt og þreytandi.

Fyrst óska ég að rekja hér að nokkru æviþráð afa og ömmu [[Björn Bjarnason|Björns Bjarnasonar]]. Öldruðu hjónin eru að vissu leyti venjulegir fulltrúar bændakynslóðanna, sem ráku búskap á landi okkar um langan aldur við þröngan kost og lítil efni en óbilandi trú á landið sitt þrátt fyrir allt baslið, trú á framtíð þess og íslenzku þjóðarinnar. — Þegar ellin færðist yfir og starfskraftarnir fóru þverrandi, var ekkert til, sem tryggði þeim afkomuna og mannsæmileg ellikjör, ef börnin reyndust ekki vaxin því að hlaupa undir bagga. Væru þau ekki til, var í flest skjól fokið, þegar starfskraftarnir voru þrotnir.

Þá rek ég hér að nokkru æviþráð foreldra [[Björn Bjarnason|Björns Bjarnasonar]]. Í mínum huga eru þeir fulltrúar þeirrar kynslóðar, sem ruddi brautir með nýrri tækni til eflingar efnalegu sjálfstæði þjóðarinnar, og svo um leið stjórnmálalegu sjálfstæði hennar. Þau fylktu liði með fjölmennum brautryðjendahópi í Vestmannaeyjum á fyrstu áratugum vélbátaútvegsins. Af litlum efnum, en óbilandi kjarki og dugnaði, miklu hyggjuviti og mikilli bjartsýni og trú á land og þjóð, áttu þau sinn hlut í því að leggja grundvöllinn að vélbátaútvegi landsmanna.

Oft hefi ég lesið vel sögð orð um dugnað og hyggjuvit þeirra karla, sem beittu hug og hönd til uppbyggingar vélbátaútveginum í Vestmannaeyjum á fyrstu áratugum hans. Hins vegar hefur minna farið fyrir skrifum um hinn mikilvæga þátt kvenna í þeim stórstígu framförum, allri þeirri nýsköpun og uppbyggingu, fjárhag allra landsmanna til eflingar og aukinnar menningar um byggð og ból, bæi og þorp.

Þótt flestar húsmæðurnar hefðu að vísu einhverja hjálp við heimilisstörfin á hinum fjölmennu heimilum útvegsbændanna, eins og það var orðað, þá var vinnuálag eiginkonunnar, húsmóðurinnar og móðurinnar býsna oft alveg gífurlegt, meðan vertíð stóð yfir. Hver vinnudagur var langur og erilsamur. Það annríki allt reyndi mjög á taugar og líkamsþrek, ekki sízt, ef hjónin áttu börn, sem oftast var, — eitt, tvö eða fleiri, — og ef til vill barn í vöggu árlega.

Já, þetta getur verið löng og margorð frásögn, því að efnið er í heild kafli úr atvinnusögu heillar þjóðar. En hér verður saga þessi klippt og skorin. Hins vegar er það innileg ósk mín, að mér mætti takast að leiða glöggan lesanda til skilnings á þessum þætti konunnar í atvinnu-sögu þjóðarinnar.

{{Blik}}

Mynd:Blik1978 aettlidir.bls35.jpg

2009-09-07T09:29:21Z

Elvario: ''Bólstaðarhlíð (nr. 39) við Heimagötu.''

''Bólstaðarhlíð (nr. 39) við Heimagötu.''

Blik 1978/Þrír ættliðir

2009-09-07T09:26:58Z

Elvario: /* '''Þrír ættliðir.''' */

== ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON ==

== '''Þrír ættliðir.''' ==

[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls19.jpg|thumb|250px|''Hjónin Jón Einarsson og frú Kristín Björnsdóttir'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls25.jpg|thumb|250px|''Hjónin frú Halldóra Jónsdóttir og Bjarni Einarsson'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls31.jpg|thumb|250px|''Frú Ingibjörg Ólafsdóttir, Bólstaðarhlíð'']]

'''Þáttur eiginkonunnar í uppbyggingu vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum'''

Hér er minnzt hinnar mikilvægu hlutdeildar, sem húsmæður áttu á sínum tíma í atvinnurekstri og uppbyggingu vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum.

Um árabil hefi ég átt í fórum mínum greinarkorn um „hjónin í [[Bólstaðarhlíð]]“, eins og þau voru svo oft nefnd á manndómsárum sínum í Vestmannaeyjakaupstað, frú [[Ingibjörg Ólafsdóttir]] frá Eyvindarholti undir Eyjafjöllum og [[Björn Bjarnason]], vélstjóri og útgerðarmaður frá [[Hlaðbær|Hlaðbæ]] í Vestmannaeyjum. Gildar ástæður hafa valdið því, að dregizt hefur úr hömlu fyrir mér að birta þessa grein í Bliki.

Þessi hjón voru athafnasöm og upprennandi, þegar við hjónin fluttumst til Eyja haustið 1927. Þá tókum við á leigu hjá þeim íbúð í húsi þeirra [[Bólstaðarhlíð]] (nr. 39) við [[Heimagata|Heimagötu]]. Þessi myndarhjón voru þá að mörgu leyti fulltrúar margra ungra og miðaldra hjóna í kaupstaðnum. Þau lögðu svo að segja nótt við dag í starfi til þess að skapa sér og sínum lífvænlega afkomu og byggja um leið upp atvinnuveg, sem átti sér þá fá ár að baki. Þar á ég við vélbátaútveginn. Sá atvinnuvegur dafnaði ört í kauptúninu og svo í kaupstaðnum (eftir 1918) og stóð brátt í miklum blóma. En miklar fórnir og mikið vinnuálag kostaði sú uppbygging öll, og ekki aðeins útgerðarmanninn. Ekki fór eiginkonan og húsmóðirin varhluta af stritinu, vinnuálaginu og áhyggjunum. Hún stjórnaði hinu fjölmenna heimili þeirra hjóna, sem ráku sinn hluta útgerðarinnar. Vertíðarfólkið, sjómennirnir og fiskvinnslufólkið, bjó heima hjá útgerðarmönnunum. Í annað hús var ekki að venda í þeim efnum. Þar varð að sjá því fyrir daglegu fæði, þjónustu allri og umhirðu. Og lítið var um heimilistækin þá, sem létt gátu heimilisstörfin, svo sem þvottavélar, uppþvottavélar, frystikistur og kæliskápa o.s.frv. Þau áhöld þekktust naumast eða alls ekki fyrstu 3-4 áratugina, eftir að vélbátaútvegurinn hófst. Handaflið kom þar ávallt til, seinvirkt og þreytandi.

Fyrst óska ég að rekja hér að nokkru æviþráð afa og ömmu [[Björn Bjarnason|Björns Bjarnasonar]]. Öldruðu hjónin eru að vissu leyti venjulegir fulltrúar bændakynslóðanna, sem ráku búskap á landi okkar um langan aldur við þröngan kost og lítil efni en óbilandi trú á landið sitt þrátt fyrir allt baslið, trú á framtíð þess og íslenzku þjóðarinnar. — Þegar ellin færðist yfir og starfskraftarnir fóru þverrandi, var ekkert til, sem tryggði þeim afkomuna og mannsæmileg ellikjör, ef börnin reyndust ekki vaxin því að hlaupa undir bagga. Væru þau ekki til, var í flest skjól fokið, þegar starfskraftarnir voru þrotnir.

Þá rek ég hér að nokkru æviþráð foreldra [[Björn Bjarnason|Björns Bjarnasonar]]. Í mínum huga eru þeir fulltrúar þeirrar kynslóðar, sem ruddi brautir með nýrri tækni til eflingar efnalegu sjálfstæði þjóðarinnar, og svo um leið stjórnmálalegu sjálfstæði hennar. Þau fylktu liði með fjölmennum brautryðjendahópi í Vestmannaeyjum á fyrstu áratugum vélbátaútvegsins. Af litlum efnum, en óbilandi kjarki og dugnaði, miklu hyggjuviti og mikilli bjartsýni og trú á land og þjóð, áttu þau sinn hlut í því að leggja grundvöllinn að vélbátaútvegi landsmanna.

Oft hefi ég lesið vel sögð orð um dugnað og hyggjuvit þeirra karla, sem beittu hug og hönd til uppbyggingar vélbátaútveginum í Vestmannaeyjum á fyrstu áratugum hans. Hins vegar hefur minna farið fyrir skrifum um hinn mikilvæga þátt kvenna í þeim stórstígu framförum, allri þeirri nýsköpun og uppbyggingu, fjárhag allra landsmanna til eflingar og aukinnar menningar um byggð og ból, bæi og þorp.

Þótt flestar húsmæðurnar hefðu að vísu einhverja hjálp við heimilisstörfin á hinum fjölmennu heimilum útvegsbændanna, eins og það var orðað, þá var vinnuálag eiginkonunnar, húsmóðurinnar og móðurinnar býsna oft alveg gífurlegt, meðan vertíð stóð yfir. Hver vinnudagur var langur og erilsamur. Það annríki allt reyndi mjög á taugar og líkamsþrek, ekki sízt, ef hjónin áttu börn, sem oftast var, — eitt, tvö eða fleiri, — og ef til vill barn í vöggu árlega.

Já, þetta getur verið löng og margorð frásögn, því að efnið er í heild kafli úr atvinnusögu heillar þjóðar. En hér verður saga þessi klippt og skorin. Hins vegar er það innileg ósk mín, að mér mætti takast að leiða glöggan lesanda til skilnings á þessum þætti konunnar í atvinnu-sögu þjóðarinnar.

{{Blik}}

Blik 1978/Þrír ættliðir

2009-09-07T09:25:32Z

Elvario: /* '''Þrír ættliðir.''' */

== ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON ==

== '''Þrír ættliðir.''' ==

[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls19.jpg|thumb|250px|''Hjónin Jón Einarsson og frú Kristín Björnsdóttir'']]
[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls25.jpg|thumb|250px|''Hjónin frú Halldóra Jónsdóttir og Bjarni Einarsson'']]

'''Þáttur eiginkonunnar í uppbyggingu vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum'''

Hér er minnzt hinnar mikilvægu hlutdeildar, sem húsmæður áttu á sínum tíma í atvinnurekstri og uppbyggingu vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum.

Um árabil hefi ég átt í fórum mínum greinarkorn um „hjónin í [[Bólstaðarhlíð]]“, eins og þau voru svo oft nefnd á manndómsárum sínum í Vestmannaeyjakaupstað, frú [[Ingibjörg Ólafsdóttir]] frá Eyvindarholti undir Eyjafjöllum og [[Björn Bjarnason]], vélstjóri og útgerðarmaður frá [[Hlaðbær|Hlaðbæ]] í Vestmannaeyjum. Gildar ástæður hafa valdið því, að dregizt hefur úr hömlu fyrir mér að birta þessa grein í Bliki.

Þessi hjón voru athafnasöm og upprennandi, þegar við hjónin fluttumst til Eyja haustið 1927. Þá tókum við á leigu hjá þeim íbúð í húsi þeirra [[Bólstaðarhlíð]] (nr. 39) við [[Heimagata|Heimagötu]]. Þessi myndarhjón voru þá að mörgu leyti fulltrúar margra ungra og miðaldra hjóna í kaupstaðnum. Þau lögðu svo að segja nótt við dag í starfi til þess að skapa sér og sínum lífvænlega afkomu og byggja um leið upp atvinnuveg, sem átti sér þá fá ár að baki. Þar á ég við vélbátaútveginn. Sá atvinnuvegur dafnaði ört í kauptúninu og svo í kaupstaðnum (eftir 1918) og stóð brátt í miklum blóma. En miklar fórnir og mikið vinnuálag kostaði sú uppbygging öll, og ekki aðeins útgerðarmanninn. Ekki fór eiginkonan og húsmóðirin varhluta af stritinu, vinnuálaginu og áhyggjunum. Hún stjórnaði hinu fjölmenna heimili þeirra hjóna, sem ráku sinn hluta útgerðarinnar. Vertíðarfólkið, sjómennirnir og fiskvinnslufólkið, bjó heima hjá útgerðarmönnunum. Í annað hús var ekki að venda í þeim efnum. Þar varð að sjá því fyrir daglegu fæði, þjónustu allri og umhirðu. Og lítið var um heimilistækin þá, sem létt gátu heimilisstörfin, svo sem þvottavélar, uppþvottavélar, frystikistur og kæliskápa o.s.frv. Þau áhöld þekktust naumast eða alls ekki fyrstu 3-4 áratugina, eftir að vélbátaútvegurinn hófst. Handaflið kom þar ávallt til, seinvirkt og þreytandi.

Fyrst óska ég að rekja hér að nokkru æviþráð afa og ömmu [[Björn Bjarnason|Björns Bjarnasonar]]. Öldruðu hjónin eru að vissu leyti venjulegir fulltrúar bændakynslóðanna, sem ráku búskap á landi okkar um langan aldur við þröngan kost og lítil efni en óbilandi trú á landið sitt þrátt fyrir allt baslið, trú á framtíð þess og íslenzku þjóðarinnar. — Þegar ellin færðist yfir og starfskraftarnir fóru þverrandi, var ekkert til, sem tryggði þeim afkomuna og mannsæmileg ellikjör, ef börnin reyndust ekki vaxin því að hlaupa undir bagga. Væru þau ekki til, var í flest skjól fokið, þegar starfskraftarnir voru þrotnir.

Þá rek ég hér að nokkru æviþráð foreldra [[Björn Bjarnason|Björns Bjarnasonar]]. Í mínum huga eru þeir fulltrúar þeirrar kynslóðar, sem ruddi brautir með nýrri tækni til eflingar efnalegu sjálfstæði þjóðarinnar, og svo um leið stjórnmálalegu sjálfstæði hennar. Þau fylktu liði með fjölmennum brautryðjendahópi í Vestmannaeyjum á fyrstu áratugum vélbátaútvegsins. Af litlum efnum, en óbilandi kjarki og dugnaði, miklu hyggjuviti og mikilli bjartsýni og trú á land og þjóð, áttu þau sinn hlut í því að leggja grundvöllinn að vélbátaútvegi landsmanna.

Oft hefi ég lesið vel sögð orð um dugnað og hyggjuvit þeirra karla, sem beittu hug og hönd til uppbyggingar vélbátaútveginum í Vestmannaeyjum á fyrstu áratugum hans. Hins vegar hefur minna farið fyrir skrifum um hinn mikilvæga þátt kvenna í þeim stórstígu framförum, allri þeirri nýsköpun og uppbyggingu, fjárhag allra landsmanna til eflingar og aukinnar menningar um byggð og ból, bæi og þorp.

Þótt flestar húsmæðurnar hefðu að vísu einhverja hjálp við heimilisstörfin á hinum fjölmennu heimilum útvegsbændanna, eins og það var orðað, þá var vinnuálag eiginkonunnar, húsmóðurinnar og móðurinnar býsna oft alveg gífurlegt, meðan vertíð stóð yfir. Hver vinnudagur var langur og erilsamur. Það annríki allt reyndi mjög á taugar og líkamsþrek, ekki sízt, ef hjónin áttu börn, sem oftast var, — eitt, tvö eða fleiri, — og ef til vill barn í vöggu árlega.

Já, þetta getur verið löng og margorð frásögn, því að efnið er í heild kafli úr atvinnusögu heillar þjóðar. En hér verður saga þessi klippt og skorin. Hins vegar er það innileg ósk mín, að mér mætti takast að leiða glöggan lesanda til skilnings á þessum þætti konunnar í atvinnu-sögu þjóðarinnar.

{{Blik}}

Mynd:Blik1978 aettlidir.bls31.jpg

2009-09-07T09:25:12Z

Elvario: ''Frú Ingibjörg Ólafsdóttir, Bólstaðarhlíð''

''Frú Ingibjörg Ólafsdóttir, Bólstaðarhlíð''

Mynd:Blik1978 aettlidir.bls25.jpg

2009-09-07T09:22:23Z

Elvario: ''Hjónin frú Halldóra Jónsdóttir og Bjarni Einarsson''

''Hjónin frú Halldóra Jónsdóttir og Bjarni Einarsson''

Blik 1978/Þrír ættliðir

2009-09-07T09:18:12Z

Elvario: /* '''Þrír ættliðir.''' */

== ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON ==

== '''Þrír ættliðir.''' ==

[[Mynd:Blik1978_aettlidir.bls19.jpg|thumb|250px|''Hjónin Jón Einarsson og frú Kristín Björnsdóttir'']]

'''Þáttur eiginkonunnar í uppbyggingu vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum'''

Hér er minnzt hinnar mikilvægu hlutdeildar, sem húsmæður áttu á sínum tíma í atvinnurekstri og uppbyggingu vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum.

Um árabil hefi ég átt í fórum mínum greinarkorn um „hjónin í [[Bólstaðarhlíð]]“, eins og þau voru svo oft nefnd á manndómsárum sínum í Vestmannaeyjakaupstað, frú [[Ingibjörg Ólafsdóttir]] frá Eyvindarholti undir Eyjafjöllum og [[Björn Bjarnason]], vélstjóri og útgerðarmaður frá [[Hlaðbær|Hlaðbæ]] í Vestmannaeyjum. Gildar ástæður hafa valdið því, að dregizt hefur úr hömlu fyrir mér að birta þessa grein í Bliki.

Þessi hjón voru athafnasöm og upprennandi, þegar við hjónin fluttumst til Eyja haustið 1927. Þá tókum við á leigu hjá þeim íbúð í húsi þeirra [[Bólstaðarhlíð]] (nr. 39) við [[Heimagata|Heimagötu]]. Þessi myndarhjón voru þá að mörgu leyti fulltrúar margra ungra og miðaldra hjóna í kaupstaðnum. Þau lögðu svo að segja nótt við dag í starfi til þess að skapa sér og sínum lífvænlega afkomu og byggja um leið upp atvinnuveg, sem átti sér þá fá ár að baki. Þar á ég við vélbátaútveginn. Sá atvinnuvegur dafnaði ört í kauptúninu og svo í kaupstaðnum (eftir 1918) og stóð brátt í miklum blóma. En miklar fórnir og mikið vinnuálag kostaði sú uppbygging öll, og ekki aðeins útgerðarmanninn. Ekki fór eiginkonan og húsmóðirin varhluta af stritinu, vinnuálaginu og áhyggjunum. Hún stjórnaði hinu fjölmenna heimili þeirra hjóna, sem ráku sinn hluta útgerðarinnar. Vertíðarfólkið, sjómennirnir og fiskvinnslufólkið, bjó heima hjá útgerðarmönnunum. Í annað hús var ekki að venda í þeim efnum. Þar varð að sjá því fyrir daglegu fæði, þjónustu allri og umhirðu. Og lítið var um heimilistækin þá, sem létt gátu heimilisstörfin, svo sem þvottavélar, uppþvottavélar, frystikistur og kæliskápa o.s.frv. Þau áhöld þekktust naumast eða alls ekki fyrstu 3-4 áratugina, eftir að vélbátaútvegurinn hófst. Handaflið kom þar ávallt til, seinvirkt og þreytandi.

Fyrst óska ég að rekja hér að nokkru æviþráð afa og ömmu [[Björn Bjarnason|Björns Bjarnasonar]]. Öldruðu hjónin eru að vissu leyti venjulegir fulltrúar bændakynslóðanna, sem ráku búskap á landi okkar um langan aldur við þröngan kost og lítil efni en óbilandi trú á landið sitt þrátt fyrir allt baslið, trú á framtíð þess og íslenzku þjóðarinnar. — Þegar ellin færðist yfir og starfskraftarnir fóru þverrandi, var ekkert til, sem tryggði þeim afkomuna og mannsæmileg ellikjör, ef börnin reyndust ekki vaxin því að hlaupa undir bagga. Væru þau ekki til, var í flest skjól fokið, þegar starfskraftarnir voru þrotnir.

Þá rek ég hér að nokkru æviþráð foreldra [[Björn Bjarnason|Björns Bjarnasonar]]. Í mínum huga eru þeir fulltrúar þeirrar kynslóðar, sem ruddi brautir með nýrri tækni til eflingar efnalegu sjálfstæði þjóðarinnar, og svo um leið stjórnmálalegu sjálfstæði hennar. Þau fylktu liði með fjölmennum brautryðjendahópi í Vestmannaeyjum á fyrstu áratugum vélbátaútvegsins. Af litlum efnum, en óbilandi kjarki og dugnaði, miklu hyggjuviti og mikilli bjartsýni og trú á land og þjóð, áttu þau sinn hlut í því að leggja grundvöllinn að vélbátaútvegi landsmanna.

Oft hefi ég lesið vel sögð orð um dugnað og hyggjuvit þeirra karla, sem beittu hug og hönd til uppbyggingar vélbátaútveginum í Vestmannaeyjum á fyrstu áratugum hans. Hins vegar hefur minna farið fyrir skrifum um hinn mikilvæga þátt kvenna í þeim stórstígu framförum, allri þeirri nýsköpun og uppbyggingu, fjárhag allra landsmanna til eflingar og aukinnar menningar um byggð og ból, bæi og þorp.

Þótt flestar húsmæðurnar hefðu að vísu einhverja hjálp við heimilisstörfin á hinum fjölmennu heimilum útvegsbændanna, eins og það var orðað, þá var vinnuálag eiginkonunnar, húsmóðurinnar og móðurinnar býsna oft alveg gífurlegt, meðan vertíð stóð yfir. Hver vinnudagur var langur og erilsamur. Það annríki allt reyndi mjög á taugar og líkamsþrek, ekki sízt, ef hjónin áttu börn, sem oftast var, — eitt, tvö eða fleiri, — og ef til vill barn í vöggu árlega.

Já, þetta getur verið löng og margorð frásögn, því að efnið er í heild kafli úr atvinnusögu heillar þjóðar. En hér verður saga þessi klippt og skorin. Hins vegar er það innileg ósk mín, að mér mætti takast að leiða glöggan lesanda til skilnings á þessum þætti konunnar í atvinnu-sögu þjóðarinnar.

{{Blik}}

Mynd:Blik1978 aettlidir.bls19.jpg

2009-09-07T09:16:42Z

Elvario: ''Hjónin Jón Einarsson og frú Kristín Björnsdóttir''

''Hjónin Jón Einarsson og frú Kristín Björnsdóttir''

Blik 1978/Merkur brautryðjandi

2009-09-04T10:47:34Z

Elvario: /* '''Blik 1978/ Merkur brautryðjandi''' */

== ÞORSTEINN Þ. VlGLUNDSSON ==

== '''Blik 1978/ Merkur brautryðjandi''' ==

[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls8.jpg|thumb|250px|''Filippus Árnason'']]
[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls10.jpg|thumb|250px|''V/b Léttir'']]
[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls13.jpg|thumb|250px|''Ólafur Ólafsson og fjölskylda'']]
[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls14.jpg|thumb|250px|''Filippus Árnason og fjölskylda'']]
[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls15.jpg|thumb|250px|''Tveir kátir karlar, Jónas og Þorsteinn'']]

'''Þáttur úr sögu Vestmannaeyjahafnar'''

Á vetrarvertíð árið 1906 voru gerðir út í Vestmannaeyjum fyrstu tveir vélbátarnir. Næstu vertíð (1907) voru þeir 20 að tölu. Á vertíð 1910 voru vélbátar Vestmannaeyinga orðnir 46. Að 10 árum liðnum voru þeir 68. Á vetrarvertíð 1930 voru vélbátar Vestmannaeyinga samtals 95, sem þá voru gerðir út í kaupstaðnum.

Samkvæmt aflaskýrslum hefur aflafengur Vestmannaeyinga fimm- til sexfaldast á árunum 1919—1930.

Þannig fór vélbátaútvegurinn í Vestmannaeyjum ört vaxandi ár frá ári fyrstu tvo áratugi aldarinnar. Mannfjöldinn þar óx að sama skapi. T.d. tvöfaldaðist hann fyrstu fjögur árin eftir að vélbátaútvegurinn hófst. Að sama skapi fóru allir vöruflutningar til Eyja mjög í vöxt, skipakomur urðu miklu tíðari, og þá óx að sama skapi allt tollgæzlustarfið og svo heilbrigðiseftirlitið í skipunum.

Síðla árs 1918 samþykkti alþingi að veita þéttbyggðinni í Eyjum kaupstaðarréttindi. — Mikil var gróskan í atvinnulífinu, miklar tekjur útgerðarmanna og svo fóru margskonar kröfur vaxándi, sérstaklega til hins opinbera. Viss framfaramál á sviði menningar létu einnig á sér kræla.

Mikilvæg atriði voru þó enn í algjörri kyrrstöðu á fyrstu árum vélbátaútvegsins. Það voru hafnarmálin. Sérstaklega var [[Leiðin]] svokallaða, þ.e. innsigling á höfnina, erfið sjómönnum og öðrum, sem um hafnarmynnið þurftu að fara. [[Leiðin]] var svo grunn, að hinir stærri vélbátarnir, sem voru þá allt að 12 rúmlestum, þurftu að bíða hækkandi sjávar til þess að geta siglt inn á höfnina klaklaust. Þegar svo inn á höfnina var komið, voru sandgrynningar á báðar hendur, sem ollu sjómönnunum miklum erfiðleikum á margan hátt.

Öll milliferðaskip urðu að fá afgreiðslu á ytri höfninni, [[Víkin|Víkinni]], sökum grynninga í hafnarmynninu og innri höfn. Væri austan bræla, varð að afgreiða öll skip nofðan við [[Eiðið]]. — Allar vörur voru fluttar í land á uppskipunarbátum svokölluðum. Tollgæzlumenn og héraðslæknir og aðrir sóttgæzlumenn voru tíðast fluttir á milli hafnar og skips í opnum bátum, skjögtbátum, — og síðar á vélbátum. Þegar að skipshlið kom, urðu þeir að fikra sig upp í skipið eftir kaðalstiga með trétröppum, og var það oft erfitt og stundum ekki hættulaust, ef ylgja var í sjó og ólæti við skipshlið. — Vélbátaeigendur vildu ógjarnan lána báta sína til þessara nota sökum hættu á brotum við skipshlið. Enda voru og eru venjulegir fiskibátar ekki til þess byggðir að stunda slíkar ferðir, byrðingur þeirra ekki nægilega sterkur til þess að þola högg og árekstra við skipshlið í öldugangi og ylgjusjó.

Þá minnist ég þess, þegar ég kom fyrst til Eyja. Það var síðari hluta októbermánaðar 1917. Ég var farþegi á strandferðaskipinu Sterling, sem var á leið til Reykjavíkur. — Á uppvaxtarárum mínum á Norðfirði hafði ég kynnzt nokkrum Vestmannaeyingum, sem verið höfðu sjómenn á útvegi fóstra míns að sumrinu. Einn þeirra var [[Björn Bjarnason]] útvegsbónda [[Bjarni Einarsson í Hlaðbæ|Einarssonar]] í [[Hlaðbær|Hlaðbæ]], þá ungur að árum. Þessi ungi Vestmannaeyingur var vélamaður á báti fóstra míns eitt sumar. Ég óskaði að eiga þess kost að finna hann, koma í land í Eyjum og litast um. Þess vegna sendu fósturforeldrar mínir honum skeyti og báðu hann að nálgast mig, ef aðstæður leyfðu.

Þegar Sterling hafði kastað akkerum á Víkinni, var kaðalstiga komið fyrir á hlið skipsins. Brátt nálguðust nokkrir árabátar stigann. Þarna var Björn frá Hlaðbæ meðal margra annarra að sækja farþega. Ég komst vandræðalaust niður stigann og út í bátinn, þó að nokkur ylgja væri í sjó og ég óvanur að klifra.

Þannig voru þá nokkrir farþegar af Austurlandi færðir milli skips og báts að þessu sinni. Og þannig urðu tollverðir og héraðslæknir að fara að, þegar þeir gegndu skyldum sínum við skip, sem komu frá útlöndum til Eyja. Sú opinbera þjónusta var vissulega miklum erfiðleikum háð og hættum.

Að tíu árum liðnum var ég orðinn búsettur í Eyjum. Nokkru síðar þurfti ég út í strandferðaskip til þess að sækja aldraða konu, sem kom í heimsókn til okkar hjóna. Þá voru enn við lýði sömu erfiðleikarnir og sömu hætturnar við flutning á fólki milli skips og hafnar. Enn var Leiðin og höfnin of grunn til þess að strandferða- og millilandaskip gætu áhættulaust siglt inn á höfnina og athafnað sig þar eða lagzt að bryggju- — Nú var mér vissulega vandi á höndum. Ekki gat konan fikrað sig niður skipsstigann til þess að komast í bátinn. Hún þorði það ekki með nokkru móti. — Hvað var til ráða? Þá kom í ljós, að skipsmenn lúrðu á ráði undir rifi, þó að þeir gripu sjaldan til þess að sögn þeirra sjálfra. Þeir áttu í fórum sínum stóra körfu eða einskonar kláf. Að þessu sinni stigu þrjár konur í kláfinn. Síðan var honum lyft með afli skipsvindunnar og hann svo látinn síga niður í bátinn. Þetta minnti helzt á flutning dýra milli skips og báts eða bryggju. Síðar uppgötvaði ég, að norska millilandaskipið Lýra, sem um árabil var í föstum ferðum milli Björgvinjar og Reykjavíkur með fastri viðkomu í Vestmannaeyjum, notaði iðulega „kláfinn“ sinn við upp- og útskipun á fólki á Víkinni, — ytri höfninni í Eyjum. Einnig var mér tjáð, að tollverðir, læknir og ýmsir aðrir „stórir karlar“ hefðu ógjarnan kosið sér „kláfinn“, heldur fremur stigann. Þeim hefði þótt óvirðing eða niðurlæging í hinu!

Eins og ég drap á, þá var það mjög algengt fyrstu tvo áratugi aldarinnar og lengur, að notaðir voru árabátar til þess að flytja lækni, tollgæzlumenn og farþega um borð í millilandaskip, sem fyrst tóku höfn hér í Vestmannaeyjum. Svo hafði það verið frá því á 15. öld, að millilandaskip tóku að koma við í Eyjum eða sigla þangað, t.d. verzlunarskip.

Þó að vélbátar væru komnir til sögunnar á fyrstu tugum þessarar aldar, voru þeir alls ekki alltaf tilkippilegir til þessara nota. Ýmist voru þeir í róðrum eða eigendurnir vildu ekki hætta þeim í þessar ferðir, þvi að oft var sú hætta yfirvofandi, að bátarnir fengju högg við skipshlið, svo að löskun eða brot hlytist af. Höggin við skipshliðina voru því hættulegri sem bátarnir voru borðhærri.

Í austan eða suðaustan veðrum urðu skipin að leggjast norður af Eiðinu eða norðan við Eiðið, eins og venjulega er komizt að orði. Var þá oft gripið til þess ráðs að setja áraskip yfir Eiðið til þess að komast um borð í millilandaskipin með lækni eða tollgæzlumenn, svo að þeir gætu gegnt skyldum sínum, og svo jafnframt til þess að flytja farþega til skips eða í land. Þeir hættir héldust um árabil, eftir að vélbátaútvegurinn hófst hér í Eyjum. — Stundum hlutust átakanleg slys af ferðum þessum, t.d. 16. desember 1924, þegar héraðslæknirinn drukknaði við áttunda mann utan við lendinguna á Eiðinu.

Árið 1924 gerðist [[Kristján Linnet]] bæjarfógeti í Vestmannaeyjum. Eftir að hann var skipaður í þetta virðulega og ábyrgðarmikla embætti, varð það honum metnaðarmál að bæta aðstöðu við flutninga á tollgæzlu- og heilsugæzlumönnum í skip, sem komu til Vestmannaeyja, hvort sem það voru millilandaskip eða fiskiskip, sem þurftu t.d. að leggja á land sjúka menn, sem leituðu læknishjálpar. Þá voru opnir árabátar vandræðafleytur til slíkra flutninga, þó að á öðru væri engin völ enn sem komið var. Þetta áhugamál sitt færði bæjarfógeti iðulega í tal við heimilisvin sinn og góðkunningja, [[Filippus Árnason]] frá [[Ásgarður|Ásgarði]] í Eyjum, sem um skeið hafði starfað að flutningum þessum fyrir hin opinberu embætti, bæjarfógeta- og héraðslæknisembættið.

Bæjarfógeti fékk ávallt neikvæð svör hjá rikisvaldinu, þegar hann fór þess á flot við það, að það legði fram fé til kaupa eða smíða á hæfum vélbáti til þessara ferða, flutninga á héraðslækni, tollgæzlumönnum og farþegum milli hafnar og skipa.

Fyrstu fjögur embættisár Kristjáns Linnets í Eyjum sat við sama keip um flutninga þessa. Engu varð þar um þokað sökum fjárskorts. Nálega eingöngu voru notaðir árabátar við þessa flutninga. Og erfiðleikar þessir fóru vaxandi ár frá ári með vaxandi útgerð og fólksfjölda í kaupstaðnum. Þó keyrði alveg um þverbak í þessum efnum, þegar flytja þurfti sjúka menn í land t.d. úr fiskiskipum, innlendum sem erlendum. Þessum vandræðamálum var þannig ráðið til lykta árið 1928, að Filippus Árnason frá Ásgarði í Eyjum, sem unnið hafði að því á undanförnum árum á vegum bæjarfógetaskrifstofunnar að flytja tollgæzlumenn ríkisvaldsins og héraðslækni milli hafnar og skipa í kaupstaðnum, og [[Óskar Bjarnasen]], skrifstofumaður bæjarfógeta, afréðu að láta smíða sérstakan bát til þessara ferða og reka hann fyrir eigin fé. Þessi vélbátur, sem þeir kölluðu [[Brimill|Brimil]], notuðu þeir síðan til þessara ferða næstu sex árin. Hér var vissulega rudd markverð og mikilvæg braut, sem almenningur í kaupstaðnum mat, þó að minni sögur færu af viðurkenningu hinna opinberu afla á þessu starfi Filippusar Árnasonar, bæði innan ríkisvaldsins og valdamanna bæjarins. Brimill var sterkbyggður bátur og öll gerð hans innt af höndum með tilliti til hins hættusama starfs, sem inna skyldi af hendi í ylgjusjó og ólátaveðrum á Ytri höfninni og á ferðum fyrir Klettinn norður fyrir Eiði í austan og suðaustan garra og jafnvel stórviðrum.

Mágur Filippusar Árnasonar, [[Ólafur Ólafsson]], var hinn eiginlegi skipstjóri á bátnum og fórst það svo vel úr hendi að dáðst var að.
Næstu sex árin stunduðu mágarnir þessi störf af mikilli kostgæfni og allur almenningur í bænum viðurkenndi þær mikilvægu brautir í þessum málum, sem þeir ruddu og höfðu rutt. Vélbáturinn Brimill var m.a. með rúmgóðri káetu eða farrými fyrir sjúkrarúm og aðstöðu til hjúkrunar sjúkum á leið til lands úr skipum. Það tillit til sjúkra á þessum vettvangi var áður óþekkt fyrirbrigði í kaupstaðnum.
V/b Brimil notuðu mágarnir til þessara flutninga þar til í aprílmánuði 1934. Þá misstu þeir hann við árekstur, sem átti sér stað á [[Faxasund|Faxasundi]]. Þá sökk Brimill.

Eftir að það óhapp átti sér stað, voru teknir upp fyrri hættir um flutning á tollgæzlu- og sóttvarnarmönnum milli hafnar og skipa á Vestmannaeyjahöfn. Þá mun einnig sérstakur árabátur hafa verið geymdur á Eiðinu til þessara nota, þegar ekki voru tök á að athafna sig á Víkinni. Einnig þetta sumar önnuðust mágarnir Filippus Árnason og Ólafur Ólafsson þessa flutninga. Þeir reyndust hin hægri hönd bæjarfógeta og hjálparhellan trausta við það að inna þessi störf af hendi fyrir ríkisvaldið.

Sumarið 1934 skrifaði bæjarfógetinn Kristján Linnet ríkisstjórninni og beiddist þess, að ríkissjóður leggði fram fé til kaupa á báti til þessara flutninga eða til smíða á nýjum bát. Því var afdráttarlaust neitað.

Þá skrifaði bæjarfógeti hafnarnefnd kaupstaðarins og fór þess á flot við hana, að hún beitti sér fyrir því, að bátur þessi yrði smíðaður á kostnað hafnarsjóðs með fjárhagslegum styrk frá rikinu, — bátur til flutninga á sótt- og tollgæzlumönnum og sjúku fólki, sem flytja þurfti milli hafnar og skips. Hafnarnefndarmennirnir neituðu þessu tiltæki afdráttarlaust.

Fimmti liður í fundargjörð hafnarnefndar Vestmannaeyja, sem dagsett er 31. júlí 1934, er þannig orðaður:

„Lagt fram erindi landlæknis dags. 21. febr. s.l. um bát til ferða í skip til tollgæzlu og innheimtu hafnargjalda, og er þar lagt til, að höfnin láti byggja slíkan bát með þátttöku ríkissjóðs í kostnaðinum við bygginguna. Nefndin getur ekki fallizt á tillögur þessar, þar sem höfnin á kost á bátum til þeirra ferða. Telur nefndin, að á ríkissjóði hvíli skylda til að hafa slikan bát fyrir tollskoðun og sóttgæzlu en ekki höfnin.“

Þegar hér var komið þessu máli og öll sund lokuð um það, að opinberir aðilar vildu leggja sitt fram til lausnar á því, afréðu þeir félagar, Filippus Árnason og Kristján Linnet bæjarfógeti, að láta smíða þennan hafnarbát fyrir eigin fé. Þetta framtak skyldi vera á nafni Filippusar Árnasonar enda þótt þeir væru báðir eigendur að bátnum.

Og svo var hafizt handa um smíðina.

Í september (1934) gat Filippus Árnason|Filippus gert bæjarfógetaembættinu tilboð um flutninga þessa á hinum nýsmíðaða báti. Þá var hann væntanlega fullgerður um næstu áramót. Ég leyfi mér að birta hér efnislega útdrátt úr bréfi Filippusar Árnasonar til bæjarfógeta um flutninga þessa, þegar nýi vélbáturinn yrði tekinn í notkun. Það er dagsett 25. september 1934.

Og báðir stóðu þeir að tilboði þessu mágarnir Filippus Árnason og Ólafur Ólafsson, hinn væntanlegi skipstjóri á bátnum.

1. Þeir bjóðast til að fylgjast með skipakomum til Eyja og gera tollgæzlumönnum þegar aðvart, þegar skip vilja hafa samband við Eyjar.

2. Flytja sóttgæzlumann og lækni í sóttgæzluerindum að og frá skipi á Víkinni fyrir kr. 25,00 í hvert sinn.

3. Flytja sóttgæzlumenn og lækni í sóttgæzluerindum út frá Eiðinu á árabát eða fyrir Klett á vélbáti að og frá skipi fyrir kr. 35,00.

4. Ofanskráð tilboð gildi frá 1. okt. 1934 til l.okt. 1935.

Gert var ráð fyrir að nýi vélbáturinn yrði tekinn í notkun um áramótin 1934/1935. Þangað til ætluðu þeir sér að nota trillubát við afgreiðslu skipa á Víkinni, en árabát, ef farið yrði norður af Eiði sökum austan veðra.

Bæjarfógeti samþykkti tilboð þetta með þeim skilyrðum, að bæjarfógetaembættið eða bæjarfógetinn sjálfur „hefði fyrsta rétt til leigu á bátnum eða til kaupa á honum“, ef þeir mágar, Filippus og Ólafur, hætta að inna þessa mikilvægu þjónustu af hendi.

Hinn nýi hafnarbátur var smíðaður af þeirri stærð og gerð, sem nokkurra ára reynsla hafði sannað þeim að heppilegust væri fyrir slíka flutninga í Eyjum, og þá alveg sérstaklega á veikum mönnum og slösuðum. Þeir flutningar fóru vaxandi ár frá ári með auknum fiskiskipaflota á Eyjamiðum og þar í námunda.

Hinn nýi hafnarbátur hlaut nafnið [[Léttir]] og einkennisstafina [[Léttir|VE 327]]. Hann var tekinn í notkun í febrúar 1935.

Filippus Árnason stjórnaði útgerð bátsins, útvegaði allt, sem til hans þurfti, annaðist bókhald útgerðarinnar o.s.frv. Sjálfur var hann jafnframt starfsmaður á bátnum og gætti vélar, þegar svo bar undir. Skipstjórinn var hins vegar mágur hans Ólafur Ólafsson frá [[Hvanneyri]] (nr. 61) við [[Vestmannabraut]]. Hann var kunnur að dugnaði, útsjónarsemi og reglusemi á öllum sviðum. Starfi hans fylgdi jafnan heill og lán svo vandasamt sem það var, t.d. við skipshlið í ókyrrum sjó eða vondum veðrum. Aðrir en útsjónarsamir atorkumenn gátu ekki innt þetta þjónustustarf af hendi. Þá reyndi ekki lítið á hafnsögumanninn í starfi hans, þegar ylgja var við skipshlið eða ólga í sjó t.d. og hann þurfti samt að ná á skipsfjöl til þess að framkvæma skyldur sínar gagnvart hafnarsjóði annars vegar og skipshöfn hins vegar. Þar reyndist [[Jón Ísak Sigurðsson|Jón Ísak Sigurðsson]] frá [[Látrar|Látrum]] réttur maður á réttum stað og hefur ávallt reynzt.

Þegar Kristján Linnet, bæjarfógeti, lét af embætti árið 1940, gerðist [[Sigfús M. Johnsen]] frá [[Frydendal]] í Eyjum bæjarfógeti í Vestmannaeyjum. Hann keypti þá eignarhlut fráfarandi bæjarfógeta í v/b Létti. Þá höfðu eigendur vélbátsins, F.Á og Kr.L., látið [[Ólafur Ástgeirsson|Ólaf Ástgeirsson]], bátasmíðameistara frá [[Litlibær|Litlabæ]], smíða fyrir sig árabát, sem fylgdi vélbátnum og skyldi notast í þágu starfsins, t.d. ef skjótast þyrfti í skip í skyndi út af Eiðinu. Svo liðu næstu níu árin, þar af voru fimm styrjaldarár. Margt breyttist og það að miklum mun. — Unnið hafði verið að dýpkun Vestmannaeyjahafnar næstum ár hvert, svo að smærri skipin áttu orðið greiða leið inn að bryggju, hinni miklu [[Básaskersbryggja|Básaskersbryggju]], sem byggð var á árunum 1929-1938. Og þá eru mér ríkust í huga allar færeysku skúturnar, sem fluttu frosinn fisk frá Eyjum til Bretlands flest styrjaldarárin. Þá var stundum þröng á þingi í Vestmannaeyjahöfn. Og þarna var Léttir og menn hans dag og nótt svo að segja við skyldustörfin og þjónustuna við flotann, utan hafnar sem innan.

Hinar auknu skipakomur og hin mikla umferð leiddi auðvitað af sér auknar tekjur af þessu þjónustustarfi, svo að það var orðið þó nokkuð arðvænlegt að stunda þessi þjónustustörf við Vestmannaeyjahöfn. Þá tóku skoðanir ráðandi stjórnmálamanna í kaupstaðnum að breytast gagnvart rekstri hafnarbátsins. Fyrst starfið skilaði arði, þótti þeim sjálfsagt, að hafnarsjóður ræki hafnarbátinn, svo að hann nyti arðsins af starfinu.

Þegar Sigfús M. Johnsen hvarf frá bæjarfógetaembættinu árið 1949, seldi hann Filippusi Árnasyni sinn hlut í vélbátnum. Eftir það var hann einn eigandi hafnarbátsins.

Á lokadag 1945 samþykkti hafnarnefnd að knýja á ríkisstjórn og ráðuneyti að hafnarsjóður kaupstaðarins fengi þessa flutninga á sitt vald fyrst þeir skiluðu arði. Ekkert varð þó hafnarnefnd ágengt í því máli þá um sinn.

Öðru hvoru á kjörtímabilinu 1946-1950 munu svokallaðir vinstri menn, sem þá skipuðu meiri hluta bæjarstjórnar Vestmannaeyja, hafa farið þess á flot við ríkisvaldið, að það hlutaðist til um það, að flutningar þessir yrðu afhentir hafnarsjóði. En ríkisvaldið lét það mál liggja milli hluta eða daufheyrðist við þeirri beiðni. Þó var talið, að hafnarnefnd og bæjarstjórn hefðu þá sérstaklega góða aðstöðu til þess að ná flutningum þessum úr höndum Filippusar Árnasonar, þegar þingmaður kjördæmisins var fjármálaráðherra, því að vitað var, að F.Á. var ekki í „Flokknum“ og ekki kjósandi þingmannsins. En einhvern veginn fór það svo, að hafnarnefnd og bæjarstjórn fengu hér engu um þokað.

Hver mundi ástæðan hafa verið fyrir því? Vildi ráðuneytið ekki lofa hafnarsjóði að njóta arðs af þessum flutningum? — Jú, vissulega. — Ástæðan var annars eðlis. Filippus Árnason hafði gróinn siðferðilegan rétt til þessara flutninga að dómi ráðandi manna. Hann hafði upphaflega rutt hér brautir, hætt fé sínu í nauðsynlegt starf, sem enginn annar vildi líta við, af því að það gaf engar vonir um arð í aðra hönd. Þannig glataði hafnarnefnd eða bæjarstjórn siðferðilegum rétti til starfrækslunnar, þegar hún loks tók að skila arði. Hins vegar fórst þeim mönnum, sem þetta starf höfðu með höndum, svo vel og drengilega að inna það af hendi, að á betra varð naumast kosið.

Við bæjarstjórnarkosningarnar 29. jan. 1950 komu að nokkru leyti nýir menn til áhrifa í bæjarstjórn kaupstaðarins. Þá var að tjaldabaki reynt að lempa F.Á. til að selja hafnarsjóði hálfan v/b Létti og þar með fengi hann hálfa hlutdeild í útgerð hans og ágóða af rekstrinum. Þetta tókst giftusamlega. Mörgum var það ljóst, að þetta var viðkvæmt mál og ekki vandalaust í meðförum. Þrennt var það fyrst og fremst, sem til greina kom: Hinn siðferðilegi réttur Filippusar Árnasonar til starfrækslunnar í augum valdhafanna, hvernig svo sem við vildum á það líta með okkar eigingjarna auga í þágu hafnarsjóðs. Í öðru lagi voru valdhafarnir ekkert hrifnir af opinberum rekstri og mátti þeim þá vera efst í huga Strætisvagnar Reykjavíkur, sem skiluðu miklum gróða í einstaklingsrekstri, en eins miklu tapi eða meira, eftir að Reykjavíkurbær tók við rekstrinum. Þetta var haft á oddi.

Í þriðja lagi höfðu flutningar þessir farið svo vel úr hendi hjá þeim mágum, sem þá höfðu haft, að ríkisstjórnin vissi, hverju hún sleppti, en ekki hvað hún hreppti með því að breyta til í þeim efnum. Þar byggði ríkisstjórnin fyrst og fremst á vottorðum [[Gunnar Þorsteinsson|Gunnars Þorsteinssonar]] bæjarfógeta, hins óvilhalla trúnaðarmanns ríkisvaldsins.

Með bréfi dagsettu 28. apríl 1950 gerir F.Á. kunnugt, að hann selji þar með hafnarsjóði Vestmannaeyja hálfan hafnarbátinn Létti með öllu og öllu að hálfu við sig. Kaupverðið á þessum hluta bátsins skyldi vera kr. 26.500,00. Þetta tilboð samþykkti hafnarnefnd og bæjarstjórn kaupstaðarins. Og þá stóð heldur ekki á ríkisvaldinu að samþykkja kaupin, þó með þeim skilyrðum, að sömu menn yrðu starfandi á bátnum við flutninga á sótt- og tollgæzlumönnum ríkisins. Á þetta atriði lagði ríkisstjórnin mikla áherzlu. Svo vel hafði samstarfið gengið um flutninga þessa og þjónustu við hið opinbera vald s.l. áratugi.

Þegar hér var komið þessu máli, tóku pólitiskir andstæðingar meiri hluta bæjarstjórnar Vestmannaeyjakaupstaðar að þyrla upp látlausum rógi um þessi bátakaup. Þau áttu m.a. að stafa af því, að hafnarbáturinn Léttir væri nú ónýtur og Filippus Árnason, sem var fylgifiskur meirihlutans í bæjarstjórn, vildi af þeim ástæðum losna við hann og útgerðina á honum. Þarna vildu svo ''„hans menn“'' gera á honum miskunnarverkið, með því að láta Hafnarsjóð kaupa af honum hið ónýta bátshorn!

Sökum þessa rógs og ósanninda var Ólafur Ólafsson, skipstjóri á bátnum um árabil, fenginn til þess að segja álit sitt um ástand bátsins.
Vottorð hans var svolátandi:

„Ég undirritaður, sem hef verið formaður á Létti við skipaafgreiðslur, síðan báturinn kom hingað í plássið, álít, að báturinn sé sérstaklega sterkur og vel byggður á allan hátt, og eftir reynslu minni er hann afbragðs sjóbátur.
Um vél þá, sem nú er í bátnum, get ég sagt, að hún hefur reynzt ágætlega, og hefur það aldrei komið fyrir, að tafizt hafi afgreiðslur skipa hennar vegna, enda hefur vél og báti verið mjög vel við haldið.
Að mínu áliti er báturinn vel fallinn til afgreiðslu skipa og allrar vinnu við höfnina, og reynsla er fengin fyrir því, að hægt er að athafna sig á honum í öllum veðrum nema miklum austanveðrum, en aftur á móti tel ég, að mjög erfitt yrði að nota stóran bát, t.d. þegar leggja þarf að skipum í vondu og vegna þrengsla inni á höfninni.
Tel ég, að mikið mætti auka á öryggi bátsins með því að setja dekk í hann allan og þar með loka honum alveg.
Vestmannaeyjum, 25. marz 1950 
Ólafur Ólafsson (sign.)

Með símskeyti dagsettu 28. júní 1950 fól fjármálaráðuneytið þá hinum setta bæjarfógeta í Vestmannaeyjum, Gunnari Þorsteinssyni, að sjá svo um að hagstæðir samningar mættu takast sem fyrst milli ríkisins annars vegar og útgerðaraðila hafnarbátsins hins vegar um flutning á sótt- og tollgæzlumönnum í Eyjum eins og verið hafði nálega tvo síðustu áratugina. — Þessi samningsgerð tókst giftusamlega og var undirrituð 15. nóvember 1950. Var þá [[Torfi Jóhannsson]] orðinn bæjarfógeti í kaupstaðnum.

Svo liðu næstu átta árin og ekkert sérstakt bar til tíðinda svo að vitað væri í þessu mikilvæga starfi, sem fyrst og fremst var fólgið í því að flytja hafnsögumann Vestmannaeyjahafnar í aðkomuskip, flytja sótt- og tollgæzlumenn í millilandaskip o.s.frv., — vera hinn sjálfsagði og mikilvægi tengiliður skipa og hafnar.

Á þessu áraskeiði komust nýir menn til valda í bæjarstjórn kaupstaðarins. — Veður tóku að gerast válynd, því að F.Á. var pólitískur andstæðingur hinna nýju valdhafa.

Seint í desember 1958 skrifaði Filippus Árnason hafnarnefndinni bréf. Í bréfi þessu býðst hann til að selja hafnarsjóði sinn eignarhelming í hafnarbátnum Létti. Kaupverðið hafði hann afráðið kr. 95.000,00.

Með tilliti til þess, hversu útgerð bátsins skilaði orðið miklum arði árlega, má með nokkrum rétti segja, að F.Á. hafi að vissu marki gefið hafnarsjóði sinn hluta í bátnum eða Eyjabúum.

Ég hefi í hendi mér rekstrarreikning v/b Létti VE 327 fyrir árið 1954. Niðurstöðutölur þessa ársreiknings eru sem hér segir:

Tekjur alls kr. 191.964,00
Gjöld alls 149.182,00
Tekjuafgangur kr. 42.782,00

Afsal F.Á. fyrir hans eignarhluta í v/b Létti er dagsett 29. maí 1959.

Hafnarsjóður greiddi honum alls kr. 100.000,00 með því að bátnum fylgdi ýmislegt fleira en tekið var fram í hinu upphaflega tilboði.

Þar með var Vestmannaeyjakaupstaður orðinn eigandi að öllum hafnarbátnum og einn útgerðaraðili. Svo hefur það verið síðan.

{{Blik}}

Mynd:Blik1978 brautridjandi bls15.jpg

2009-09-04T10:46:13Z

Elvario: ''Tveir kátir karlar, góðkunningjar og samstarfsmenn frá fyrri tíð, Jónas og Þorsteinn''

''Tveir kátir karlar, góðkunningjar og samstarfsmenn frá fyrri tíð, Jónas og Þorsteinn''

Blik 1978/Merkur brautryðjandi

2009-09-04T10:44:13Z

Elvario: /* '''Blik 1978/ Merkur brautryðjandi''' */

== ÞORSTEINN Þ. VlGLUNDSSON ==

== '''Blik 1978/ Merkur brautryðjandi''' ==

[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls8.jpg|thumb|250px|''Filippus Árnason'']]
[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls10.jpg|thumb|250px|''V/b Léttir'']]
[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls13.jpg|thumb|250px|''Ólafur Ólafsson og fjölskylda'']]
[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls14.jpg|thumb|250px|''Filippus Árnason og fjölskylda'']]

'''Þáttur úr sögu Vestmannaeyjahafnar'''

Á vetrarvertíð árið 1906 voru gerðir út í Vestmannaeyjum fyrstu tveir vélbátarnir. Næstu vertíð (1907) voru þeir 20 að tölu. Á vertíð 1910 voru vélbátar Vestmannaeyinga orðnir 46. Að 10 árum liðnum voru þeir 68. Á vetrarvertíð 1930 voru vélbátar Vestmannaeyinga samtals 95, sem þá voru gerðir út í kaupstaðnum.

Samkvæmt aflaskýrslum hefur aflafengur Vestmannaeyinga fimm- til sexfaldast á árunum 1919—1930.

Þannig fór vélbátaútvegurinn í Vestmannaeyjum ört vaxandi ár frá ári fyrstu tvo áratugi aldarinnar. Mannfjöldinn þar óx að sama skapi. T.d. tvöfaldaðist hann fyrstu fjögur árin eftir að vélbátaútvegurinn hófst. Að sama skapi fóru allir vöruflutningar til Eyja mjög í vöxt, skipakomur urðu miklu tíðari, og þá óx að sama skapi allt tollgæzlustarfið og svo heilbrigðiseftirlitið í skipunum.

Síðla árs 1918 samþykkti alþingi að veita þéttbyggðinni í Eyjum kaupstaðarréttindi. — Mikil var gróskan í atvinnulífinu, miklar tekjur útgerðarmanna og svo fóru margskonar kröfur vaxándi, sérstaklega til hins opinbera. Viss framfaramál á sviði menningar létu einnig á sér kræla.

Mikilvæg atriði voru þó enn í algjörri kyrrstöðu á fyrstu árum vélbátaútvegsins. Það voru hafnarmálin. Sérstaklega var [[Leiðin]] svokallaða, þ.e. innsigling á höfnina, erfið sjómönnum og öðrum, sem um hafnarmynnið þurftu að fara. [[Leiðin]] var svo grunn, að hinir stærri vélbátarnir, sem voru þá allt að 12 rúmlestum, þurftu að bíða hækkandi sjávar til þess að geta siglt inn á höfnina klaklaust. Þegar svo inn á höfnina var komið, voru sandgrynningar á báðar hendur, sem ollu sjómönnunum miklum erfiðleikum á margan hátt.

Öll milliferðaskip urðu að fá afgreiðslu á ytri höfninni, [[Víkin|Víkinni]], sökum grynninga í hafnarmynninu og innri höfn. Væri austan bræla, varð að afgreiða öll skip nofðan við [[Eiðið]]. — Allar vörur voru fluttar í land á uppskipunarbátum svokölluðum. Tollgæzlumenn og héraðslæknir og aðrir sóttgæzlumenn voru tíðast fluttir á milli hafnar og skips í opnum bátum, skjögtbátum, — og síðar á vélbátum. Þegar að skipshlið kom, urðu þeir að fikra sig upp í skipið eftir kaðalstiga með trétröppum, og var það oft erfitt og stundum ekki hættulaust, ef ylgja var í sjó og ólæti við skipshlið. — Vélbátaeigendur vildu ógjarnan lána báta sína til þessara nota sökum hættu á brotum við skipshlið. Enda voru og eru venjulegir fiskibátar ekki til þess byggðir að stunda slíkar ferðir, byrðingur þeirra ekki nægilega sterkur til þess að þola högg og árekstra við skipshlið í öldugangi og ylgjusjó.

Þá minnist ég þess, þegar ég kom fyrst til Eyja. Það var síðari hluta októbermánaðar 1917. Ég var farþegi á strandferðaskipinu Sterling, sem var á leið til Reykjavíkur. — Á uppvaxtarárum mínum á Norðfirði hafði ég kynnzt nokkrum Vestmannaeyingum, sem verið höfðu sjómenn á útvegi fóstra míns að sumrinu. Einn þeirra var [[Björn Bjarnason]] útvegsbónda [[Bjarni Einarsson í Hlaðbæ|Einarssonar]] í [[Hlaðbær|Hlaðbæ]], þá ungur að árum. Þessi ungi Vestmannaeyingur var vélamaður á báti fóstra míns eitt sumar. Ég óskaði að eiga þess kost að finna hann, koma í land í Eyjum og litast um. Þess vegna sendu fósturforeldrar mínir honum skeyti og báðu hann að nálgast mig, ef aðstæður leyfðu.

Þegar Sterling hafði kastað akkerum á Víkinni, var kaðalstiga komið fyrir á hlið skipsins. Brátt nálguðust nokkrir árabátar stigann. Þarna var Björn frá Hlaðbæ meðal margra annarra að sækja farþega. Ég komst vandræðalaust niður stigann og út í bátinn, þó að nokkur ylgja væri í sjó og ég óvanur að klifra.

Þannig voru þá nokkrir farþegar af Austurlandi færðir milli skips og báts að þessu sinni. Og þannig urðu tollverðir og héraðslæknir að fara að, þegar þeir gegndu skyldum sínum við skip, sem komu frá útlöndum til Eyja. Sú opinbera þjónusta var vissulega miklum erfiðleikum háð og hættum.

Að tíu árum liðnum var ég orðinn búsettur í Eyjum. Nokkru síðar þurfti ég út í strandferðaskip til þess að sækja aldraða konu, sem kom í heimsókn til okkar hjóna. Þá voru enn við lýði sömu erfiðleikarnir og sömu hætturnar við flutning á fólki milli skips og hafnar. Enn var Leiðin og höfnin of grunn til þess að strandferða- og millilandaskip gætu áhættulaust siglt inn á höfnina og athafnað sig þar eða lagzt að bryggju- — Nú var mér vissulega vandi á höndum. Ekki gat konan fikrað sig niður skipsstigann til þess að komast í bátinn. Hún þorði það ekki með nokkru móti. — Hvað var til ráða? Þá kom í ljós, að skipsmenn lúrðu á ráði undir rifi, þó að þeir gripu sjaldan til þess að sögn þeirra sjálfra. Þeir áttu í fórum sínum stóra körfu eða einskonar kláf. Að þessu sinni stigu þrjár konur í kláfinn. Síðan var honum lyft með afli skipsvindunnar og hann svo látinn síga niður í bátinn. Þetta minnti helzt á flutning dýra milli skips og báts eða bryggju. Síðar uppgötvaði ég, að norska millilandaskipið Lýra, sem um árabil var í föstum ferðum milli Björgvinjar og Reykjavíkur með fastri viðkomu í Vestmannaeyjum, notaði iðulega „kláfinn“ sinn við upp- og útskipun á fólki á Víkinni, — ytri höfninni í Eyjum. Einnig var mér tjáð, að tollverðir, læknir og ýmsir aðrir „stórir karlar“ hefðu ógjarnan kosið sér „kláfinn“, heldur fremur stigann. Þeim hefði þótt óvirðing eða niðurlæging í hinu!

Eins og ég drap á, þá var það mjög algengt fyrstu tvo áratugi aldarinnar og lengur, að notaðir voru árabátar til þess að flytja lækni, tollgæzlumenn og farþega um borð í millilandaskip, sem fyrst tóku höfn hér í Vestmannaeyjum. Svo hafði það verið frá því á 15. öld, að millilandaskip tóku að koma við í Eyjum eða sigla þangað, t.d. verzlunarskip.

Þó að vélbátar væru komnir til sögunnar á fyrstu tugum þessarar aldar, voru þeir alls ekki alltaf tilkippilegir til þessara nota. Ýmist voru þeir í róðrum eða eigendurnir vildu ekki hætta þeim í þessar ferðir, þvi að oft var sú hætta yfirvofandi, að bátarnir fengju högg við skipshlið, svo að löskun eða brot hlytist af. Höggin við skipshliðina voru því hættulegri sem bátarnir voru borðhærri.

Í austan eða suðaustan veðrum urðu skipin að leggjast norður af Eiðinu eða norðan við Eiðið, eins og venjulega er komizt að orði. Var þá oft gripið til þess ráðs að setja áraskip yfir Eiðið til þess að komast um borð í millilandaskipin með lækni eða tollgæzlumenn, svo að þeir gætu gegnt skyldum sínum, og svo jafnframt til þess að flytja farþega til skips eða í land. Þeir hættir héldust um árabil, eftir að vélbátaútvegurinn hófst hér í Eyjum. — Stundum hlutust átakanleg slys af ferðum þessum, t.d. 16. desember 1924, þegar héraðslæknirinn drukknaði við áttunda mann utan við lendinguna á Eiðinu.

Árið 1924 gerðist [[Kristján Linnet]] bæjarfógeti í Vestmannaeyjum. Eftir að hann var skipaður í þetta virðulega og ábyrgðarmikla embætti, varð það honum metnaðarmál að bæta aðstöðu við flutninga á tollgæzlu- og heilsugæzlumönnum í skip, sem komu til Vestmannaeyja, hvort sem það voru millilandaskip eða fiskiskip, sem þurftu t.d. að leggja á land sjúka menn, sem leituðu læknishjálpar. Þá voru opnir árabátar vandræðafleytur til slíkra flutninga, þó að á öðru væri engin völ enn sem komið var. Þetta áhugamál sitt færði bæjarfógeti iðulega í tal við heimilisvin sinn og góðkunningja, [[Filippus Árnason]] frá [[Ásgarður|Ásgarði]] í Eyjum, sem um skeið hafði starfað að flutningum þessum fyrir hin opinberu embætti, bæjarfógeta- og héraðslæknisembættið.

Bæjarfógeti fékk ávallt neikvæð svör hjá rikisvaldinu, þegar hann fór þess á flot við það, að það legði fram fé til kaupa eða smíða á hæfum vélbáti til þessara ferða, flutninga á héraðslækni, tollgæzlumönnum og farþegum milli hafnar og skipa.

Fyrstu fjögur embættisár Kristjáns Linnets í Eyjum sat við sama keip um flutninga þessa. Engu varð þar um þokað sökum fjárskorts. Nálega eingöngu voru notaðir árabátar við þessa flutninga. Og erfiðleikar þessir fóru vaxandi ár frá ári með vaxandi útgerð og fólksfjölda í kaupstaðnum. Þó keyrði alveg um þverbak í þessum efnum, þegar flytja þurfti sjúka menn í land t.d. úr fiskiskipum, innlendum sem erlendum. Þessum vandræðamálum var þannig ráðið til lykta árið 1928, að Filippus Árnason frá Ásgarði í Eyjum, sem unnið hafði að því á undanförnum árum á vegum bæjarfógetaskrifstofunnar að flytja tollgæzlumenn ríkisvaldsins og héraðslækni milli hafnar og skipa í kaupstaðnum, og [[Óskar Bjarnasen]], skrifstofumaður bæjarfógeta, afréðu að láta smíða sérstakan bát til þessara ferða og reka hann fyrir eigin fé. Þessi vélbátur, sem þeir kölluðu [[Brimill|Brimil]], notuðu þeir síðan til þessara ferða næstu sex árin. Hér var vissulega rudd markverð og mikilvæg braut, sem almenningur í kaupstaðnum mat, þó að minni sögur færu af viðurkenningu hinna opinberu afla á þessu starfi Filippusar Árnasonar, bæði innan ríkisvaldsins og valdamanna bæjarins. Brimill var sterkbyggður bátur og öll gerð hans innt af höndum með tilliti til hins hættusama starfs, sem inna skyldi af hendi í ylgjusjó og ólátaveðrum á Ytri höfninni og á ferðum fyrir Klettinn norður fyrir Eiði í austan og suðaustan garra og jafnvel stórviðrum.

Mágur Filippusar Árnasonar, [[Ólafur Ólafsson]], var hinn eiginlegi skipstjóri á bátnum og fórst það svo vel úr hendi að dáðst var að.
Næstu sex árin stunduðu mágarnir þessi störf af mikilli kostgæfni og allur almenningur í bænum viðurkenndi þær mikilvægu brautir í þessum málum, sem þeir ruddu og höfðu rutt. Vélbáturinn Brimill var m.a. með rúmgóðri káetu eða farrými fyrir sjúkrarúm og aðstöðu til hjúkrunar sjúkum á leið til lands úr skipum. Það tillit til sjúkra á þessum vettvangi var áður óþekkt fyrirbrigði í kaupstaðnum.
V/b Brimil notuðu mágarnir til þessara flutninga þar til í aprílmánuði 1934. Þá misstu þeir hann við árekstur, sem átti sér stað á [[Faxasund|Faxasundi]]. Þá sökk Brimill.

Eftir að það óhapp átti sér stað, voru teknir upp fyrri hættir um flutning á tollgæzlu- og sóttvarnarmönnum milli hafnar og skipa á Vestmannaeyjahöfn. Þá mun einnig sérstakur árabátur hafa verið geymdur á Eiðinu til þessara nota, þegar ekki voru tök á að athafna sig á Víkinni. Einnig þetta sumar önnuðust mágarnir Filippus Árnason og Ólafur Ólafsson þessa flutninga. Þeir reyndust hin hægri hönd bæjarfógeta og hjálparhellan trausta við það að inna þessi störf af hendi fyrir ríkisvaldið.

Sumarið 1934 skrifaði bæjarfógetinn Kristján Linnet ríkisstjórninni og beiddist þess, að ríkissjóður leggði fram fé til kaupa á báti til þessara flutninga eða til smíða á nýjum bát. Því var afdráttarlaust neitað.

Þá skrifaði bæjarfógeti hafnarnefnd kaupstaðarins og fór þess á flot við hana, að hún beitti sér fyrir því, að bátur þessi yrði smíðaður á kostnað hafnarsjóðs með fjárhagslegum styrk frá rikinu, — bátur til flutninga á sótt- og tollgæzlumönnum og sjúku fólki, sem flytja þurfti milli hafnar og skips. Hafnarnefndarmennirnir neituðu þessu tiltæki afdráttarlaust.

Fimmti liður í fundargjörð hafnarnefndar Vestmannaeyja, sem dagsett er 31. júlí 1934, er þannig orðaður:

„Lagt fram erindi landlæknis dags. 21. febr. s.l. um bát til ferða í skip til tollgæzlu og innheimtu hafnargjalda, og er þar lagt til, að höfnin láti byggja slíkan bát með þátttöku ríkissjóðs í kostnaðinum við bygginguna. Nefndin getur ekki fallizt á tillögur þessar, þar sem höfnin á kost á bátum til þeirra ferða. Telur nefndin, að á ríkissjóði hvíli skylda til að hafa slikan bát fyrir tollskoðun og sóttgæzlu en ekki höfnin.“

Þegar hér var komið þessu máli og öll sund lokuð um það, að opinberir aðilar vildu leggja sitt fram til lausnar á því, afréðu þeir félagar, Filippus Árnason og Kristján Linnet bæjarfógeti, að láta smíða þennan hafnarbát fyrir eigin fé. Þetta framtak skyldi vera á nafni Filippusar Árnasonar enda þótt þeir væru báðir eigendur að bátnum.

Og svo var hafizt handa um smíðina.

Í september (1934) gat Filippus Árnason|Filippus gert bæjarfógetaembættinu tilboð um flutninga þessa á hinum nýsmíðaða báti. Þá var hann væntanlega fullgerður um næstu áramót. Ég leyfi mér að birta hér efnislega útdrátt úr bréfi Filippusar Árnasonar til bæjarfógeta um flutninga þessa, þegar nýi vélbáturinn yrði tekinn í notkun. Það er dagsett 25. september 1934.

Og báðir stóðu þeir að tilboði þessu mágarnir Filippus Árnason og Ólafur Ólafsson, hinn væntanlegi skipstjóri á bátnum.

1. Þeir bjóðast til að fylgjast með skipakomum til Eyja og gera tollgæzlumönnum þegar aðvart, þegar skip vilja hafa samband við Eyjar.

2. Flytja sóttgæzlumann og lækni í sóttgæzluerindum að og frá skipi á Víkinni fyrir kr. 25,00 í hvert sinn.

3. Flytja sóttgæzlumenn og lækni í sóttgæzluerindum út frá Eiðinu á árabát eða fyrir Klett á vélbáti að og frá skipi fyrir kr. 35,00.

4. Ofanskráð tilboð gildi frá 1. okt. 1934 til l.okt. 1935.

Gert var ráð fyrir að nýi vélbáturinn yrði tekinn í notkun um áramótin 1934/1935. Þangað til ætluðu þeir sér að nota trillubát við afgreiðslu skipa á Víkinni, en árabát, ef farið yrði norður af Eiði sökum austan veðra.

Bæjarfógeti samþykkti tilboð þetta með þeim skilyrðum, að bæjarfógetaembættið eða bæjarfógetinn sjálfur „hefði fyrsta rétt til leigu á bátnum eða til kaupa á honum“, ef þeir mágar, Filippus og Ólafur, hætta að inna þessa mikilvægu þjónustu af hendi.

Hinn nýi hafnarbátur var smíðaður af þeirri stærð og gerð, sem nokkurra ára reynsla hafði sannað þeim að heppilegust væri fyrir slíka flutninga í Eyjum, og þá alveg sérstaklega á veikum mönnum og slösuðum. Þeir flutningar fóru vaxandi ár frá ári með auknum fiskiskipaflota á Eyjamiðum og þar í námunda.

Hinn nýi hafnarbátur hlaut nafnið [[Léttir]] og einkennisstafina [[Léttir|VE 327]]. Hann var tekinn í notkun í febrúar 1935.

Filippus Árnason stjórnaði útgerð bátsins, útvegaði allt, sem til hans þurfti, annaðist bókhald útgerðarinnar o.s.frv. Sjálfur var hann jafnframt starfsmaður á bátnum og gætti vélar, þegar svo bar undir. Skipstjórinn var hins vegar mágur hans Ólafur Ólafsson frá [[Hvanneyri]] (nr. 61) við [[Vestmannabraut]]. Hann var kunnur að dugnaði, útsjónarsemi og reglusemi á öllum sviðum. Starfi hans fylgdi jafnan heill og lán svo vandasamt sem það var, t.d. við skipshlið í ókyrrum sjó eða vondum veðrum. Aðrir en útsjónarsamir atorkumenn gátu ekki innt þetta þjónustustarf af hendi. Þá reyndi ekki lítið á hafnsögumanninn í starfi hans, þegar ylgja var við skipshlið eða ólga í sjó t.d. og hann þurfti samt að ná á skipsfjöl til þess að framkvæma skyldur sínar gagnvart hafnarsjóði annars vegar og skipshöfn hins vegar. Þar reyndist [[Jón Ísak Sigurðsson|Jón Ísak Sigurðsson]] frá [[Látrar|Látrum]] réttur maður á réttum stað og hefur ávallt reynzt.

Þegar Kristján Linnet, bæjarfógeti, lét af embætti árið 1940, gerðist [[Sigfús M. Johnsen]] frá [[Frydendal]] í Eyjum bæjarfógeti í Vestmannaeyjum. Hann keypti þá eignarhlut fráfarandi bæjarfógeta í v/b Létti. Þá höfðu eigendur vélbátsins, F.Á og Kr.L., látið [[Ólafur Ástgeirsson|Ólaf Ástgeirsson]], bátasmíðameistara frá [[Litlibær|Litlabæ]], smíða fyrir sig árabát, sem fylgdi vélbátnum og skyldi notast í þágu starfsins, t.d. ef skjótast þyrfti í skip í skyndi út af Eiðinu. Svo liðu næstu níu árin, þar af voru fimm styrjaldarár. Margt breyttist og það að miklum mun. — Unnið hafði verið að dýpkun Vestmannaeyjahafnar næstum ár hvert, svo að smærri skipin áttu orðið greiða leið inn að bryggju, hinni miklu [[Básaskersbryggja|Básaskersbryggju]], sem byggð var á árunum 1929-1938. Og þá eru mér ríkust í huga allar færeysku skúturnar, sem fluttu frosinn fisk frá Eyjum til Bretlands flest styrjaldarárin. Þá var stundum þröng á þingi í Vestmannaeyjahöfn. Og þarna var Léttir og menn hans dag og nótt svo að segja við skyldustörfin og þjónustuna við flotann, utan hafnar sem innan.

Hinar auknu skipakomur og hin mikla umferð leiddi auðvitað af sér auknar tekjur af þessu þjónustustarfi, svo að það var orðið þó nokkuð arðvænlegt að stunda þessi þjónustustörf við Vestmannaeyjahöfn. Þá tóku skoðanir ráðandi stjórnmálamanna í kaupstaðnum að breytast gagnvart rekstri hafnarbátsins. Fyrst starfið skilaði arði, þótti þeim sjálfsagt, að hafnarsjóður ræki hafnarbátinn, svo að hann nyti arðsins af starfinu.

Þegar Sigfús M. Johnsen hvarf frá bæjarfógetaembættinu árið 1949, seldi hann Filippusi Árnasyni sinn hlut í vélbátnum. Eftir það var hann einn eigandi hafnarbátsins.

Á lokadag 1945 samþykkti hafnarnefnd að knýja á ríkisstjórn og ráðuneyti að hafnarsjóður kaupstaðarins fengi þessa flutninga á sitt vald fyrst þeir skiluðu arði. Ekkert varð þó hafnarnefnd ágengt í því máli þá um sinn.

Öðru hvoru á kjörtímabilinu 1946-1950 munu svokallaðir vinstri menn, sem þá skipuðu meiri hluta bæjarstjórnar Vestmannaeyja, hafa farið þess á flot við ríkisvaldið, að það hlutaðist til um það, að flutningar þessir yrðu afhentir hafnarsjóði. En ríkisvaldið lét það mál liggja milli hluta eða daufheyrðist við þeirri beiðni. Þó var talið, að hafnarnefnd og bæjarstjórn hefðu þá sérstaklega góða aðstöðu til þess að ná flutningum þessum úr höndum Filippusar Árnasonar, þegar þingmaður kjördæmisins var fjármálaráðherra, því að vitað var, að F.Á. var ekki í „Flokknum“ og ekki kjósandi þingmannsins. En einhvern veginn fór það svo, að hafnarnefnd og bæjarstjórn fengu hér engu um þokað.

Hver mundi ástæðan hafa verið fyrir því? Vildi ráðuneytið ekki lofa hafnarsjóði að njóta arðs af þessum flutningum? — Jú, vissulega. — Ástæðan var annars eðlis. Filippus Árnason hafði gróinn siðferðilegan rétt til þessara flutninga að dómi ráðandi manna. Hann hafði upphaflega rutt hér brautir, hætt fé sínu í nauðsynlegt starf, sem enginn annar vildi líta við, af því að það gaf engar vonir um arð í aðra hönd. Þannig glataði hafnarnefnd eða bæjarstjórn siðferðilegum rétti til starfrækslunnar, þegar hún loks tók að skila arði. Hins vegar fórst þeim mönnum, sem þetta starf höfðu með höndum, svo vel og drengilega að inna það af hendi, að á betra varð naumast kosið.

Við bæjarstjórnarkosningarnar 29. jan. 1950 komu að nokkru leyti nýir menn til áhrifa í bæjarstjórn kaupstaðarins. Þá var að tjaldabaki reynt að lempa F.Á. til að selja hafnarsjóði hálfan v/b Létti og þar með fengi hann hálfa hlutdeild í útgerð hans og ágóða af rekstrinum. Þetta tókst giftusamlega. Mörgum var það ljóst, að þetta var viðkvæmt mál og ekki vandalaust í meðförum. Þrennt var það fyrst og fremst, sem til greina kom: Hinn siðferðilegi réttur Filippusar Árnasonar til starfrækslunnar í augum valdhafanna, hvernig svo sem við vildum á það líta með okkar eigingjarna auga í þágu hafnarsjóðs. Í öðru lagi voru valdhafarnir ekkert hrifnir af opinberum rekstri og mátti þeim þá vera efst í huga Strætisvagnar Reykjavíkur, sem skiluðu miklum gróða í einstaklingsrekstri, en eins miklu tapi eða meira, eftir að Reykjavíkurbær tók við rekstrinum. Þetta var haft á oddi.

Í þriðja lagi höfðu flutningar þessir farið svo vel úr hendi hjá þeim mágum, sem þá höfðu haft, að ríkisstjórnin vissi, hverju hún sleppti, en ekki hvað hún hreppti með því að breyta til í þeim efnum. Þar byggði ríkisstjórnin fyrst og fremst á vottorðum [[Gunnar Þorsteinsson|Gunnars Þorsteinssonar]] bæjarfógeta, hins óvilhalla trúnaðarmanns ríkisvaldsins.

Með bréfi dagsettu 28. apríl 1950 gerir F.Á. kunnugt, að hann selji þar með hafnarsjóði Vestmannaeyja hálfan hafnarbátinn Létti með öllu og öllu að hálfu við sig. Kaupverðið á þessum hluta bátsins skyldi vera kr. 26.500,00. Þetta tilboð samþykkti hafnarnefnd og bæjarstjórn kaupstaðarins. Og þá stóð heldur ekki á ríkisvaldinu að samþykkja kaupin, þó með þeim skilyrðum, að sömu menn yrðu starfandi á bátnum við flutninga á sótt- og tollgæzlumönnum ríkisins. Á þetta atriði lagði ríkisstjórnin mikla áherzlu. Svo vel hafði samstarfið gengið um flutninga þessa og þjónustu við hið opinbera vald s.l. áratugi.

Þegar hér var komið þessu máli, tóku pólitiskir andstæðingar meiri hluta bæjarstjórnar Vestmannaeyjakaupstaðar að þyrla upp látlausum rógi um þessi bátakaup. Þau áttu m.a. að stafa af því, að hafnarbáturinn Léttir væri nú ónýtur og Filippus Árnason, sem var fylgifiskur meirihlutans í bæjarstjórn, vildi af þeim ástæðum losna við hann og útgerðina á honum. Þarna vildu svo ''„hans menn“'' gera á honum miskunnarverkið, með því að láta Hafnarsjóð kaupa af honum hið ónýta bátshorn!

Sökum þessa rógs og ósanninda var Ólafur Ólafsson, skipstjóri á bátnum um árabil, fenginn til þess að segja álit sitt um ástand bátsins.
Vottorð hans var svolátandi:

„Ég undirritaður, sem hef verið formaður á Létti við skipaafgreiðslur, síðan báturinn kom hingað í plássið, álít, að báturinn sé sérstaklega sterkur og vel byggður á allan hátt, og eftir reynslu minni er hann afbragðs sjóbátur.
Um vél þá, sem nú er í bátnum, get ég sagt, að hún hefur reynzt ágætlega, og hefur það aldrei komið fyrir, að tafizt hafi afgreiðslur skipa hennar vegna, enda hefur vél og báti verið mjög vel við haldið.
Að mínu áliti er báturinn vel fallinn til afgreiðslu skipa og allrar vinnu við höfnina, og reynsla er fengin fyrir því, að hægt er að athafna sig á honum í öllum veðrum nema miklum austanveðrum, en aftur á móti tel ég, að mjög erfitt yrði að nota stóran bát, t.d. þegar leggja þarf að skipum í vondu og vegna þrengsla inni á höfninni.
Tel ég, að mikið mætti auka á öryggi bátsins með því að setja dekk í hann allan og þar með loka honum alveg.
Vestmannaeyjum, 25. marz 1950 
Ólafur Ólafsson (sign.)

Með símskeyti dagsettu 28. júní 1950 fól fjármálaráðuneytið þá hinum setta bæjarfógeta í Vestmannaeyjum, Gunnari Þorsteinssyni, að sjá svo um að hagstæðir samningar mættu takast sem fyrst milli ríkisins annars vegar og útgerðaraðila hafnarbátsins hins vegar um flutning á sótt- og tollgæzlumönnum í Eyjum eins og verið hafði nálega tvo síðustu áratugina. — Þessi samningsgerð tókst giftusamlega og var undirrituð 15. nóvember 1950. Var þá [[Torfi Jóhannsson]] orðinn bæjarfógeti í kaupstaðnum.

Svo liðu næstu átta árin og ekkert sérstakt bar til tíðinda svo að vitað væri í þessu mikilvæga starfi, sem fyrst og fremst var fólgið í því að flytja hafnsögumann Vestmannaeyjahafnar í aðkomuskip, flytja sótt- og tollgæzlumenn í millilandaskip o.s.frv., — vera hinn sjálfsagði og mikilvægi tengiliður skipa og hafnar.

Á þessu áraskeiði komust nýir menn til valda í bæjarstjórn kaupstaðarins. — Veður tóku að gerast válynd, því að F.Á. var pólitískur andstæðingur hinna nýju valdhafa.

Seint í desember 1958 skrifaði Filippus Árnason hafnarnefndinni bréf. Í bréfi þessu býðst hann til að selja hafnarsjóði sinn eignarhelming í hafnarbátnum Létti. Kaupverðið hafði hann afráðið kr. 95.000,00.

Með tilliti til þess, hversu útgerð bátsins skilaði orðið miklum arði árlega, má með nokkrum rétti segja, að F.Á. hafi að vissu marki gefið hafnarsjóði sinn hluta í bátnum eða Eyjabúum.

Ég hefi í hendi mér rekstrarreikning v/b Létti VE 327 fyrir árið 1954. Niðurstöðutölur þessa ársreiknings eru sem hér segir:

Tekjur alls kr. 191.964,00
Gjöld alls 149.182,00
Tekjuafgangur kr. 42.782,00

Afsal F.Á. fyrir hans eignarhluta í v/b Létti er dagsett 29. maí 1959.

Hafnarsjóður greiddi honum alls kr. 100.000,00 með því að bátnum fylgdi ýmislegt fleira en tekið var fram í hinu upphaflega tilboði.

Þar með var Vestmannaeyjakaupstaður orðinn eigandi að öllum hafnarbátnum og einn útgerðaraðili. Svo hefur það verið síðan.

{{Blik}}

Mynd:Blik1978 brautridjandi bls14.jpg

2009-09-04T10:43:04Z

Elvario: ''Filippus Árnason og fjölskylda. F.v: Frú Jóna Ólafsdóttir, Árni Filippusson, Rannveig Filippusdóttir og Filippus Árnason''

''Filippus Árnason og fjölskylda. F.v: Frú Jóna Ólafsdóttir, Árni Filippusson, Rannveig Filippusdóttir og Filippus Árnason''

Blik 1978/Merkur brautryðjandi

2009-09-04T10:40:38Z

Elvario: /* '''Blik 1978/ Merkur brautryðjandi''' */

== ÞORSTEINN Þ. VlGLUNDSSON ==

== '''Blik 1978/ Merkur brautryðjandi''' ==

[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls8.jpg|thumb|250px|''Filippus Árnason'']]
[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls10.jpg|thumb|250px|''V/b Léttir'']]
[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls13.jpg|thumb|250px|''Ólafur Ólafsson og fjölskylda'']]

'''Þáttur úr sögu Vestmannaeyjahafnar'''

Á vetrarvertíð árið 1906 voru gerðir út í Vestmannaeyjum fyrstu tveir vélbátarnir. Næstu vertíð (1907) voru þeir 20 að tölu. Á vertíð 1910 voru vélbátar Vestmannaeyinga orðnir 46. Að 10 árum liðnum voru þeir 68. Á vetrarvertíð 1930 voru vélbátar Vestmannaeyinga samtals 95, sem þá voru gerðir út í kaupstaðnum.

Samkvæmt aflaskýrslum hefur aflafengur Vestmannaeyinga fimm- til sexfaldast á árunum 1919—1930.

Þannig fór vélbátaútvegurinn í Vestmannaeyjum ört vaxandi ár frá ári fyrstu tvo áratugi aldarinnar. Mannfjöldinn þar óx að sama skapi. T.d. tvöfaldaðist hann fyrstu fjögur árin eftir að vélbátaútvegurinn hófst. Að sama skapi fóru allir vöruflutningar til Eyja mjög í vöxt, skipakomur urðu miklu tíðari, og þá óx að sama skapi allt tollgæzlustarfið og svo heilbrigðiseftirlitið í skipunum.

Síðla árs 1918 samþykkti alþingi að veita þéttbyggðinni í Eyjum kaupstaðarréttindi. — Mikil var gróskan í atvinnulífinu, miklar tekjur útgerðarmanna og svo fóru margskonar kröfur vaxándi, sérstaklega til hins opinbera. Viss framfaramál á sviði menningar létu einnig á sér kræla.

Mikilvæg atriði voru þó enn í algjörri kyrrstöðu á fyrstu árum vélbátaútvegsins. Það voru hafnarmálin. Sérstaklega var [[Leiðin]] svokallaða, þ.e. innsigling á höfnina, erfið sjómönnum og öðrum, sem um hafnarmynnið þurftu að fara. [[Leiðin]] var svo grunn, að hinir stærri vélbátarnir, sem voru þá allt að 12 rúmlestum, þurftu að bíða hækkandi sjávar til þess að geta siglt inn á höfnina klaklaust. Þegar svo inn á höfnina var komið, voru sandgrynningar á báðar hendur, sem ollu sjómönnunum miklum erfiðleikum á margan hátt.

Öll milliferðaskip urðu að fá afgreiðslu á ytri höfninni, [[Víkin|Víkinni]], sökum grynninga í hafnarmynninu og innri höfn. Væri austan bræla, varð að afgreiða öll skip nofðan við [[Eiðið]]. — Allar vörur voru fluttar í land á uppskipunarbátum svokölluðum. Tollgæzlumenn og héraðslæknir og aðrir sóttgæzlumenn voru tíðast fluttir á milli hafnar og skips í opnum bátum, skjögtbátum, — og síðar á vélbátum. Þegar að skipshlið kom, urðu þeir að fikra sig upp í skipið eftir kaðalstiga með trétröppum, og var það oft erfitt og stundum ekki hættulaust, ef ylgja var í sjó og ólæti við skipshlið. — Vélbátaeigendur vildu ógjarnan lána báta sína til þessara nota sökum hættu á brotum við skipshlið. Enda voru og eru venjulegir fiskibátar ekki til þess byggðir að stunda slíkar ferðir, byrðingur þeirra ekki nægilega sterkur til þess að þola högg og árekstra við skipshlið í öldugangi og ylgjusjó.

Þá minnist ég þess, þegar ég kom fyrst til Eyja. Það var síðari hluta októbermánaðar 1917. Ég var farþegi á strandferðaskipinu Sterling, sem var á leið til Reykjavíkur. — Á uppvaxtarárum mínum á Norðfirði hafði ég kynnzt nokkrum Vestmannaeyingum, sem verið höfðu sjómenn á útvegi fóstra míns að sumrinu. Einn þeirra var [[Björn Bjarnason]] útvegsbónda [[Bjarni Einarsson í Hlaðbæ|Einarssonar]] í [[Hlaðbær|Hlaðbæ]], þá ungur að árum. Þessi ungi Vestmannaeyingur var vélamaður á báti fóstra míns eitt sumar. Ég óskaði að eiga þess kost að finna hann, koma í land í Eyjum og litast um. Þess vegna sendu fósturforeldrar mínir honum skeyti og báðu hann að nálgast mig, ef aðstæður leyfðu.

Þegar Sterling hafði kastað akkerum á Víkinni, var kaðalstiga komið fyrir á hlið skipsins. Brátt nálguðust nokkrir árabátar stigann. Þarna var Björn frá Hlaðbæ meðal margra annarra að sækja farþega. Ég komst vandræðalaust niður stigann og út í bátinn, þó að nokkur ylgja væri í sjó og ég óvanur að klifra.

Þannig voru þá nokkrir farþegar af Austurlandi færðir milli skips og báts að þessu sinni. Og þannig urðu tollverðir og héraðslæknir að fara að, þegar þeir gegndu skyldum sínum við skip, sem komu frá útlöndum til Eyja. Sú opinbera þjónusta var vissulega miklum erfiðleikum háð og hættum.

Að tíu árum liðnum var ég orðinn búsettur í Eyjum. Nokkru síðar þurfti ég út í strandferðaskip til þess að sækja aldraða konu, sem kom í heimsókn til okkar hjóna. Þá voru enn við lýði sömu erfiðleikarnir og sömu hætturnar við flutning á fólki milli skips og hafnar. Enn var Leiðin og höfnin of grunn til þess að strandferða- og millilandaskip gætu áhættulaust siglt inn á höfnina og athafnað sig þar eða lagzt að bryggju- — Nú var mér vissulega vandi á höndum. Ekki gat konan fikrað sig niður skipsstigann til þess að komast í bátinn. Hún þorði það ekki með nokkru móti. — Hvað var til ráða? Þá kom í ljós, að skipsmenn lúrðu á ráði undir rifi, þó að þeir gripu sjaldan til þess að sögn þeirra sjálfra. Þeir áttu í fórum sínum stóra körfu eða einskonar kláf. Að þessu sinni stigu þrjár konur í kláfinn. Síðan var honum lyft með afli skipsvindunnar og hann svo látinn síga niður í bátinn. Þetta minnti helzt á flutning dýra milli skips og báts eða bryggju. Síðar uppgötvaði ég, að norska millilandaskipið Lýra, sem um árabil var í föstum ferðum milli Björgvinjar og Reykjavíkur með fastri viðkomu í Vestmannaeyjum, notaði iðulega „kláfinn“ sinn við upp- og útskipun á fólki á Víkinni, — ytri höfninni í Eyjum. Einnig var mér tjáð, að tollverðir, læknir og ýmsir aðrir „stórir karlar“ hefðu ógjarnan kosið sér „kláfinn“, heldur fremur stigann. Þeim hefði þótt óvirðing eða niðurlæging í hinu!

Eins og ég drap á, þá var það mjög algengt fyrstu tvo áratugi aldarinnar og lengur, að notaðir voru árabátar til þess að flytja lækni, tollgæzlumenn og farþega um borð í millilandaskip, sem fyrst tóku höfn hér í Vestmannaeyjum. Svo hafði það verið frá því á 15. öld, að millilandaskip tóku að koma við í Eyjum eða sigla þangað, t.d. verzlunarskip.

Þó að vélbátar væru komnir til sögunnar á fyrstu tugum þessarar aldar, voru þeir alls ekki alltaf tilkippilegir til þessara nota. Ýmist voru þeir í róðrum eða eigendurnir vildu ekki hætta þeim í þessar ferðir, þvi að oft var sú hætta yfirvofandi, að bátarnir fengju högg við skipshlið, svo að löskun eða brot hlytist af. Höggin við skipshliðina voru því hættulegri sem bátarnir voru borðhærri.

Í austan eða suðaustan veðrum urðu skipin að leggjast norður af Eiðinu eða norðan við Eiðið, eins og venjulega er komizt að orði. Var þá oft gripið til þess ráðs að setja áraskip yfir Eiðið til þess að komast um borð í millilandaskipin með lækni eða tollgæzlumenn, svo að þeir gætu gegnt skyldum sínum, og svo jafnframt til þess að flytja farþega til skips eða í land. Þeir hættir héldust um árabil, eftir að vélbátaútvegurinn hófst hér í Eyjum. — Stundum hlutust átakanleg slys af ferðum þessum, t.d. 16. desember 1924, þegar héraðslæknirinn drukknaði við áttunda mann utan við lendinguna á Eiðinu.

Árið 1924 gerðist [[Kristján Linnet]] bæjarfógeti í Vestmannaeyjum. Eftir að hann var skipaður í þetta virðulega og ábyrgðarmikla embætti, varð það honum metnaðarmál að bæta aðstöðu við flutninga á tollgæzlu- og heilsugæzlumönnum í skip, sem komu til Vestmannaeyja, hvort sem það voru millilandaskip eða fiskiskip, sem þurftu t.d. að leggja á land sjúka menn, sem leituðu læknishjálpar. Þá voru opnir árabátar vandræðafleytur til slíkra flutninga, þó að á öðru væri engin völ enn sem komið var. Þetta áhugamál sitt færði bæjarfógeti iðulega í tal við heimilisvin sinn og góðkunningja, [[Filippus Árnason]] frá [[Ásgarður|Ásgarði]] í Eyjum, sem um skeið hafði starfað að flutningum þessum fyrir hin opinberu embætti, bæjarfógeta- og héraðslæknisembættið.

Bæjarfógeti fékk ávallt neikvæð svör hjá rikisvaldinu, þegar hann fór þess á flot við það, að það legði fram fé til kaupa eða smíða á hæfum vélbáti til þessara ferða, flutninga á héraðslækni, tollgæzlumönnum og farþegum milli hafnar og skipa.

Fyrstu fjögur embættisár Kristjáns Linnets í Eyjum sat við sama keip um flutninga þessa. Engu varð þar um þokað sökum fjárskorts. Nálega eingöngu voru notaðir árabátar við þessa flutninga. Og erfiðleikar þessir fóru vaxandi ár frá ári með vaxandi útgerð og fólksfjölda í kaupstaðnum. Þó keyrði alveg um þverbak í þessum efnum, þegar flytja þurfti sjúka menn í land t.d. úr fiskiskipum, innlendum sem erlendum. Þessum vandræðamálum var þannig ráðið til lykta árið 1928, að Filippus Árnason frá Ásgarði í Eyjum, sem unnið hafði að því á undanförnum árum á vegum bæjarfógetaskrifstofunnar að flytja tollgæzlumenn ríkisvaldsins og héraðslækni milli hafnar og skipa í kaupstaðnum, og [[Óskar Bjarnasen]], skrifstofumaður bæjarfógeta, afréðu að láta smíða sérstakan bát til þessara ferða og reka hann fyrir eigin fé. Þessi vélbátur, sem þeir kölluðu [[Brimill|Brimil]], notuðu þeir síðan til þessara ferða næstu sex árin. Hér var vissulega rudd markverð og mikilvæg braut, sem almenningur í kaupstaðnum mat, þó að minni sögur færu af viðurkenningu hinna opinberu afla á þessu starfi Filippusar Árnasonar, bæði innan ríkisvaldsins og valdamanna bæjarins. Brimill var sterkbyggður bátur og öll gerð hans innt af höndum með tilliti til hins hættusama starfs, sem inna skyldi af hendi í ylgjusjó og ólátaveðrum á Ytri höfninni og á ferðum fyrir Klettinn norður fyrir Eiði í austan og suðaustan garra og jafnvel stórviðrum.

Mágur Filippusar Árnasonar, [[Ólafur Ólafsson]], var hinn eiginlegi skipstjóri á bátnum og fórst það svo vel úr hendi að dáðst var að.
Næstu sex árin stunduðu mágarnir þessi störf af mikilli kostgæfni og allur almenningur í bænum viðurkenndi þær mikilvægu brautir í þessum málum, sem þeir ruddu og höfðu rutt. Vélbáturinn Brimill var m.a. með rúmgóðri káetu eða farrými fyrir sjúkrarúm og aðstöðu til hjúkrunar sjúkum á leið til lands úr skipum. Það tillit til sjúkra á þessum vettvangi var áður óþekkt fyrirbrigði í kaupstaðnum.
V/b Brimil notuðu mágarnir til þessara flutninga þar til í aprílmánuði 1934. Þá misstu þeir hann við árekstur, sem átti sér stað á [[Faxasund|Faxasundi]]. Þá sökk Brimill.

Eftir að það óhapp átti sér stað, voru teknir upp fyrri hættir um flutning á tollgæzlu- og sóttvarnarmönnum milli hafnar og skipa á Vestmannaeyjahöfn. Þá mun einnig sérstakur árabátur hafa verið geymdur á Eiðinu til þessara nota, þegar ekki voru tök á að athafna sig á Víkinni. Einnig þetta sumar önnuðust mágarnir Filippus Árnason og Ólafur Ólafsson þessa flutninga. Þeir reyndust hin hægri hönd bæjarfógeta og hjálparhellan trausta við það að inna þessi störf af hendi fyrir ríkisvaldið.

Sumarið 1934 skrifaði bæjarfógetinn Kristján Linnet ríkisstjórninni og beiddist þess, að ríkissjóður leggði fram fé til kaupa á báti til þessara flutninga eða til smíða á nýjum bát. Því var afdráttarlaust neitað.

Þá skrifaði bæjarfógeti hafnarnefnd kaupstaðarins og fór þess á flot við hana, að hún beitti sér fyrir því, að bátur þessi yrði smíðaður á kostnað hafnarsjóðs með fjárhagslegum styrk frá rikinu, — bátur til flutninga á sótt- og tollgæzlumönnum og sjúku fólki, sem flytja þurfti milli hafnar og skips. Hafnarnefndarmennirnir neituðu þessu tiltæki afdráttarlaust.

Fimmti liður í fundargjörð hafnarnefndar Vestmannaeyja, sem dagsett er 31. júlí 1934, er þannig orðaður:

„Lagt fram erindi landlæknis dags. 21. febr. s.l. um bát til ferða í skip til tollgæzlu og innheimtu hafnargjalda, og er þar lagt til, að höfnin láti byggja slíkan bát með þátttöku ríkissjóðs í kostnaðinum við bygginguna. Nefndin getur ekki fallizt á tillögur þessar, þar sem höfnin á kost á bátum til þeirra ferða. Telur nefndin, að á ríkissjóði hvíli skylda til að hafa slikan bát fyrir tollskoðun og sóttgæzlu en ekki höfnin.“

Þegar hér var komið þessu máli og öll sund lokuð um það, að opinberir aðilar vildu leggja sitt fram til lausnar á því, afréðu þeir félagar, Filippus Árnason og Kristján Linnet bæjarfógeti, að láta smíða þennan hafnarbát fyrir eigin fé. Þetta framtak skyldi vera á nafni Filippusar Árnasonar enda þótt þeir væru báðir eigendur að bátnum.

Og svo var hafizt handa um smíðina.

Í september (1934) gat Filippus Árnason|Filippus gert bæjarfógetaembættinu tilboð um flutninga þessa á hinum nýsmíðaða báti. Þá var hann væntanlega fullgerður um næstu áramót. Ég leyfi mér að birta hér efnislega útdrátt úr bréfi Filippusar Árnasonar til bæjarfógeta um flutninga þessa, þegar nýi vélbáturinn yrði tekinn í notkun. Það er dagsett 25. september 1934.

Og báðir stóðu þeir að tilboði þessu mágarnir Filippus Árnason og Ólafur Ólafsson, hinn væntanlegi skipstjóri á bátnum.

1. Þeir bjóðast til að fylgjast með skipakomum til Eyja og gera tollgæzlumönnum þegar aðvart, þegar skip vilja hafa samband við Eyjar.

2. Flytja sóttgæzlumann og lækni í sóttgæzluerindum að og frá skipi á Víkinni fyrir kr. 25,00 í hvert sinn.

3. Flytja sóttgæzlumenn og lækni í sóttgæzluerindum út frá Eiðinu á árabát eða fyrir Klett á vélbáti að og frá skipi fyrir kr. 35,00.

4. Ofanskráð tilboð gildi frá 1. okt. 1934 til l.okt. 1935.

Gert var ráð fyrir að nýi vélbáturinn yrði tekinn í notkun um áramótin 1934/1935. Þangað til ætluðu þeir sér að nota trillubát við afgreiðslu skipa á Víkinni, en árabát, ef farið yrði norður af Eiði sökum austan veðra.

Bæjarfógeti samþykkti tilboð þetta með þeim skilyrðum, að bæjarfógetaembættið eða bæjarfógetinn sjálfur „hefði fyrsta rétt til leigu á bátnum eða til kaupa á honum“, ef þeir mágar, Filippus og Ólafur, hætta að inna þessa mikilvægu þjónustu af hendi.

Hinn nýi hafnarbátur var smíðaður af þeirri stærð og gerð, sem nokkurra ára reynsla hafði sannað þeim að heppilegust væri fyrir slíka flutninga í Eyjum, og þá alveg sérstaklega á veikum mönnum og slösuðum. Þeir flutningar fóru vaxandi ár frá ári með auknum fiskiskipaflota á Eyjamiðum og þar í námunda.

Hinn nýi hafnarbátur hlaut nafnið [[Léttir]] og einkennisstafina [[Léttir|VE 327]]. Hann var tekinn í notkun í febrúar 1935.

Filippus Árnason stjórnaði útgerð bátsins, útvegaði allt, sem til hans þurfti, annaðist bókhald útgerðarinnar o.s.frv. Sjálfur var hann jafnframt starfsmaður á bátnum og gætti vélar, þegar svo bar undir. Skipstjórinn var hins vegar mágur hans Ólafur Ólafsson frá [[Hvanneyri]] (nr. 61) við [[Vestmannabraut]]. Hann var kunnur að dugnaði, útsjónarsemi og reglusemi á öllum sviðum. Starfi hans fylgdi jafnan heill og lán svo vandasamt sem það var, t.d. við skipshlið í ókyrrum sjó eða vondum veðrum. Aðrir en útsjónarsamir atorkumenn gátu ekki innt þetta þjónustustarf af hendi. Þá reyndi ekki lítið á hafnsögumanninn í starfi hans, þegar ylgja var við skipshlið eða ólga í sjó t.d. og hann þurfti samt að ná á skipsfjöl til þess að framkvæma skyldur sínar gagnvart hafnarsjóði annars vegar og skipshöfn hins vegar. Þar reyndist [[Jón Ísak Sigurðsson|Jón Ísak Sigurðsson]] frá [[Látrar|Látrum]] réttur maður á réttum stað og hefur ávallt reynzt.

Þegar Kristján Linnet, bæjarfógeti, lét af embætti árið 1940, gerðist [[Sigfús M. Johnsen]] frá [[Frydendal]] í Eyjum bæjarfógeti í Vestmannaeyjum. Hann keypti þá eignarhlut fráfarandi bæjarfógeta í v/b Létti. Þá höfðu eigendur vélbátsins, F.Á og Kr.L., látið [[Ólafur Ástgeirsson|Ólaf Ástgeirsson]], bátasmíðameistara frá [[Litlibær|Litlabæ]], smíða fyrir sig árabát, sem fylgdi vélbátnum og skyldi notast í þágu starfsins, t.d. ef skjótast þyrfti í skip í skyndi út af Eiðinu. Svo liðu næstu níu árin, þar af voru fimm styrjaldarár. Margt breyttist og það að miklum mun. — Unnið hafði verið að dýpkun Vestmannaeyjahafnar næstum ár hvert, svo að smærri skipin áttu orðið greiða leið inn að bryggju, hinni miklu [[Básaskersbryggja|Básaskersbryggju]], sem byggð var á árunum 1929-1938. Og þá eru mér ríkust í huga allar færeysku skúturnar, sem fluttu frosinn fisk frá Eyjum til Bretlands flest styrjaldarárin. Þá var stundum þröng á þingi í Vestmannaeyjahöfn. Og þarna var Léttir og menn hans dag og nótt svo að segja við skyldustörfin og þjónustuna við flotann, utan hafnar sem innan.

Hinar auknu skipakomur og hin mikla umferð leiddi auðvitað af sér auknar tekjur af þessu þjónustustarfi, svo að það var orðið þó nokkuð arðvænlegt að stunda þessi þjónustustörf við Vestmannaeyjahöfn. Þá tóku skoðanir ráðandi stjórnmálamanna í kaupstaðnum að breytast gagnvart rekstri hafnarbátsins. Fyrst starfið skilaði arði, þótti þeim sjálfsagt, að hafnarsjóður ræki hafnarbátinn, svo að hann nyti arðsins af starfinu.

Þegar Sigfús M. Johnsen hvarf frá bæjarfógetaembættinu árið 1949, seldi hann Filippusi Árnasyni sinn hlut í vélbátnum. Eftir það var hann einn eigandi hafnarbátsins.

Á lokadag 1945 samþykkti hafnarnefnd að knýja á ríkisstjórn og ráðuneyti að hafnarsjóður kaupstaðarins fengi þessa flutninga á sitt vald fyrst þeir skiluðu arði. Ekkert varð þó hafnarnefnd ágengt í því máli þá um sinn.

Öðru hvoru á kjörtímabilinu 1946-1950 munu svokallaðir vinstri menn, sem þá skipuðu meiri hluta bæjarstjórnar Vestmannaeyja, hafa farið þess á flot við ríkisvaldið, að það hlutaðist til um það, að flutningar þessir yrðu afhentir hafnarsjóði. En ríkisvaldið lét það mál liggja milli hluta eða daufheyrðist við þeirri beiðni. Þó var talið, að hafnarnefnd og bæjarstjórn hefðu þá sérstaklega góða aðstöðu til þess að ná flutningum þessum úr höndum Filippusar Árnasonar, þegar þingmaður kjördæmisins var fjármálaráðherra, því að vitað var, að F.Á. var ekki í „Flokknum“ og ekki kjósandi þingmannsins. En einhvern veginn fór það svo, að hafnarnefnd og bæjarstjórn fengu hér engu um þokað.

Hver mundi ástæðan hafa verið fyrir því? Vildi ráðuneytið ekki lofa hafnarsjóði að njóta arðs af þessum flutningum? — Jú, vissulega. — Ástæðan var annars eðlis. Filippus Árnason hafði gróinn siðferðilegan rétt til þessara flutninga að dómi ráðandi manna. Hann hafði upphaflega rutt hér brautir, hætt fé sínu í nauðsynlegt starf, sem enginn annar vildi líta við, af því að það gaf engar vonir um arð í aðra hönd. Þannig glataði hafnarnefnd eða bæjarstjórn siðferðilegum rétti til starfrækslunnar, þegar hún loks tók að skila arði. Hins vegar fórst þeim mönnum, sem þetta starf höfðu með höndum, svo vel og drengilega að inna það af hendi, að á betra varð naumast kosið.

Við bæjarstjórnarkosningarnar 29. jan. 1950 komu að nokkru leyti nýir menn til áhrifa í bæjarstjórn kaupstaðarins. Þá var að tjaldabaki reynt að lempa F.Á. til að selja hafnarsjóði hálfan v/b Létti og þar með fengi hann hálfa hlutdeild í útgerð hans og ágóða af rekstrinum. Þetta tókst giftusamlega. Mörgum var það ljóst, að þetta var viðkvæmt mál og ekki vandalaust í meðförum. Þrennt var það fyrst og fremst, sem til greina kom: Hinn siðferðilegi réttur Filippusar Árnasonar til starfrækslunnar í augum valdhafanna, hvernig svo sem við vildum á það líta með okkar eigingjarna auga í þágu hafnarsjóðs. Í öðru lagi voru valdhafarnir ekkert hrifnir af opinberum rekstri og mátti þeim þá vera efst í huga Strætisvagnar Reykjavíkur, sem skiluðu miklum gróða í einstaklingsrekstri, en eins miklu tapi eða meira, eftir að Reykjavíkurbær tók við rekstrinum. Þetta var haft á oddi.

Í þriðja lagi höfðu flutningar þessir farið svo vel úr hendi hjá þeim mágum, sem þá höfðu haft, að ríkisstjórnin vissi, hverju hún sleppti, en ekki hvað hún hreppti með því að breyta til í þeim efnum. Þar byggði ríkisstjórnin fyrst og fremst á vottorðum [[Gunnar Þorsteinsson|Gunnars Þorsteinssonar]] bæjarfógeta, hins óvilhalla trúnaðarmanns ríkisvaldsins.

Með bréfi dagsettu 28. apríl 1950 gerir F.Á. kunnugt, að hann selji þar með hafnarsjóði Vestmannaeyja hálfan hafnarbátinn Létti með öllu og öllu að hálfu við sig. Kaupverðið á þessum hluta bátsins skyldi vera kr. 26.500,00. Þetta tilboð samþykkti hafnarnefnd og bæjarstjórn kaupstaðarins. Og þá stóð heldur ekki á ríkisvaldinu að samþykkja kaupin, þó með þeim skilyrðum, að sömu menn yrðu starfandi á bátnum við flutninga á sótt- og tollgæzlumönnum ríkisins. Á þetta atriði lagði ríkisstjórnin mikla áherzlu. Svo vel hafði samstarfið gengið um flutninga þessa og þjónustu við hið opinbera vald s.l. áratugi.

Þegar hér var komið þessu máli, tóku pólitiskir andstæðingar meiri hluta bæjarstjórnar Vestmannaeyjakaupstaðar að þyrla upp látlausum rógi um þessi bátakaup. Þau áttu m.a. að stafa af því, að hafnarbáturinn Léttir væri nú ónýtur og Filippus Árnason, sem var fylgifiskur meirihlutans í bæjarstjórn, vildi af þeim ástæðum losna við hann og útgerðina á honum. Þarna vildu svo ''„hans menn“'' gera á honum miskunnarverkið, með því að láta Hafnarsjóð kaupa af honum hið ónýta bátshorn!

Sökum þessa rógs og ósanninda var Ólafur Ólafsson, skipstjóri á bátnum um árabil, fenginn til þess að segja álit sitt um ástand bátsins.
Vottorð hans var svolátandi:

„Ég undirritaður, sem hef verið formaður á Létti við skipaafgreiðslur, síðan báturinn kom hingað í plássið, álít, að báturinn sé sérstaklega sterkur og vel byggður á allan hátt, og eftir reynslu minni er hann afbragðs sjóbátur.
Um vél þá, sem nú er í bátnum, get ég sagt, að hún hefur reynzt ágætlega, og hefur það aldrei komið fyrir, að tafizt hafi afgreiðslur skipa hennar vegna, enda hefur vél og báti verið mjög vel við haldið.
Að mínu áliti er báturinn vel fallinn til afgreiðslu skipa og allrar vinnu við höfnina, og reynsla er fengin fyrir því, að hægt er að athafna sig á honum í öllum veðrum nema miklum austanveðrum, en aftur á móti tel ég, að mjög erfitt yrði að nota stóran bát, t.d. þegar leggja þarf að skipum í vondu og vegna þrengsla inni á höfninni.
Tel ég, að mikið mætti auka á öryggi bátsins með því að setja dekk í hann allan og þar með loka honum alveg.
Vestmannaeyjum, 25. marz 1950 
Ólafur Ólafsson (sign.)

Með símskeyti dagsettu 28. júní 1950 fól fjármálaráðuneytið þá hinum setta bæjarfógeta í Vestmannaeyjum, Gunnari Þorsteinssyni, að sjá svo um að hagstæðir samningar mættu takast sem fyrst milli ríkisins annars vegar og útgerðaraðila hafnarbátsins hins vegar um flutning á sótt- og tollgæzlumönnum í Eyjum eins og verið hafði nálega tvo síðustu áratugina. — Þessi samningsgerð tókst giftusamlega og var undirrituð 15. nóvember 1950. Var þá [[Torfi Jóhannsson]] orðinn bæjarfógeti í kaupstaðnum.

Svo liðu næstu átta árin og ekkert sérstakt bar til tíðinda svo að vitað væri í þessu mikilvæga starfi, sem fyrst og fremst var fólgið í því að flytja hafnsögumann Vestmannaeyjahafnar í aðkomuskip, flytja sótt- og tollgæzlumenn í millilandaskip o.s.frv., — vera hinn sjálfsagði og mikilvægi tengiliður skipa og hafnar.

Á þessu áraskeiði komust nýir menn til valda í bæjarstjórn kaupstaðarins. — Veður tóku að gerast válynd, því að F.Á. var pólitískur andstæðingur hinna nýju valdhafa.

Seint í desember 1958 skrifaði Filippus Árnason hafnarnefndinni bréf. Í bréfi þessu býðst hann til að selja hafnarsjóði sinn eignarhelming í hafnarbátnum Létti. Kaupverðið hafði hann afráðið kr. 95.000,00.

Með tilliti til þess, hversu útgerð bátsins skilaði orðið miklum arði árlega, má með nokkrum rétti segja, að F.Á. hafi að vissu marki gefið hafnarsjóði sinn hluta í bátnum eða Eyjabúum.

Ég hefi í hendi mér rekstrarreikning v/b Létti VE 327 fyrir árið 1954. Niðurstöðutölur þessa ársreiknings eru sem hér segir:

Tekjur alls kr. 191.964,00
Gjöld alls 149.182,00
Tekjuafgangur kr. 42.782,00

Afsal F.Á. fyrir hans eignarhluta í v/b Létti er dagsett 29. maí 1959.

Hafnarsjóður greiddi honum alls kr. 100.000,00 með því að bátnum fylgdi ýmislegt fleira en tekið var fram í hinu upphaflega tilboði.

Þar með var Vestmannaeyjakaupstaður orðinn eigandi að öllum hafnarbátnum og einn útgerðaraðili. Svo hefur það verið síðan.

{{Blik}}

Mynd:Blik1978 brautridjandi bls13.jpg

2009-09-04T10:39:13Z

Elvario: ''Ólafur Ólafsson, skipstjóri, og fjölskylda. Frá vinstri:Ó. Ó, Oddný Ólafsdóttir, Guðlaug Ólafsdóttir og frú Helga Hansdóttir, eiginkona Ó. Ó.''

''Ólafur Ólafsson, skipstjóri, og fjölskylda. Frá vinstri:Ó. Ó, Oddný Ólafsdóttir, Guðlaug Ólafsdóttir og frú Helga Hansdóttir, eiginkona Ó. Ó.''

Blik 1978/Merkur brautryðjandi

2009-09-04T10:36:33Z

Elvario: /* '''Blik 1978/ Merkur brautryðjandi''' */

== ÞORSTEINN Þ. VlGLUNDSSON ==

== '''Blik 1978/ Merkur brautryðjandi''' ==

[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls8.jpg|thumb|250px|''Filippus Árnason'']]
[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls10.jpg|thumb|250px|''V/b Léttir'']]
'''Þáttur úr sögu Vestmannaeyjahafnar'''

Á vetrarvertíð árið 1906 voru gerðir út í Vestmannaeyjum fyrstu tveir vélbátarnir. Næstu vertíð (1907) voru þeir 20 að tölu. Á vertíð 1910 voru vélbátar Vestmannaeyinga orðnir 46. Að 10 árum liðnum voru þeir 68. Á vetrarvertíð 1930 voru vélbátar Vestmannaeyinga samtals 95, sem þá voru gerðir út í kaupstaðnum.

Samkvæmt aflaskýrslum hefur aflafengur Vestmannaeyinga fimm- til sexfaldast á árunum 1919—1930.

Þannig fór vélbátaútvegurinn í Vestmannaeyjum ört vaxandi ár frá ári fyrstu tvo áratugi aldarinnar. Mannfjöldinn þar óx að sama skapi. T.d. tvöfaldaðist hann fyrstu fjögur árin eftir að vélbátaútvegurinn hófst. Að sama skapi fóru allir vöruflutningar til Eyja mjög í vöxt, skipakomur urðu miklu tíðari, og þá óx að sama skapi allt tollgæzlustarfið og svo heilbrigðiseftirlitið í skipunum.

Síðla árs 1918 samþykkti alþingi að veita þéttbyggðinni í Eyjum kaupstaðarréttindi. — Mikil var gróskan í atvinnulífinu, miklar tekjur útgerðarmanna og svo fóru margskonar kröfur vaxándi, sérstaklega til hins opinbera. Viss framfaramál á sviði menningar létu einnig á sér kræla.

Mikilvæg atriði voru þó enn í algjörri kyrrstöðu á fyrstu árum vélbátaútvegsins. Það voru hafnarmálin. Sérstaklega var [[Leiðin]] svokallaða, þ.e. innsigling á höfnina, erfið sjómönnum og öðrum, sem um hafnarmynnið þurftu að fara. [[Leiðin]] var svo grunn, að hinir stærri vélbátarnir, sem voru þá allt að 12 rúmlestum, þurftu að bíða hækkandi sjávar til þess að geta siglt inn á höfnina klaklaust. Þegar svo inn á höfnina var komið, voru sandgrynningar á báðar hendur, sem ollu sjómönnunum miklum erfiðleikum á margan hátt.

Öll milliferðaskip urðu að fá afgreiðslu á ytri höfninni, [[Víkin|Víkinni]], sökum grynninga í hafnarmynninu og innri höfn. Væri austan bræla, varð að afgreiða öll skip nofðan við [[Eiðið]]. — Allar vörur voru fluttar í land á uppskipunarbátum svokölluðum. Tollgæzlumenn og héraðslæknir og aðrir sóttgæzlumenn voru tíðast fluttir á milli hafnar og skips í opnum bátum, skjögtbátum, — og síðar á vélbátum. Þegar að skipshlið kom, urðu þeir að fikra sig upp í skipið eftir kaðalstiga með trétröppum, og var það oft erfitt og stundum ekki hættulaust, ef ylgja var í sjó og ólæti við skipshlið. — Vélbátaeigendur vildu ógjarnan lána báta sína til þessara nota sökum hættu á brotum við skipshlið. Enda voru og eru venjulegir fiskibátar ekki til þess byggðir að stunda slíkar ferðir, byrðingur þeirra ekki nægilega sterkur til þess að þola högg og árekstra við skipshlið í öldugangi og ylgjusjó.

Þá minnist ég þess, þegar ég kom fyrst til Eyja. Það var síðari hluta októbermánaðar 1917. Ég var farþegi á strandferðaskipinu Sterling, sem var á leið til Reykjavíkur. — Á uppvaxtarárum mínum á Norðfirði hafði ég kynnzt nokkrum Vestmannaeyingum, sem verið höfðu sjómenn á útvegi fóstra míns að sumrinu. Einn þeirra var [[Björn Bjarnason]] útvegsbónda [[Bjarni Einarsson í Hlaðbæ|Einarssonar]] í [[Hlaðbær|Hlaðbæ]], þá ungur að árum. Þessi ungi Vestmannaeyingur var vélamaður á báti fóstra míns eitt sumar. Ég óskaði að eiga þess kost að finna hann, koma í land í Eyjum og litast um. Þess vegna sendu fósturforeldrar mínir honum skeyti og báðu hann að nálgast mig, ef aðstæður leyfðu.

Þegar Sterling hafði kastað akkerum á Víkinni, var kaðalstiga komið fyrir á hlið skipsins. Brátt nálguðust nokkrir árabátar stigann. Þarna var Björn frá Hlaðbæ meðal margra annarra að sækja farþega. Ég komst vandræðalaust niður stigann og út í bátinn, þó að nokkur ylgja væri í sjó og ég óvanur að klifra.

Þannig voru þá nokkrir farþegar af Austurlandi færðir milli skips og báts að þessu sinni. Og þannig urðu tollverðir og héraðslæknir að fara að, þegar þeir gegndu skyldum sínum við skip, sem komu frá útlöndum til Eyja. Sú opinbera þjónusta var vissulega miklum erfiðleikum háð og hættum.

Að tíu árum liðnum var ég orðinn búsettur í Eyjum. Nokkru síðar þurfti ég út í strandferðaskip til þess að sækja aldraða konu, sem kom í heimsókn til okkar hjóna. Þá voru enn við lýði sömu erfiðleikarnir og sömu hætturnar við flutning á fólki milli skips og hafnar. Enn var Leiðin og höfnin of grunn til þess að strandferða- og millilandaskip gætu áhættulaust siglt inn á höfnina og athafnað sig þar eða lagzt að bryggju- — Nú var mér vissulega vandi á höndum. Ekki gat konan fikrað sig niður skipsstigann til þess að komast í bátinn. Hún þorði það ekki með nokkru móti. — Hvað var til ráða? Þá kom í ljós, að skipsmenn lúrðu á ráði undir rifi, þó að þeir gripu sjaldan til þess að sögn þeirra sjálfra. Þeir áttu í fórum sínum stóra körfu eða einskonar kláf. Að þessu sinni stigu þrjár konur í kláfinn. Síðan var honum lyft með afli skipsvindunnar og hann svo látinn síga niður í bátinn. Þetta minnti helzt á flutning dýra milli skips og báts eða bryggju. Síðar uppgötvaði ég, að norska millilandaskipið Lýra, sem um árabil var í föstum ferðum milli Björgvinjar og Reykjavíkur með fastri viðkomu í Vestmannaeyjum, notaði iðulega „kláfinn“ sinn við upp- og útskipun á fólki á Víkinni, — ytri höfninni í Eyjum. Einnig var mér tjáð, að tollverðir, læknir og ýmsir aðrir „stórir karlar“ hefðu ógjarnan kosið sér „kláfinn“, heldur fremur stigann. Þeim hefði þótt óvirðing eða niðurlæging í hinu!

Eins og ég drap á, þá var það mjög algengt fyrstu tvo áratugi aldarinnar og lengur, að notaðir voru árabátar til þess að flytja lækni, tollgæzlumenn og farþega um borð í millilandaskip, sem fyrst tóku höfn hér í Vestmannaeyjum. Svo hafði það verið frá því á 15. öld, að millilandaskip tóku að koma við í Eyjum eða sigla þangað, t.d. verzlunarskip.

Þó að vélbátar væru komnir til sögunnar á fyrstu tugum þessarar aldar, voru þeir alls ekki alltaf tilkippilegir til þessara nota. Ýmist voru þeir í róðrum eða eigendurnir vildu ekki hætta þeim í þessar ferðir, þvi að oft var sú hætta yfirvofandi, að bátarnir fengju högg við skipshlið, svo að löskun eða brot hlytist af. Höggin við skipshliðina voru því hættulegri sem bátarnir voru borðhærri.

Í austan eða suðaustan veðrum urðu skipin að leggjast norður af Eiðinu eða norðan við Eiðið, eins og venjulega er komizt að orði. Var þá oft gripið til þess ráðs að setja áraskip yfir Eiðið til þess að komast um borð í millilandaskipin með lækni eða tollgæzlumenn, svo að þeir gætu gegnt skyldum sínum, og svo jafnframt til þess að flytja farþega til skips eða í land. Þeir hættir héldust um árabil, eftir að vélbátaútvegurinn hófst hér í Eyjum. — Stundum hlutust átakanleg slys af ferðum þessum, t.d. 16. desember 1924, þegar héraðslæknirinn drukknaði við áttunda mann utan við lendinguna á Eiðinu.

Árið 1924 gerðist [[Kristján Linnet]] bæjarfógeti í Vestmannaeyjum. Eftir að hann var skipaður í þetta virðulega og ábyrgðarmikla embætti, varð það honum metnaðarmál að bæta aðstöðu við flutninga á tollgæzlu- og heilsugæzlumönnum í skip, sem komu til Vestmannaeyja, hvort sem það voru millilandaskip eða fiskiskip, sem þurftu t.d. að leggja á land sjúka menn, sem leituðu læknishjálpar. Þá voru opnir árabátar vandræðafleytur til slíkra flutninga, þó að á öðru væri engin völ enn sem komið var. Þetta áhugamál sitt færði bæjarfógeti iðulega í tal við heimilisvin sinn og góðkunningja, [[Filippus Árnason]] frá [[Ásgarður|Ásgarði]] í Eyjum, sem um skeið hafði starfað að flutningum þessum fyrir hin opinberu embætti, bæjarfógeta- og héraðslæknisembættið.

Bæjarfógeti fékk ávallt neikvæð svör hjá rikisvaldinu, þegar hann fór þess á flot við það, að það legði fram fé til kaupa eða smíða á hæfum vélbáti til þessara ferða, flutninga á héraðslækni, tollgæzlumönnum og farþegum milli hafnar og skipa.

Fyrstu fjögur embættisár Kristjáns Linnets í Eyjum sat við sama keip um flutninga þessa. Engu varð þar um þokað sökum fjárskorts. Nálega eingöngu voru notaðir árabátar við þessa flutninga. Og erfiðleikar þessir fóru vaxandi ár frá ári með vaxandi útgerð og fólksfjölda í kaupstaðnum. Þó keyrði alveg um þverbak í þessum efnum, þegar flytja þurfti sjúka menn í land t.d. úr fiskiskipum, innlendum sem erlendum. Þessum vandræðamálum var þannig ráðið til lykta árið 1928, að Filippus Árnason frá Ásgarði í Eyjum, sem unnið hafði að því á undanförnum árum á vegum bæjarfógetaskrifstofunnar að flytja tollgæzlumenn ríkisvaldsins og héraðslækni milli hafnar og skipa í kaupstaðnum, og [[Óskar Bjarnasen]], skrifstofumaður bæjarfógeta, afréðu að láta smíða sérstakan bát til þessara ferða og reka hann fyrir eigin fé. Þessi vélbátur, sem þeir kölluðu [[Brimill|Brimil]], notuðu þeir síðan til þessara ferða næstu sex árin. Hér var vissulega rudd markverð og mikilvæg braut, sem almenningur í kaupstaðnum mat, þó að minni sögur færu af viðurkenningu hinna opinberu afla á þessu starfi Filippusar Árnasonar, bæði innan ríkisvaldsins og valdamanna bæjarins. Brimill var sterkbyggður bátur og öll gerð hans innt af höndum með tilliti til hins hættusama starfs, sem inna skyldi af hendi í ylgjusjó og ólátaveðrum á Ytri höfninni og á ferðum fyrir Klettinn norður fyrir Eiði í austan og suðaustan garra og jafnvel stórviðrum.

Mágur Filippusar Árnasonar, [[Ólafur Ólafsson]], var hinn eiginlegi skipstjóri á bátnum og fórst það svo vel úr hendi að dáðst var að.
Næstu sex árin stunduðu mágarnir þessi störf af mikilli kostgæfni og allur almenningur í bænum viðurkenndi þær mikilvægu brautir í þessum málum, sem þeir ruddu og höfðu rutt. Vélbáturinn Brimill var m.a. með rúmgóðri káetu eða farrými fyrir sjúkrarúm og aðstöðu til hjúkrunar sjúkum á leið til lands úr skipum. Það tillit til sjúkra á þessum vettvangi var áður óþekkt fyrirbrigði í kaupstaðnum.
V/b Brimil notuðu mágarnir til þessara flutninga þar til í aprílmánuði 1934. Þá misstu þeir hann við árekstur, sem átti sér stað á [[Faxasund|Faxasundi]]. Þá sökk Brimill.

Eftir að það óhapp átti sér stað, voru teknir upp fyrri hættir um flutning á tollgæzlu- og sóttvarnarmönnum milli hafnar og skipa á Vestmannaeyjahöfn. Þá mun einnig sérstakur árabátur hafa verið geymdur á Eiðinu til þessara nota, þegar ekki voru tök á að athafna sig á Víkinni. Einnig þetta sumar önnuðust mágarnir Filippus Árnason og Ólafur Ólafsson þessa flutninga. Þeir reyndust hin hægri hönd bæjarfógeta og hjálparhellan trausta við það að inna þessi störf af hendi fyrir ríkisvaldið.

Sumarið 1934 skrifaði bæjarfógetinn Kristján Linnet ríkisstjórninni og beiddist þess, að ríkissjóður leggði fram fé til kaupa á báti til þessara flutninga eða til smíða á nýjum bát. Því var afdráttarlaust neitað.

Þá skrifaði bæjarfógeti hafnarnefnd kaupstaðarins og fór þess á flot við hana, að hún beitti sér fyrir því, að bátur þessi yrði smíðaður á kostnað hafnarsjóðs með fjárhagslegum styrk frá rikinu, — bátur til flutninga á sótt- og tollgæzlumönnum og sjúku fólki, sem flytja þurfti milli hafnar og skips. Hafnarnefndarmennirnir neituðu þessu tiltæki afdráttarlaust.

Fimmti liður í fundargjörð hafnarnefndar Vestmannaeyja, sem dagsett er 31. júlí 1934, er þannig orðaður:

„Lagt fram erindi landlæknis dags. 21. febr. s.l. um bát til ferða í skip til tollgæzlu og innheimtu hafnargjalda, og er þar lagt til, að höfnin láti byggja slíkan bát með þátttöku ríkissjóðs í kostnaðinum við bygginguna. Nefndin getur ekki fallizt á tillögur þessar, þar sem höfnin á kost á bátum til þeirra ferða. Telur nefndin, að á ríkissjóði hvíli skylda til að hafa slikan bát fyrir tollskoðun og sóttgæzlu en ekki höfnin.“

Þegar hér var komið þessu máli og öll sund lokuð um það, að opinberir aðilar vildu leggja sitt fram til lausnar á því, afréðu þeir félagar, Filippus Árnason og Kristján Linnet bæjarfógeti, að láta smíða þennan hafnarbát fyrir eigin fé. Þetta framtak skyldi vera á nafni Filippusar Árnasonar enda þótt þeir væru báðir eigendur að bátnum.

Og svo var hafizt handa um smíðina.

Í september (1934) gat Filippus Árnason|Filippus gert bæjarfógetaembættinu tilboð um flutninga þessa á hinum nýsmíðaða báti. Þá var hann væntanlega fullgerður um næstu áramót. Ég leyfi mér að birta hér efnislega útdrátt úr bréfi Filippusar Árnasonar til bæjarfógeta um flutninga þessa, þegar nýi vélbáturinn yrði tekinn í notkun. Það er dagsett 25. september 1934.

Og báðir stóðu þeir að tilboði þessu mágarnir Filippus Árnason og Ólafur Ólafsson, hinn væntanlegi skipstjóri á bátnum.

1. Þeir bjóðast til að fylgjast með skipakomum til Eyja og gera tollgæzlumönnum þegar aðvart, þegar skip vilja hafa samband við Eyjar.

2. Flytja sóttgæzlumann og lækni í sóttgæzluerindum að og frá skipi á Víkinni fyrir kr. 25,00 í hvert sinn.

3. Flytja sóttgæzlumenn og lækni í sóttgæzluerindum út frá Eiðinu á árabát eða fyrir Klett á vélbáti að og frá skipi fyrir kr. 35,00.

4. Ofanskráð tilboð gildi frá 1. okt. 1934 til l.okt. 1935.

Gert var ráð fyrir að nýi vélbáturinn yrði tekinn í notkun um áramótin 1934/1935. Þangað til ætluðu þeir sér að nota trillubát við afgreiðslu skipa á Víkinni, en árabát, ef farið yrði norður af Eiði sökum austan veðra.

Bæjarfógeti samþykkti tilboð þetta með þeim skilyrðum, að bæjarfógetaembættið eða bæjarfógetinn sjálfur „hefði fyrsta rétt til leigu á bátnum eða til kaupa á honum“, ef þeir mágar, Filippus og Ólafur, hætta að inna þessa mikilvægu þjónustu af hendi.

Hinn nýi hafnarbátur var smíðaður af þeirri stærð og gerð, sem nokkurra ára reynsla hafði sannað þeim að heppilegust væri fyrir slíka flutninga í Eyjum, og þá alveg sérstaklega á veikum mönnum og slösuðum. Þeir flutningar fóru vaxandi ár frá ári með auknum fiskiskipaflota á Eyjamiðum og þar í námunda.

Hinn nýi hafnarbátur hlaut nafnið [[Léttir]] og einkennisstafina [[Léttir|VE 327]]. Hann var tekinn í notkun í febrúar 1935.

Filippus Árnason stjórnaði útgerð bátsins, útvegaði allt, sem til hans þurfti, annaðist bókhald útgerðarinnar o.s.frv. Sjálfur var hann jafnframt starfsmaður á bátnum og gætti vélar, þegar svo bar undir. Skipstjórinn var hins vegar mágur hans Ólafur Ólafsson frá [[Hvanneyri]] (nr. 61) við [[Vestmannabraut]]. Hann var kunnur að dugnaði, útsjónarsemi og reglusemi á öllum sviðum. Starfi hans fylgdi jafnan heill og lán svo vandasamt sem það var, t.d. við skipshlið í ókyrrum sjó eða vondum veðrum. Aðrir en útsjónarsamir atorkumenn gátu ekki innt þetta þjónustustarf af hendi. Þá reyndi ekki lítið á hafnsögumanninn í starfi hans, þegar ylgja var við skipshlið eða ólga í sjó t.d. og hann þurfti samt að ná á skipsfjöl til þess að framkvæma skyldur sínar gagnvart hafnarsjóði annars vegar og skipshöfn hins vegar. Þar reyndist [[Jón Ísak Sigurðsson|Jón Ísak Sigurðsson]] frá [[Látrar|Látrum]] réttur maður á réttum stað og hefur ávallt reynzt.

Þegar Kristján Linnet, bæjarfógeti, lét af embætti árið 1940, gerðist [[Sigfús M. Johnsen]] frá [[Frydendal]] í Eyjum bæjarfógeti í Vestmannaeyjum. Hann keypti þá eignarhlut fráfarandi bæjarfógeta í v/b Létti. Þá höfðu eigendur vélbátsins, F.Á og Kr.L., látið [[Ólafur Ástgeirsson|Ólaf Ástgeirsson]], bátasmíðameistara frá [[Litlibær|Litlabæ]], smíða fyrir sig árabát, sem fylgdi vélbátnum og skyldi notast í þágu starfsins, t.d. ef skjótast þyrfti í skip í skyndi út af Eiðinu. Svo liðu næstu níu árin, þar af voru fimm styrjaldarár. Margt breyttist og það að miklum mun. — Unnið hafði verið að dýpkun Vestmannaeyjahafnar næstum ár hvert, svo að smærri skipin áttu orðið greiða leið inn að bryggju, hinni miklu [[Básaskersbryggja|Básaskersbryggju]], sem byggð var á árunum 1929-1938. Og þá eru mér ríkust í huga allar færeysku skúturnar, sem fluttu frosinn fisk frá Eyjum til Bretlands flest styrjaldarárin. Þá var stundum þröng á þingi í Vestmannaeyjahöfn. Og þarna var Léttir og menn hans dag og nótt svo að segja við skyldustörfin og þjónustuna við flotann, utan hafnar sem innan.

Hinar auknu skipakomur og hin mikla umferð leiddi auðvitað af sér auknar tekjur af þessu þjónustustarfi, svo að það var orðið þó nokkuð arðvænlegt að stunda þessi þjónustustörf við Vestmannaeyjahöfn. Þá tóku skoðanir ráðandi stjórnmálamanna í kaupstaðnum að breytast gagnvart rekstri hafnarbátsins. Fyrst starfið skilaði arði, þótti þeim sjálfsagt, að hafnarsjóður ræki hafnarbátinn, svo að hann nyti arðsins af starfinu.

Þegar Sigfús M. Johnsen hvarf frá bæjarfógetaembættinu árið 1949, seldi hann Filippusi Árnasyni sinn hlut í vélbátnum. Eftir það var hann einn eigandi hafnarbátsins.

Á lokadag 1945 samþykkti hafnarnefnd að knýja á ríkisstjórn og ráðuneyti að hafnarsjóður kaupstaðarins fengi þessa flutninga á sitt vald fyrst þeir skiluðu arði. Ekkert varð þó hafnarnefnd ágengt í því máli þá um sinn.

Öðru hvoru á kjörtímabilinu 1946-1950 munu svokallaðir vinstri menn, sem þá skipuðu meiri hluta bæjarstjórnar Vestmannaeyja, hafa farið þess á flot við ríkisvaldið, að það hlutaðist til um það, að flutningar þessir yrðu afhentir hafnarsjóði. En ríkisvaldið lét það mál liggja milli hluta eða daufheyrðist við þeirri beiðni. Þó var talið, að hafnarnefnd og bæjarstjórn hefðu þá sérstaklega góða aðstöðu til þess að ná flutningum þessum úr höndum Filippusar Árnasonar, þegar þingmaður kjördæmisins var fjármálaráðherra, því að vitað var, að F.Á. var ekki í „Flokknum“ og ekki kjósandi þingmannsins. En einhvern veginn fór það svo, að hafnarnefnd og bæjarstjórn fengu hér engu um þokað.

Hver mundi ástæðan hafa verið fyrir því? Vildi ráðuneytið ekki lofa hafnarsjóði að njóta arðs af þessum flutningum? — Jú, vissulega. — Ástæðan var annars eðlis. Filippus Árnason hafði gróinn siðferðilegan rétt til þessara flutninga að dómi ráðandi manna. Hann hafði upphaflega rutt hér brautir, hætt fé sínu í nauðsynlegt starf, sem enginn annar vildi líta við, af því að það gaf engar vonir um arð í aðra hönd. Þannig glataði hafnarnefnd eða bæjarstjórn siðferðilegum rétti til starfrækslunnar, þegar hún loks tók að skila arði. Hins vegar fórst þeim mönnum, sem þetta starf höfðu með höndum, svo vel og drengilega að inna það af hendi, að á betra varð naumast kosið.

Við bæjarstjórnarkosningarnar 29. jan. 1950 komu að nokkru leyti nýir menn til áhrifa í bæjarstjórn kaupstaðarins. Þá var að tjaldabaki reynt að lempa F.Á. til að selja hafnarsjóði hálfan v/b Létti og þar með fengi hann hálfa hlutdeild í útgerð hans og ágóða af rekstrinum. Þetta tókst giftusamlega. Mörgum var það ljóst, að þetta var viðkvæmt mál og ekki vandalaust í meðförum. Þrennt var það fyrst og fremst, sem til greina kom: Hinn siðferðilegi réttur Filippusar Árnasonar til starfrækslunnar í augum valdhafanna, hvernig svo sem við vildum á það líta með okkar eigingjarna auga í þágu hafnarsjóðs. Í öðru lagi voru valdhafarnir ekkert hrifnir af opinberum rekstri og mátti þeim þá vera efst í huga Strætisvagnar Reykjavíkur, sem skiluðu miklum gróða í einstaklingsrekstri, en eins miklu tapi eða meira, eftir að Reykjavíkurbær tók við rekstrinum. Þetta var haft á oddi.

Í þriðja lagi höfðu flutningar þessir farið svo vel úr hendi hjá þeim mágum, sem þá höfðu haft, að ríkisstjórnin vissi, hverju hún sleppti, en ekki hvað hún hreppti með því að breyta til í þeim efnum. Þar byggði ríkisstjórnin fyrst og fremst á vottorðum [[Gunnar Þorsteinsson|Gunnars Þorsteinssonar]] bæjarfógeta, hins óvilhalla trúnaðarmanns ríkisvaldsins.

Með bréfi dagsettu 28. apríl 1950 gerir F.Á. kunnugt, að hann selji þar með hafnarsjóði Vestmannaeyja hálfan hafnarbátinn Létti með öllu og öllu að hálfu við sig. Kaupverðið á þessum hluta bátsins skyldi vera kr. 26.500,00. Þetta tilboð samþykkti hafnarnefnd og bæjarstjórn kaupstaðarins. Og þá stóð heldur ekki á ríkisvaldinu að samþykkja kaupin, þó með þeim skilyrðum, að sömu menn yrðu starfandi á bátnum við flutninga á sótt- og tollgæzlumönnum ríkisins. Á þetta atriði lagði ríkisstjórnin mikla áherzlu. Svo vel hafði samstarfið gengið um flutninga þessa og þjónustu við hið opinbera vald s.l. áratugi.

Þegar hér var komið þessu máli, tóku pólitiskir andstæðingar meiri hluta bæjarstjórnar Vestmannaeyjakaupstaðar að þyrla upp látlausum rógi um þessi bátakaup. Þau áttu m.a. að stafa af því, að hafnarbáturinn Léttir væri nú ónýtur og Filippus Árnason, sem var fylgifiskur meirihlutans í bæjarstjórn, vildi af þeim ástæðum losna við hann og útgerðina á honum. Þarna vildu svo ''„hans menn“'' gera á honum miskunnarverkið, með því að láta Hafnarsjóð kaupa af honum hið ónýta bátshorn!

Sökum þessa rógs og ósanninda var Ólafur Ólafsson, skipstjóri á bátnum um árabil, fenginn til þess að segja álit sitt um ástand bátsins.
Vottorð hans var svolátandi:

„Ég undirritaður, sem hef verið formaður á Létti við skipaafgreiðslur, síðan báturinn kom hingað í plássið, álít, að báturinn sé sérstaklega sterkur og vel byggður á allan hátt, og eftir reynslu minni er hann afbragðs sjóbátur.
Um vél þá, sem nú er í bátnum, get ég sagt, að hún hefur reynzt ágætlega, og hefur það aldrei komið fyrir, að tafizt hafi afgreiðslur skipa hennar vegna, enda hefur vél og báti verið mjög vel við haldið.
Að mínu áliti er báturinn vel fallinn til afgreiðslu skipa og allrar vinnu við höfnina, og reynsla er fengin fyrir því, að hægt er að athafna sig á honum í öllum veðrum nema miklum austanveðrum, en aftur á móti tel ég, að mjög erfitt yrði að nota stóran bát, t.d. þegar leggja þarf að skipum í vondu og vegna þrengsla inni á höfninni.
Tel ég, að mikið mætti auka á öryggi bátsins með því að setja dekk í hann allan og þar með loka honum alveg.
Vestmannaeyjum, 25. marz 1950 
Ólafur Ólafsson (sign.)

Með símskeyti dagsettu 28. júní 1950 fól fjármálaráðuneytið þá hinum setta bæjarfógeta í Vestmannaeyjum, Gunnari Þorsteinssyni, að sjá svo um að hagstæðir samningar mættu takast sem fyrst milli ríkisins annars vegar og útgerðaraðila hafnarbátsins hins vegar um flutning á sótt- og tollgæzlumönnum í Eyjum eins og verið hafði nálega tvo síðustu áratugina. — Þessi samningsgerð tókst giftusamlega og var undirrituð 15. nóvember 1950. Var þá [[Torfi Jóhannsson]] orðinn bæjarfógeti í kaupstaðnum.

Svo liðu næstu átta árin og ekkert sérstakt bar til tíðinda svo að vitað væri í þessu mikilvæga starfi, sem fyrst og fremst var fólgið í því að flytja hafnsögumann Vestmannaeyjahafnar í aðkomuskip, flytja sótt- og tollgæzlumenn í millilandaskip o.s.frv., — vera hinn sjálfsagði og mikilvægi tengiliður skipa og hafnar.

Á þessu áraskeiði komust nýir menn til valda í bæjarstjórn kaupstaðarins. — Veður tóku að gerast válynd, því að F.Á. var pólitískur andstæðingur hinna nýju valdhafa.

Seint í desember 1958 skrifaði Filippus Árnason hafnarnefndinni bréf. Í bréfi þessu býðst hann til að selja hafnarsjóði sinn eignarhelming í hafnarbátnum Létti. Kaupverðið hafði hann afráðið kr. 95.000,00.

Með tilliti til þess, hversu útgerð bátsins skilaði orðið miklum arði árlega, má með nokkrum rétti segja, að F.Á. hafi að vissu marki gefið hafnarsjóði sinn hluta í bátnum eða Eyjabúum.

Ég hefi í hendi mér rekstrarreikning v/b Létti VE 327 fyrir árið 1954. Niðurstöðutölur þessa ársreiknings eru sem hér segir:

Tekjur alls kr. 191.964,00
Gjöld alls 149.182,00
Tekjuafgangur kr. 42.782,00

Afsal F.Á. fyrir hans eignarhluta í v/b Létti er dagsett 29. maí 1959.

Hafnarsjóður greiddi honum alls kr. 100.000,00 með því að bátnum fylgdi ýmislegt fleira en tekið var fram í hinu upphaflega tilboði.

Þar með var Vestmannaeyjakaupstaður orðinn eigandi að öllum hafnarbátnum og einn útgerðaraðili. Svo hefur það verið síðan.

{{Blik}}

Mynd:Blik1978 brautridjandi bls10.jpg

2009-09-04T10:35:36Z

Elvario: ''V/b Léttir''

''V/b Léttir''

Blik 1978/Merkur brautryðjandi

2009-09-04T10:33:55Z

Elvario: /* '''Blik 1978/ Merkur brautryðjandi''' */

== ÞORSTEINN Þ. VlGLUNDSSON ==

== '''Blik 1978/ Merkur brautryðjandi''' ==

[[Mynd:Blik1978 brautridjandi bls8.jpg|thumb|250px|''Filippus Árnason'']]

'''Þáttur úr sögu Vestmannaeyjahafnar'''

Á vetrarvertíð árið 1906 voru gerðir út í Vestmannaeyjum fyrstu tveir vélbátarnir. Næstu vertíð (1907) voru þeir 20 að tölu. Á vertíð 1910 voru vélbátar Vestmannaeyinga orðnir 46. Að 10 árum liðnum voru þeir 68. Á vetrarvertíð 1930 voru vélbátar Vestmannaeyinga samtals 95, sem þá voru gerðir út í kaupstaðnum.

Samkvæmt aflaskýrslum hefur aflafengur Vestmannaeyinga fimm- til sexfaldast á árunum 1919—1930.

Þannig fór vélbátaútvegurinn í Vestmannaeyjum ört vaxandi ár frá ári fyrstu tvo áratugi aldarinnar. Mannfjöldinn þar óx að sama skapi. T.d. tvöfaldaðist hann fyrstu fjögur árin eftir að vélbátaútvegurinn hófst. Að sama skapi fóru allir vöruflutningar til Eyja mjög í vöxt, skipakomur urðu miklu tíðari, og þá óx að sama skapi allt tollgæzlustarfið og svo heilbrigðiseftirlitið í skipunum.

Síðla árs 1918 samþykkti alþingi að veita þéttbyggðinni í Eyjum kaupstaðarréttindi. — Mikil var gróskan í atvinnulífinu, miklar tekjur útgerðarmanna og svo fóru margskonar kröfur vaxándi, sérstaklega til hins opinbera. Viss framfaramál á sviði menningar létu einnig á sér kræla.

Mikilvæg atriði voru þó enn í algjörri kyrrstöðu á fyrstu árum vélbátaútvegsins. Það voru hafnarmálin. Sérstaklega var [[Leiðin]] svokallaða, þ.e. innsigling á höfnina, erfið sjómönnum og öðrum, sem um hafnarmynnið þurftu að fara. [[Leiðin]] var svo grunn, að hinir stærri vélbátarnir, sem voru þá allt að 12 rúmlestum, þurftu að bíða hækkandi sjávar til þess að geta siglt inn á höfnina klaklaust. Þegar svo inn á höfnina var komið, voru sandgrynningar á báðar hendur, sem ollu sjómönnunum miklum erfiðleikum á margan hátt.

Öll milliferðaskip urðu að fá afgreiðslu á ytri höfninni, [[Víkin|Víkinni]], sökum grynninga í hafnarmynninu og innri höfn. Væri austan bræla, varð að afgreiða öll skip nofðan við [[Eiðið]]. — Allar vörur voru fluttar í land á uppskipunarbátum svokölluðum. Tollgæzlumenn og héraðslæknir og aðrir sóttgæzlumenn voru tíðast fluttir á milli hafnar og skips í opnum bátum, skjögtbátum, — og síðar á vélbátum. Þegar að skipshlið kom, urðu þeir að fikra sig upp í skipið eftir kaðalstiga með trétröppum, og var það oft erfitt og stundum ekki hættulaust, ef ylgja var í sjó og ólæti við skipshlið. — Vélbátaeigendur vildu ógjarnan lána báta sína til þessara nota sökum hættu á brotum við skipshlið. Enda voru og eru venjulegir fiskibátar ekki til þess byggðir að stunda slíkar ferðir, byrðingur þeirra ekki nægilega sterkur til þess að þola högg og árekstra við skipshlið í öldugangi og ylgjusjó.

Þá minnist ég þess, þegar ég kom fyrst til Eyja. Það var síðari hluta októbermánaðar 1917. Ég var farþegi á strandferðaskipinu Sterling, sem var á leið til Reykjavíkur. — Á uppvaxtarárum mínum á Norðfirði hafði ég kynnzt nokkrum Vestmannaeyingum, sem verið höfðu sjómenn á útvegi fóstra míns að sumrinu. Einn þeirra var [[Björn Bjarnason]] útvegsbónda [[Bjarni Einarsson í Hlaðbæ|Einarssonar]] í [[Hlaðbær|Hlaðbæ]], þá ungur að árum. Þessi ungi Vestmannaeyingur var vélamaður á báti fóstra míns eitt sumar. Ég óskaði að eiga þess kost að finna hann, koma í land í Eyjum og litast um. Þess vegna sendu fósturforeldrar mínir honum skeyti og báðu hann að nálgast mig, ef aðstæður leyfðu.

Þegar Sterling hafði kastað akkerum á Víkinni, var kaðalstiga komið fyrir á hlið skipsins. Brátt nálguðust nokkrir árabátar stigann. Þarna var Björn frá Hlaðbæ meðal margra annarra að sækja farþega. Ég komst vandræðalaust niður stigann og út í bátinn, þó að nokkur ylgja væri í sjó og ég óvanur að klifra.

Þannig voru þá nokkrir farþegar af Austurlandi færðir milli skips og báts að þessu sinni. Og þannig urðu tollverðir og héraðslæknir að fara að, þegar þeir gegndu skyldum sínum við skip, sem komu frá útlöndum til Eyja. Sú opinbera þjónusta var vissulega miklum erfiðleikum háð og hættum.

Að tíu árum liðnum var ég orðinn búsettur í Eyjum. Nokkru síðar þurfti ég út í strandferðaskip til þess að sækja aldraða konu, sem kom í heimsókn til okkar hjóna. Þá voru enn við lýði sömu erfiðleikarnir og sömu hætturnar við flutning á fólki milli skips og hafnar. Enn var Leiðin og höfnin of grunn til þess að strandferða- og millilandaskip gætu áhættulaust siglt inn á höfnina og athafnað sig þar eða lagzt að bryggju- — Nú var mér vissulega vandi á höndum. Ekki gat konan fikrað sig niður skipsstigann til þess að komast í bátinn. Hún þorði það ekki með nokkru móti. — Hvað var til ráða? Þá kom í ljós, að skipsmenn lúrðu á ráði undir rifi, þó að þeir gripu sjaldan til þess að sögn þeirra sjálfra. Þeir áttu í fórum sínum stóra körfu eða einskonar kláf. Að þessu sinni stigu þrjár konur í kláfinn. Síðan var honum lyft með afli skipsvindunnar og hann svo látinn síga niður í bátinn. Þetta minnti helzt á flutning dýra milli skips og báts eða bryggju. Síðar uppgötvaði ég, að norska millilandaskipið Lýra, sem um árabil var í föstum ferðum milli Björgvinjar og Reykjavíkur með fastri viðkomu í Vestmannaeyjum, notaði iðulega „kláfinn“ sinn við upp- og útskipun á fólki á Víkinni, — ytri höfninni í Eyjum. Einnig var mér tjáð, að tollverðir, læknir og ýmsir aðrir „stórir karlar“ hefðu ógjarnan kosið sér „kláfinn“, heldur fremur stigann. Þeim hefði þótt óvirðing eða niðurlæging í hinu!

Eins og ég drap á, þá var það mjög algengt fyrstu tvo áratugi aldarinnar og lengur, að notaðir voru árabátar til þess að flytja lækni, tollgæzlumenn og farþega um borð í millilandaskip, sem fyrst tóku höfn hér í Vestmannaeyjum. Svo hafði það verið frá því á 15. öld, að millilandaskip tóku að koma við í Eyjum eða sigla þangað, t.d. verzlunarskip.

Þó að vélbátar væru komnir til sögunnar á fyrstu tugum þessarar aldar, voru þeir alls ekki alltaf tilkippilegir til þessara nota. Ýmist voru þeir í róðrum eða eigendurnir vildu ekki hætta þeim í þessar ferðir, þvi að oft var sú hætta yfirvofandi, að bátarnir fengju högg við skipshlið, svo að löskun eða brot hlytist af. Höggin við skipshliðina voru því hættulegri sem bátarnir voru borðhærri.

Í austan eða suðaustan veðrum urðu skipin að leggjast norður af Eiðinu eða norðan við Eiðið, eins og venjulega er komizt að orði. Var þá oft gripið til þess ráðs að setja áraskip yfir Eiðið til þess að komast um borð í millilandaskipin með lækni eða tollgæzlumenn, svo að þeir gætu gegnt skyldum sínum, og svo jafnframt til þess að flytja farþega til skips eða í land. Þeir hættir héldust um árabil, eftir að vélbátaútvegurinn hófst hér í Eyjum. — Stundum hlutust átakanleg slys af ferðum þessum, t.d. 16. desember 1924, þegar héraðslæknirinn drukknaði við áttunda mann utan við lendinguna á Eiðinu.

Árið 1924 gerðist [[Kristján Linnet]] bæjarfógeti í Vestmannaeyjum. Eftir að hann var skipaður í þetta virðulega og ábyrgðarmikla embætti, varð það honum metnaðarmál að bæta aðstöðu við flutninga á tollgæzlu- og heilsugæzlumönnum í skip, sem komu til Vestmannaeyja, hvort sem það voru millilandaskip eða fiskiskip, sem þurftu t.d. að leggja á land sjúka menn, sem leituðu læknishjálpar. Þá voru opnir árabátar vandræðafleytur til slíkra flutninga, þó að á öðru væri engin völ enn sem komið var. Þetta áhugamál sitt færði bæjarfógeti iðulega í tal við heimilisvin sinn og góðkunningja, [[Filippus Árnason]] frá [[Ásgarður|Ásgarði]] í Eyjum, sem um skeið hafði starfað að flutningum þessum fyrir hin opinberu embætti, bæjarfógeta- og héraðslæknisembættið.

Bæjarfógeti fékk ávallt neikvæð svör hjá rikisvaldinu, þegar hann fór þess á flot við það, að það legði fram fé til kaupa eða smíða á hæfum vélbáti til þessara ferða, flutninga á héraðslækni, tollgæzlumönnum og farþegum milli hafnar og skipa.

Fyrstu fjögur embættisár Kristjáns Linnets í Eyjum sat við sama keip um flutninga þessa. Engu varð þar um þokað sökum fjárskorts. Nálega eingöngu voru notaðir árabátar við þessa flutninga. Og erfiðleikar þessir fóru vaxandi ár frá ári með vaxandi útgerð og fólksfjölda í kaupstaðnum. Þó keyrði alveg um þverbak í þessum efnum, þegar flytja þurfti sjúka menn í land t.d. úr fiskiskipum, innlendum sem erlendum. Þessum vandræðamálum var þannig ráðið til lykta árið 1928, að Filippus Árnason frá Ásgarði í Eyjum, sem unnið hafði að því á undanförnum árum á vegum bæjarfógetaskrifstofunnar að flytja tollgæzlumenn ríkisvaldsins og héraðslækni milli hafnar og skipa í kaupstaðnum, og [[Óskar Bjarnasen]], skrifstofumaður bæjarfógeta, afréðu að láta smíða sérstakan bát til þessara ferða og reka hann fyrir eigin fé. Þessi vélbátur, sem þeir kölluðu [[Brimill|Brimil]], notuðu þeir síðan til þessara ferða næstu sex árin. Hér var vissulega rudd markverð og mikilvæg braut, sem almenningur í kaupstaðnum mat, þó að minni sögur færu af viðurkenningu hinna opinberu afla á þessu starfi Filippusar Árnasonar, bæði innan ríkisvaldsins og valdamanna bæjarins. Brimill var sterkbyggður bátur og öll gerð hans innt af höndum með tilliti til hins hættusama starfs, sem inna skyldi af hendi í ylgjusjó og ólátaveðrum á Ytri höfninni og á ferðum fyrir Klettinn norður fyrir Eiði í austan og suðaustan garra og jafnvel stórviðrum.

Mágur Filippusar Árnasonar, [[Ólafur Ólafsson]], var hinn eiginlegi skipstjóri á bátnum og fórst það svo vel úr hendi að dáðst var að.
Næstu sex árin stunduðu mágarnir þessi störf af mikilli kostgæfni og allur almenningur í bænum viðurkenndi þær mikilvægu brautir í þessum málum, sem þeir ruddu og höfðu rutt. Vélbáturinn Brimill var m.a. með rúmgóðri káetu eða farrými fyrir sjúkrarúm og aðstöðu til hjúkrunar sjúkum á leið til lands úr skipum. Það tillit til sjúkra á þessum vettvangi var áður óþekkt fyrirbrigði í kaupstaðnum.
V/b Brimil notuðu mágarnir til þessara flutninga þar til í aprílmánuði 1934. Þá misstu þeir hann við árekstur, sem átti sér stað á [[Faxasund|Faxasundi]]. Þá sökk Brimill.

Eftir að það óhapp átti sér stað, voru teknir upp fyrri hættir um flutning á tollgæzlu- og sóttvarnarmönnum milli hafnar og skipa á Vestmannaeyjahöfn. Þá mun einnig sérstakur árabátur hafa verið geymdur á Eiðinu til þessara nota, þegar ekki voru tök á að athafna sig á Víkinni. Einnig þetta sumar önnuðust mágarnir Filippus Árnason og Ólafur Ólafsson þessa flutninga. Þeir reyndust hin hægri hönd bæjarfógeta og hjálparhellan trausta við það að inna þessi störf af hendi fyrir ríkisvaldið.

Sumarið 1934 skrifaði bæjarfógetinn Kristján Linnet ríkisstjórninni og beiddist þess, að ríkissjóður leggði fram fé til kaupa á báti til þessara flutninga eða til smíða á nýjum bát. Því var afdráttarlaust neitað.

Þá skrifaði bæjarfógeti hafnarnefnd kaupstaðarins og fór þess á flot við hana, að hún beitti sér fyrir því, að bátur þessi yrði smíðaður á kostnað hafnarsjóðs með fjárhagslegum styrk frá rikinu, — bátur til flutninga á sótt- og tollgæzlumönnum og sjúku fólki, sem flytja þurfti milli hafnar og skips. Hafnarnefndarmennirnir neituðu þessu tiltæki afdráttarlaust.

Fimmti liður í fundargjörð hafnarnefndar Vestmannaeyja, sem dagsett er 31. júlí 1934, er þannig orðaður:

„Lagt fram erindi landlæknis dags. 21. febr. s.l. um bát til ferða í skip til tollgæzlu og innheimtu hafnargjalda, og er þar lagt til, að höfnin láti byggja slíkan bát með þátttöku ríkissjóðs í kostnaðinum við bygginguna. Nefndin getur ekki fallizt á tillögur þessar, þar sem höfnin á kost á bátum til þeirra ferða. Telur nefndin, að á ríkissjóði hvíli skylda til að hafa slikan bát fyrir tollskoðun og sóttgæzlu en ekki höfnin.“

Þegar hér var komið þessu máli og öll sund lokuð um það, að opinberir aðilar vildu leggja sitt fram til lausnar á því, afréðu þeir félagar, Filippus Árnason og Kristján Linnet bæjarfógeti, að láta smíða þennan hafnarbát fyrir eigin fé. Þetta framtak skyldi vera á nafni Filippusar Árnasonar enda þótt þeir væru báðir eigendur að bátnum.

Og svo var hafizt handa um smíðina.

Í september (1934) gat Filippus Árnason|Filippus gert bæjarfógetaembættinu tilboð um flutninga þessa á hinum nýsmíðaða báti. Þá var hann væntanlega fullgerður um næstu áramót. Ég leyfi mér að birta hér efnislega útdrátt úr bréfi Filippusar Árnasonar til bæjarfógeta um flutninga þessa, þegar nýi vélbáturinn yrði tekinn í notkun. Það er dagsett 25. september 1934.

Og báðir stóðu þeir að tilboði þessu mágarnir Filippus Árnason og Ólafur Ólafsson, hinn væntanlegi skipstjóri á bátnum.

1. Þeir bjóðast til að fylgjast með skipakomum til Eyja og gera tollgæzlumönnum þegar aðvart, þegar skip vilja hafa samband við Eyjar.

2. Flytja sóttgæzlumann og lækni í sóttgæzluerindum að og frá skipi á Víkinni fyrir kr. 25,00 í hvert sinn.

3. Flytja sóttgæzlumenn og lækni í sóttgæzluerindum út frá Eiðinu á árabát eða fyrir Klett á vélbáti að og frá skipi fyrir kr. 35,00.

4. Ofanskráð tilboð gildi frá 1. okt. 1934 til l.okt. 1935.

Gert var ráð fyrir að nýi vélbáturinn yrði tekinn í notkun um áramótin 1934/1935. Þangað til ætluðu þeir sér að nota trillubát við afgreiðslu skipa á Víkinni, en árabát, ef farið yrði norður af Eiði sökum austan veðra.

Bæjarfógeti samþykkti tilboð þetta með þeim skilyrðum, að bæjarfógetaembættið eða bæjarfógetinn sjálfur „hefði fyrsta rétt til leigu á bátnum eða til kaupa á honum“, ef þeir mágar, Filippus og Ólafur, hætta að inna þessa mikilvægu þjónustu af hendi.

Hinn nýi hafnarbátur var smíðaður af þeirri stærð og gerð, sem nokkurra ára reynsla hafði sannað þeim að heppilegust væri fyrir slíka flutninga í Eyjum, og þá alveg sérstaklega á veikum mönnum og slösuðum. Þeir flutningar fóru vaxandi ár frá ári með auknum fiskiskipaflota á Eyjamiðum og þar í námunda.

Hinn nýi hafnarbátur hlaut nafnið [[Léttir]] og einkennisstafina [[Léttir|VE 327]]. Hann var tekinn í notkun í febrúar 1935.

Filippus Árnason stjórnaði útgerð bátsins, útvegaði allt, sem til hans þurfti, annaðist bókhald útgerðarinnar o.s.frv. Sjálfur var hann jafnframt starfsmaður á bátnum og gætti vélar, þegar svo bar undir. Skipstjórinn var hins vegar mágur hans Ólafur Ólafsson frá [[Hvanneyri]] (nr. 61) við [[Vestmannabraut]]. Hann var kunnur að dugnaði, útsjónarsemi og reglusemi á öllum sviðum. Starfi hans fylgdi jafnan heill og lán svo vandasamt sem það var, t.d. við skipshlið í ókyrrum sjó eða vondum veðrum. Aðrir en útsjónarsamir atorkumenn gátu ekki innt þetta þjónustustarf af hendi. Þá reyndi ekki lítið á hafnsögumanninn í starfi hans, þegar ylgja var við skipshlið eða ólga í sjó t.d. og hann þurfti samt að ná á skipsfjöl til þess að framkvæma skyldur sínar gagnvart hafnarsjóði annars vegar og skipshöfn hins vegar. Þar reyndist [[Jón Ísak Sigurðsson|Jón Ísak Sigurðsson]] frá [[Látrar|Látrum]] réttur maður á réttum stað og hefur ávallt reynzt.

Þegar Kristján Linnet, bæjarfógeti, lét af embætti árið 1940, gerðist [[Sigfús M. Johnsen]] frá [[Frydendal]] í Eyjum bæjarfógeti í Vestmannaeyjum. Hann keypti þá eignarhlut fráfarandi bæjarfógeta í v/b Létti. Þá höfðu eigendur vélbátsins, F.Á og Kr.L., látið [[Ólafur Ástgeirsson|Ólaf Ástgeirsson]], bátasmíðameistara frá [[Litlibær|Litlabæ]], smíða fyrir sig árabát, sem fylgdi vélbátnum og skyldi notast í þágu starfsins, t.d. ef skjótast þyrfti í skip í skyndi út af Eiðinu. Svo liðu næstu níu árin, þar af voru fimm styrjaldarár. Margt breyttist og það að miklum mun. — Unnið hafði verið að dýpkun Vestmannaeyjahafnar næstum ár hvert, svo að smærri skipin áttu orðið greiða leið inn að bryggju, hinni miklu [[Básaskersbryggja|Básaskersbryggju]], sem byggð var á árunum 1929-1938. Og þá eru mér ríkust í huga allar færeysku skúturnar, sem fluttu frosinn fisk frá Eyjum til Bretlands flest styrjaldarárin. Þá var stundum þröng á þingi í Vestmannaeyjahöfn. Og þarna var Léttir og menn hans dag og nótt svo að segja við skyldustörfin og þjónustuna við flotann, utan hafnar sem innan.

Hinar auknu skipakomur og hin mikla umferð leiddi auðvitað af sér auknar tekjur af þessu þjónustustarfi, svo að það var orðið þó nokkuð arðvænlegt að stunda þessi þjónustustörf við Vestmannaeyjahöfn. Þá tóku skoðanir ráðandi stjórnmálamanna í kaupstaðnum að breytast gagnvart rekstri hafnarbátsins. Fyrst starfið skilaði arði, þótti þeim sjálfsagt, að hafnarsjóður ræki hafnarbátinn, svo að hann nyti arðsins af starfinu.

Þegar Sigfús M. Johnsen hvarf frá bæjarfógetaembættinu árið 1949, seldi hann Filippusi Árnasyni sinn hlut í vélbátnum. Eftir það var hann einn eigandi hafnarbátsins.

Á lokadag 1945 samþykkti hafnarnefnd að knýja á ríkisstjórn og ráðuneyti að hafnarsjóður kaupstaðarins fengi þessa flutninga á sitt vald fyrst þeir skiluðu arði. Ekkert varð þó hafnarnefnd ágengt í því máli þá um sinn.

Öðru hvoru á kjörtímabilinu 1946-1950 munu svokallaðir vinstri menn, sem þá skipuðu meiri hluta bæjarstjórnar Vestmannaeyja, hafa farið þess á flot við ríkisvaldið, að það hlutaðist til um það, að flutningar þessir yrðu afhentir hafnarsjóði. En ríkisvaldið lét það mál liggja milli hluta eða daufheyrðist við þeirri beiðni. Þó var talið, að hafnarnefnd og bæjarstjórn hefðu þá sérstaklega góða aðstöðu til þess að ná flutningum þessum úr höndum Filippusar Árnasonar, þegar þingmaður kjördæmisins var fjármálaráðherra, því að vitað var, að F.Á. var ekki í „Flokknum“ og ekki kjósandi þingmannsins. En einhvern veginn fór það svo, að hafnarnefnd og bæjarstjórn fengu hér engu um þokað.

Hver mundi ástæðan hafa verið fyrir því? Vildi ráðuneytið ekki lofa hafnarsjóði að njóta arðs af þessum flutningum? — Jú, vissulega. — Ástæðan var annars eðlis. Filippus Árnason hafði gróinn siðferðilegan rétt til þessara flutninga að dómi ráðandi manna. Hann hafði upphaflega rutt hér brautir, hætt fé sínu í nauðsynlegt starf, sem enginn annar vildi líta við, af því að það gaf engar vonir um arð í aðra hönd. Þannig glataði hafnarnefnd eða bæjarstjórn siðferðilegum rétti til starfrækslunnar, þegar hún loks tók að skila arði. Hins vegar fórst þeim mönnum, sem þetta starf höfðu með höndum, svo vel og drengilega að inna það af hendi, að á betra varð naumast kosið.

Við bæjarstjórnarkosningarnar 29. jan. 1950 komu að nokkru leyti nýir menn til áhrifa í bæjarstjórn kaupstaðarins. Þá var að tjaldabaki reynt að lempa F.Á. til að selja hafnarsjóði hálfan v/b Létti og þar með fengi hann hálfa hlutdeild í útgerð hans og ágóða af rekstrinum. Þetta tókst giftusamlega. Mörgum var það ljóst, að þetta var viðkvæmt mál og ekki vandalaust í meðförum. Þrennt var það fyrst og fremst, sem til greina kom: Hinn siðferðilegi réttur Filippusar Árnasonar til starfrækslunnar í augum valdhafanna, hvernig svo sem við vildum á það líta með okkar eigingjarna auga í þágu hafnarsjóðs. Í öðru lagi voru valdhafarnir ekkert hrifnir af opinberum rekstri og mátti þeim þá vera efst í huga Strætisvagnar Reykjavíkur, sem skiluðu miklum gróða í einstaklingsrekstri, en eins miklu tapi eða meira, eftir að Reykjavíkurbær tók við rekstrinum. Þetta var haft á oddi.

Í þriðja lagi höfðu flutningar þessir farið svo vel úr hendi hjá þeim mágum, sem þá höfðu haft, að ríkisstjórnin vissi, hverju hún sleppti, en ekki hvað hún hreppti með því að breyta til í þeim efnum. Þar byggði ríkisstjórnin fyrst og fremst á vottorðum [[Gunnar Þorsteinsson|Gunnars Þorsteinssonar]] bæjarfógeta, hins óvilhalla trúnaðarmanns ríkisvaldsins.

Með bréfi dagsettu 28. apríl 1950 gerir F.Á. kunnugt, að hann selji þar með hafnarsjóði Vestmannaeyja hálfan hafnarbátinn Létti með öllu og öllu að hálfu við sig. Kaupverðið á þessum hluta bátsins skyldi vera kr. 26.500,00. Þetta tilboð samþykkti hafnarnefnd og bæjarstjórn kaupstaðarins. Og þá stóð heldur ekki á ríkisvaldinu að samþykkja kaupin, þó með þeim skilyrðum, að sömu menn yrðu starfandi á bátnum við flutninga á sótt- og tollgæzlumönnum ríkisins. Á þetta atriði lagði ríkisstjórnin mikla áherzlu. Svo vel hafði samstarfið gengið um flutninga þessa og þjónustu við hið opinbera vald s.l. áratugi.

Þegar hér var komið þessu máli, tóku pólitiskir andstæðingar meiri hluta bæjarstjórnar Vestmannaeyjakaupstaðar að þyrla upp látlausum rógi um þessi bátakaup. Þau áttu m.a. að stafa af því, að hafnarbáturinn Léttir væri nú ónýtur og Filippus Árnason, sem var fylgifiskur meirihlutans í bæjarstjórn, vildi af þeim ástæðum losna við hann og útgerðina á honum. Þarna vildu svo ''„hans menn“'' gera á honum miskunnarverkið, með því að láta Hafnarsjóð kaupa af honum hið ónýta bátshorn!

Sökum þessa rógs og ósanninda var Ólafur Ólafsson, skipstjóri á bátnum um árabil, fenginn til þess að segja álit sitt um ástand bátsins.
Vottorð hans var svolátandi:

„Ég undirritaður, sem hef verið formaður á Létti við skipaafgreiðslur, síðan báturinn kom hingað í plássið, álít, að báturinn sé sérstaklega sterkur og vel byggður á allan hátt, og eftir reynslu minni er hann afbragðs sjóbátur.
Um vél þá, sem nú er í bátnum, get ég sagt, að hún hefur reynzt ágætlega, og hefur það aldrei komið fyrir, að tafizt hafi afgreiðslur skipa hennar vegna, enda hefur vél og báti verið mjög vel við haldið.
Að mínu áliti er báturinn vel fallinn til afgreiðslu skipa og allrar vinnu við höfnina, og reynsla er fengin fyrir því, að hægt er að athafna sig á honum í öllum veðrum nema miklum austanveðrum, en aftur á móti tel ég, að mjög erfitt yrði að nota stóran bát, t.d. þegar leggja þarf að skipum í vondu og vegna þrengsla inni á höfninni.
Tel ég, að mikið mætti auka á öryggi bátsins með því að setja dekk í hann allan og þar með loka honum alveg.
Vestmannaeyjum, 25. marz 1950 
Ólafur Ólafsson (sign.)

Með símskeyti dagsettu 28. júní 1950 fól fjármálaráðuneytið þá hinum setta bæjarfógeta í Vestmannaeyjum, Gunnari Þorsteinssyni, að sjá svo um að hagstæðir samningar mættu takast sem fyrst milli ríkisins annars vegar og útgerðaraðila hafnarbátsins hins vegar um flutning á sótt- og tollgæzlumönnum í Eyjum eins og verið hafði nálega tvo síðustu áratugina. — Þessi samningsgerð tókst giftusamlega og var undirrituð 15. nóvember 1950. Var þá [[Torfi Jóhannsson]] orðinn bæjarfógeti í kaupstaðnum.

Svo liðu næstu átta árin og ekkert sérstakt bar til tíðinda svo að vitað væri í þessu mikilvæga starfi, sem fyrst og fremst var fólgið í því að flytja hafnsögumann Vestmannaeyjahafnar í aðkomuskip, flytja sótt- og tollgæzlumenn í millilandaskip o.s.frv., — vera hinn sjálfsagði og mikilvægi tengiliður skipa og hafnar.

Á þessu áraskeiði komust nýir menn til valda í bæjarstjórn kaupstaðarins. — Veður tóku að gerast válynd, því að F.Á. var pólitískur andstæðingur hinna nýju valdhafa.

Seint í desember 1958 skrifaði Filippus Árnason hafnarnefndinni bréf. Í bréfi þessu býðst hann til að selja hafnarsjóði sinn eignarhelming í hafnarbátnum Létti. Kaupverðið hafði hann afráðið kr. 95.000,00.

Með tilliti til þess, hversu útgerð bátsins skilaði orðið miklum arði árlega, má með nokkrum rétti segja, að F.Á. hafi að vissu marki gefið hafnarsjóði sinn hluta í bátnum eða Eyjabúum.

Ég hefi í hendi mér rekstrarreikning v/b Létti VE 327 fyrir árið 1954. Niðurstöðutölur þessa ársreiknings eru sem hér segir:

Tekjur alls kr. 191.964,00
Gjöld alls 149.182,00
Tekjuafgangur kr. 42.782,00

Afsal F.Á. fyrir hans eignarhluta í v/b Létti er dagsett 29. maí 1959.

Hafnarsjóður greiddi honum alls kr. 100.000,00 með því að bátnum fylgdi ýmislegt fleira en tekið var fram í hinu upphaflega tilboði.

Þar með var Vestmannaeyjakaupstaður orðinn eigandi að öllum hafnarbátnum og einn útgerðaraðili. Svo hefur það verið síðan.

{{Blik}}

Mynd:Blik1978 brautridjandi bls8.jpg

2009-09-04T10:30:51Z

Elvario: ''Filipus Árnason''

''Filipus Árnason''

Blik 1976/Tvær heimasætur í Eyjum

2009-08-26T14:12:18Z

Elvario:

[[Mynd:Blik1976_heimasaetur_bls205.jpg|thumb|250px|''Mynd þessi var tekin um aldamótin. Þá eru þessar heimasætur um tvítugt.'']]

Grein væntanleg

{{Blik}}

Blik 1976/Tvær heimasætur í Eyjum

2009-08-26T14:11:52Z

Elvario:

''[[Mynd:Blik1976_heimasaetur_bls205.jpg|thumb|250px|''Mynd þessi var tekin um aldamótin. Þá eru þessar heimasætur um tvítugt.'']]''

Grein væntanleg

{{Blik}}

Blik 1976/Tvær heimasætur í Eyjum

2009-08-26T14:10:46Z

Elvario:

''[[Mynd:Blik1976_heimasaetur_bls205.jpg|thumb|250px|''Mynd þessi var tekin um aldamótin. Þá eru þessar heimasætur um tvítugt.]]''

Grein væntanleg

{{Blik}}

Mynd:Blik1976 heimasaetur bls205.jpg

2009-08-26T14:09:50Z

Elvario:

''Mynd þessi var tekin um aldamótin. Þá eru þessar heimasætur um tvítugt.''

{{Blik}}

Blik 1976/Auglýsingar

2009-08-26T14:05:50Z

Elvario:

[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls217.jpg|thumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls218.jpg|thumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls220.jpg|thumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls221.jpg|thumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls222.jpg|thumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls223.jpg|thumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls224.jpg|thumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls225.jpg|thumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls226.jpg|thumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls227.jpg|thumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls228.jpg|tjumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls229.jpg|tjumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls230.jpg|tjumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls234.jpg|tjumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls235.jpg|tjumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls236.jpg|tjumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls237.jpg|tjumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls238.jpg|tjumb|250px|]]
[[Mynd:Blik1976_auglysing_bls240.jpg|tjumb|250px|]]

{{Blik}}

Blik 1976/Hjónin í Klöpp

2009-08-26T14:05:24Z

Elvario:

''[[Mynd:Blik1976_hjoniniklopp_bls211.jpg|thumb|700px|[[Brúðhjónin Kristján Ingimundarson og Sigurbjörg Sigurðardóttir.]]]]''
''[[Mynd:Blik1976_hjoniniklopp_bls213.jpg|thumb|700px|[[Íbúðarhúsið Klöpp.]]]]''

Grein væntanleg

{{Blik}}

Blik 1976/Brjóstmyndin í Gagnfræðaskólanum

2009-08-26T14:04:42Z

Elvario:

''[[Mynd:Blik1976 brjostmynd bls207.jpg|thumb|7000px|Frænda- og vinafólk í Eyjum]]''
''[[Mynd:Blik1976 brjostmynd bls208.jpg|thumb|250px|Brjóstmynd. [[Þorsteinn Þ. Víglundsson.]]]]''

Grein væntanleg

{{Blik}}

Blik 1976/Tvær heimasætur í Eyjum

2009-08-26T14:03:52Z

Elvario:

''[[Mynd:Blik1976_heimasaetur_bls205.jpg|thumb|250px|[[Mynd þessi var tekin um aldamótin. Þá eru þessar heimasætur um tvítugt.]]]]''

Grein væntanleg

{{Blik}}

Blik 1976/Eiðið í Eyjum

2009-08-26T14:02:24Z

Elvario:

[[Mynd:Blik1976_eidid_bls203.jpg|thumb|500px|[[Sundkennsla hafnarmegin við Eiðið]]]]
[[Mynd:Blik1976_eidid_bls2031.jpg|thumb|500px|[[Eiðið sunnanvert í kringum 1920.]]]]

Grein væntanleg

{{Blik}}

Blik 1976/Háöldruð heiðurshjón

2009-08-26T14:01:52Z

Elvario:

''[[Mynd:Blik1976_oldruðhjon_bls201.jpg|thumb|250px|[[Ragnhildur Guðmundsdóttir]]]]''
''[[Mynd:Blik1976_oldruðhjon_bls2011.jpg|thumb|250px|[[Einar Sigurfinnsson]]]]''

Grein væntanleg

{{Blik}}

Blik 1976/Sýningin Íslendingar og hafið

2009-08-26T14:00:51Z

Elvario:

''[[Mynd:Blik1976_syning_bls198.jpg|thumb|250px|[[Valdimar Kristjánsson.]]]]''
[[Mynd:Blik1976_syning_bls199.jpg|thumb|7000px|]]

Grein væntanleg

{{Blik}}

Blik 1976/Dyrhólaey

2009-08-26T13:40:01Z

Elvario:

[[Mynd:Blik1976_dyrholaey_bls197.jpg|thumb|250px|[[Dyrhólaey]]]]

Grein væntanleg

{{Blik}}

Blik 1976/Jóhannes J. Albertsson, lögregluþjónn

2009-08-26T13:39:18Z

Elvario:

''[[Mynd:Blik1976_johannes_bls193.jpg|thumb|250px|[[Jóhannes J. Albertsson.]]]]''
''[[Mynd:Blik1976_johannes_bls195.jpg|thumb|500px|[[Komið úr súluferð í Eldey árið 1939.]]]]''

Grein væntanleg

{{Blik}}

Blik 1976/Þá mundi ég það, saga

2009-08-26T13:38:37Z

Elvario:

''[[Mynd:Blik1976_saga_bls191.jpg|thumb|500px|[[Básaskersbryggjan og nánasta umhverfi fyrir 35-40 árum.]]]]''
Grein væntanleg

{{Blik}}

Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga

2009-08-26T13:36:23Z

Elvario:

[[Mynd:blik1976_bygðasafn_bls175.jpg|thumb|250px|[[Íbuðarhúsin á tveim Kirkjubæjajörðonum.]]]]

Grein væntanleg

{{Blik}}

Blik 1976/Skýrsla Rauða Kross Íslands og Hjálparstofnunar kirkjunnar um öflun fjár og framlög til uppbyggingar Eyjabyggðar

2009-08-26T13:35:24Z

Elvario:

[[Mynd:blik1976_rauðikross_bls180.jpg|thumb|250px|[[Björn Tryggvason bankastjóri]]]]
[[Mynd:blik1976_rauðikross_bls1801.jpg|thumb|250px|[[Eggert Ásgeirsson framkvæmdarstjóri Ruða Kross Íslands]]]]
[[Mynd:blik1976_rauðikross_bls181.jpg|thumb|250px|[[Kleppsvegur 32]]]]
[[Mynd:blik1976_rauðikross_bls182.jpg|thumb|250px|[[Síðumúli 21]]]]
[[Mynd:blik1976_rauðikross_bls183.jpg|thumb|250px|[[Kríuhólar 4]]]]
[[Mynd:Blik1976 rauðikross bls184.jpg|thumb|250px|[[Völvuborg, barnaheimili fyrir Eyjabörn]]]]
[[Mynd:Blik1976 rauðikross bls185.jpg|thumb|250px|[[Rauðagerði, barnaheimili vestmannaeyinga við Boðaslóð]]]]
[[Mynd:Blik1976 rauðikross bls1851.jpg|thumb|250px|[[Kirkjugerði, leiksóli Vestmannaeyjabarna]]]]
[[Mynd:Blik1976 rauðikross bls186.jpg|thumb|250px|[[Hraunbúðir, dvalarheimili aldraðra í Vestmannaeyjum]]]]
[[Mynd:Blik1976 rauðikross bls1861.jpg|thumb|250px|[[Hraunbúðir, suðurhlið]]]]

Grein væntanleg

{{Blik}}

Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga

2009-08-26T13:34:31Z

Elvario:

[[Mynd:blik1976_bygðasafn_bls175.jpg|thumb|250px|[[Íbuðarhúsin á tveim Kirkjubæjajörðonum.]]]]

{{Blik}}