Heimaslóð - Breytingar notanda [is]

Herfylkingin

2005-11-02T23:01:25Z

Kristleifur:

[[Mynd:Herstofn.jpg|thumb|Fylking með Kohl í fararbroddi.]]Árið 1853, kom hingað til Vestmannaeyja nýr sýslumaður, danskur að ætt og uppruna. Hét maðurinn [[Andreas August von Kohl]], venjulega nefndur kapteinn Kohl meðal eyjaskeggja, því hann hafði kapteinsnafnbót úr danska hernum. Kapteinn Kohl varð snemma ljóst, að í Vestmannaeyjum væri grundvöllur fyrir því að stofna varnarsveit hers heimamanna, þar sem hér eymdi ennþá eftir af ótta fólks við sjóræningja, einkum Tyrki. Þá stóð Eyjamönnum stuggur af áhöfnum erlendra fiskiskipa sem oft gengu á land í Eyjum með yfirgangi og látum, enda engin lögregla eða yfirvald á staðnum sem hægt var að treysta á. Eyjamenn urðu því að treysta á sig sjálfa, og fékk hugmynd um stofnun herfylkingar hinar bestu undirtektir.

Allir karlmenn frá 18 ára aldri til fertugs skyldu kallaðir í þennan nýja her Eyjamanna. Hvorki vopn né einkennisbúningur voru til staðar í Vestmannaeyjum, þannig að Kohl fór þess á leit við dönsku ríkisstjórnina árið 1855 að stjórnin samþykkti stofnun hersveitar í Eyjum ásamt því að dönsk yfirvöld sendu hingað vopn og aðrar nauðsynjar til að stofna hersveitina. Danska stjórnin tók erindinu vel og með konungsúrskurði 17. júní 1856 var ákveðið að veita 180[[Ríkisdalir|rd]] fyrir árið 1856 til 1857 til vopnakaupa fyrir Vestmannaeyinga. Vopnin komu síðan með póstskipi um mitt sumar 1856. Um var að ræða 30 byssur ásamt skotfærum. Taldi Kapteininn sendinguna ekki nægja, þannig að hann fór þess á leit við dönsku stjórnina að veittir yrðu 200[[Ríkisdalir|rd]] árið eftir til frekari vopnakaupa. Kom viðbótarsendingin til Eyja sumarið 1857 og voru þá til byssur fyrir 60 fótgönguliða. Um var að ræða byssur samskonar þeim sem danski herinn notaði, rifflar með stingjum, og sverð í slíðrum fyrir alla yfirmenn, nægjanleg skotfæri og annar útbúnaður, eins og t.d. 60 leðurtöskur fyrir skotfærin.

Þegar hér var komið sögu var Herfylking Vestmannaeyja formlega stofnuð og henni settar starfsreglur. Aðaltilgangur herfylkingarinnar var að veita árásum útlendinga viðnmám ásamt því að halda uppi lögum og reglu í byggðarlaginu. Fljótlega hófust skipulegar heræfingar og var mannskapnum skipt upp í fjórar fimmtán manna fylkingar og hersveitinni sett yfirstjórn eða einskonar herráð. Þá voru einnig skipaðar tvær drengjadeildir fyrir drengi á aldrinum 8 - 16 ára.

Liðsmenn voru allir skyldir til að lúta heraga og hlýða kalli, hvenær sem boðið var. Þá var þeim og skylt að sýna yfirmanni sínum tregðulausa hlýðni og hugsa vel um vopn sín og verjur.

Engir sérstakir einkennisbúningar voru í eigu óbreyttra liðsmanna, en allir báru þeir einkennishúfu með rauðri doppu fyrir ofan skyggnið.

'''Herráðið''' var þannig skipað:

* ''Höfuðsmaður'' - [[Andreas August von Kohl]], sýslumaður.
* ''Yfirliðsforingi'' - [[J. P. T. Bryde|Johan P.T. Bryde]], kaupmaður.
* ''Undirliðsforingi'' - [[Pétur Bjarnasen]], verslunarstjóri.
* ''Yfirflokksforingi'' - [[Kristján Magnússon]], verslunarstjóri.
* ''Fánaberi'' - [[Magnús Austmann]], hreppstjóri að Nýjabæ.

Einnig voru skipaðir flokksforingjar fyrir hverja deild. Var [[Jón Salomonsson]] flokksforingi fyrstu deildar, [[Árni Diðriksson]], bóndi í [[Stakkagerði]], var yfir annarri deild, [[Gísli Bjarnason]], verslunarmaður var flokksforingi yfir þriðju deild og [[Árni Einarsson]], bóndi á [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstöðum]] og alþingismaður, stjórnaði fjórðu deild. [[Carl Roed]], veitingamaður, og [[Lars Tranberg]], skipstjóri og hafnsögumaður, voru bumbuslagarar herfylkingarinnar. Til að halda vopnunum í góðu standi voru þeir [[Ólafur Guðmundsson]] frá [[Kirkjubær|Kirkjubæ]] og [[Matthías Markússon]], trésmíðameistari í [[Landlyst]], ráðnir sem vopnasmiðir.

== Markmið herfylkingarinnar ==
[[Mynd:Eftir.jpg|thumb|Hreyfing í stað drykkju.]]
Kapteinn Kohl hafði ekki lítil né smá áform fyrir herfylkingu sína, sem hann hafði eytt öllum sínum tómstundum við að koma á fót í nokkur ár.

Í fyrsta lagi var herfylkingunni ætlað að vera varnarsveit gegn árásum útlendinga svo sem erlendra fiskimanna, sem oft voru nærgöngulir hér á fiskimiðunum í kring og eyðilögðu veiðarfæri sjómanna. Reyndar kom aldrei til þess, að herfylkingin þyrfti að eiga í höggi við útlenda sjómenn, og var henni þakkað að erlendir sjómenn héldu sér meira í skefjum en áður. Í öðru lagi var herfylkingin hugsuð sem lögreglusveit til að halda uppi aga og reglu á eyjunni. Var einkum þörf á þessu á vertíðum og kauptíðum, þegar fjöldi manns safnaðist til eyjanna. Þessi voru sem sé tvö aðalmarkmið herfylkingarinnar. Þá var herfylkingin bindindishreyfing, þar sem menn urðu að gangast undir bindindisheit við inngöngu. Eggjaði Kohl liðsmenn herfylkingarinnar ljóst og leynt til þess að forðast drykkjuskap og óreglu, en mikil orð fóru af slíku hér, einkum á vertíðum.

Var hver sá brotrækur úr herfylkingunni, sem gerðist sekur um ítrekaðan drykkjuskap, og breyttust fljótlega drykkjusiðir Eyjamanna mjög til bóta, enda flestir vopnfærir menn í þorpinu á aldrinum 18 - 40 ára meðlimir í fylkingunni. Beitti Kohl sér m.a. fyrir opnun veitingahúss hér, þar sem í stað vínveitinga voru aðallega kaffi- og matarveitingar á vægu verði.

Herfylkingin var einnig eins konar íþróttahreyfing, líklega einhver fyrsti félagsskapur hér á landi, sem skipulagður var sem slíkur. Var lögð áhersla á ýmsar íþróttir og líkamsiðkanir á reglulegum heræfingum fylkingarinnar til þess að auka og efla líkamshreysti liðsmanna hennar. Taldi Kohl kapteinn, að samfelldur agi og þjálfun kæmi Eyjamönnum og að gagni í störfum þeirra til sjós og lands.

Enn eitt markmið herfylkingarinnar var að stuðla að almennri uppfræðslu liðsmanna fylkingarinnar. Kohl útvegaði ýmsar bækur um hermennsku, en einnig almennar fræðibækur og sögur, sem hermenn hans áttu greiðan aðgang að. Eignaðist sveitin safn bóka, sem varð fyrsti vísir að almenningsbókasafni hér. Var Kohl ólatur við að hvetja menn sína til að nota safnið, lesa bækurnar og æfa sig í skrift og reikningi í frístundum sínum. Herfylkingin var því að þessu leyti lík nútíma skóla, þar sem lögð var áhersla á að menn gætu æft sig í lestri, skrift og reikningi.

== Æfingar herfylkingarinnar ==
[[Mynd:Fylk.jpg|thumb|Herfylking.]]
Aðalaðsetur herfylkingarinnar var í þinghúsi Vestmannaeyja, sem Kohl sýslumaður kom upp af miklum áhuga og dugnaði. Í þinghúsinu voru geymd ritföng og bækur, en einnig var húsið notað sem vopnabúr.

Til hergöngu og æfinga var boðað með því að draga fána að hún á þinghúsinu, og söfnuðust liðsmenn herfylkingarinnar saman fyrir framan það. Voru æfingar í hverri viku, einu sinni eða tvisvar, en besti tími til æfinga var seinni hluti sumars eftir að heyskap og öðrum aðalönnum var lokið, og fyrri hluta vetrar, áður en vertíð og vertíðarundirbúningur hófst.

Fylkt var liði í fjórar raðir, eins og flokkarnir voru margir, en síðan hófst herganga inn á æfingasvæðið, flatirnar við Brimhóla, þar sem nú er Íþróttamiðstöðin, Illugagatan og umhverfið þar í kring. Fór hergangan skipulega fram með lúðrablæstri, bumbuslætti, og allra handa merkjamáli, þar sem táknað var, hvað gera skyldi. Við Brimhóla hófust svo alls kyns æfingar í vopnaburði, vopnfimi og skotfimi, og stóðu þær yfir í 2 - 4 klukkustundir í senn. Komst fljótlega hið ágætasta skipulag á hersveitina, og þóttu Eyjamenn vaskir og dugmiklir hermenn.

Stundum lét Kohl skipta liðinu og sveitirnar leggja til orrustu hvora við aðra, við klettaborgir og hóla. Bjó varnarliðið sér þar vígi og víggirti með tunnum og sandpokum, en sóknarliðið sótti að af miklum krafti. Hófst þá áköf skothríð, högl að vísu ekki höfð í byssunum, heldur aðeins púður. Reyndi sóknarliðið að hrekja hina úr víginu, og kom þá oft til handalögmála. Þá gat verið ráðlagt fyrir varnarliðið að kveikja í tjörutunnum, sem hlaðið var fyrir framan til þess að bægja hinum frá um stund. Þegar lítill flokkur var umkringdur af stærri flokk, skyldi sá minni þegar gefast upp, en ekki etja kappi við hinn, þegar fyrirsjáanlegt var, að ekki kæmi að gagni.

=== Skemmtun fyrir alla ===
Slys urðu aldrei við æfingar, þótt oft gengi mikið á, enda liðsmenn vel æfðir og ýmsu vanir. Fjöldi áhorfenda, einkum konur og eldri menn, nutu þess að horfa á og fylgjast með æfingunum, sem þóttu hin mesta skemmtun. Þá voru oft sérstakar skemmtigöngur á sunnudögum hjá herfylkingunni, og jafnvel útiskemmtanir í Herjólfsdal, sem Eyjabúar tóku almennt þátt í.

== Endalok herfylkingarinnar ==
Um árslokin 1859 hafði Kohl sýslumaður fengið loforð hjá stjórninni um embætti í Danmörku, og valdi hann nú eftirmann sinn sem æðsta yfirmann herfylkingarinnar, Pétur nokkurn Bjarnasen verslunarstjóra. Ekkert varð hins vegar úr flutningum sýslumannsins til Danmerkur, því hann andaðist skyndilega hér úr slagi 22. janúar 1860. Var Kohl grafinn hér í kirkjugarðinum með mikilli viðhöfn og reistu Eyjamenn minnisvarða á leiði hans í þakklætis- og virðingarskyni.

=== Sígur á ógæfuhliðina ===
Við fráfall kapteinsins mæta fór fljótlega að síga á ógæfuhliðina hjá herfylkingunni, þrátt fyrir áhuga og dugnað hins nýja stjórnanda hennar. Varð ýmislegt til þess að flýta fyrir endalokum fylkingarinnar, svo sem stöðugur fjárskortur, svo að hægt væri að sjá um hirðingu vopna og endurnýjun þeirra. Mikill tími fór í æfingar, og kann það einnig hafa valdið því, að liðsmönnum fór stöðugt fækkandi vegna annarra anna til sjós og lands. Þá urðu hér sjóslys mikil milli 1860 og 1870 og áttu sinn þátt í því, að liðsmenn herfylkingarinnar týndu smám saman tölunni. Sýndu foringjar sveitarinnar samt sem áður mikinn áhuga á þessum árum og reyndu að fylla í skörðin með nýjum mönnum. En allt kom fyrir ekki, endalok herfylkingarinnar voru skammt undan.

=== Pétur Bjarnasen fylkingarstjóri deyr ===
Með fráfalli Péturs Bjarnasen fylkingarstjóra mátti segja, að herfylkingin væri því sem næst úr sögunni. Kom herfylkingin seinast saman undir vopnum við jarðarför Péturs, 7.maí 1869 til að sýna foringja sýnum hinsta sóma. Eftirmenn Péturs náðu ekki að stöðva þá hnignum, sem þegar var hafin í starfi herfylkingarinnar. Eitthvað héldu æfingar áfram um tíma, en smám saman var þeim hætt og saga herfylkingarinnar öll.

== Eftirmæli ==
Eyjamenn minntust lengi með stolti og söknuði herfylkingar sinnar og þess svips, sem setti á héraðið og þjóðlíf Eyjabúa. Herfylkingin var fyrsti skipulagði félagsskapurinn í Vestmannaeyjum, þar sem félagssamtök hvers konar, eins og nú tíðkast, voru óþekkt fyrirbrigði. Eyjaskeggjum varð e.t.v. ljósara en áður, hverju þeir gætu áorkað með því að vinna saman að sameiginlegum hagsmunamálum. Með sameiginlegu átaki, góðu skipulagi og reglu, væri hægt að koma ýmsum málum byggðarlagsins í betra horf.

Lögum og reglum var nú framfylgt með meiri árangri en áður, og Eyjamenn vöknuðu nú til meðvitundar um ýmislegt, sem þeim hafði verið hulið áður.

<div style="background:#e0e0e0;">
:''Við skulum sýna að ljúft oss er að láta líf og blóð.''
:''Hina aðra vesla menn, sem voga ekki með,''
:''Við skulum vernda voða frá og varna við ófrið,''
:''Sjötíu saman við er sérlegt hjálparlið.''
:''Húrra! Húrra! Húrra!''
:(Lokaerindi úr baráttusöng Herfylkingarinnar, höfundur ókunnur)
</div>

Útgerðarsaga

2005-11-02T22:57:52Z

Kristleifur:

[[Skipafloti Vestmannaeyja]] samanstendur mestmegnis af fiskiskipum sem eru í útgerð að minnsta kosti hluta ársins. Frá því að byggð hófst á Íslandi hafa Vestmannaeyjar verið mjög mikilvæg verstöð, en það hlutverk margefldist þegar að vélbátavæðingin hófst. Ýmsir [[frægir eyjamenn]] hafa unnið í fiskiðnaði, en þá ber helst að nefna [[Binni í Gröf|Binna í Gröf]], [[aflakóngar|aflakóng]].

[[Vélbátaútgerð]] hófst í byrjun 20. aldar.

Vegna þess hve stutt er á [[Fiskimið|miðin]] frá Vestmannaeyjum hafa eyjarnar skipað sér sess sem stærsta verstöð Íslands. Þegar mest var voru Vestmannaeyjar að skapa um þriðjung af útflutningstekjum þjóðarinnar, en þó voru ekki nema um 5% af þjóðinni búsett í Vestmannaeyjum á þeim tíma. Á seinni árum hefur hinsvegar hallað undan fæti vegna flutnings á fiskikvóta milli byggða.

Útgerð er órjúfanlegur hluti af Vestmannaeyjum og verður því farið djúpt í sögu útgerðar hér.

Einnig hefur [[Fiskimjölsverksmiðjan í Vestmannaeyjum]] verið starfandi í Vestmannaeyjum og hefur hún verið einn hlekkur af mörgum í sögu útgerðar í Vestmannaeyjum.

== 20. öldin ==

[[Mynd:Jsþ 0281 Sjómenn.jpg|thumb|300px|Sjómenn að störfum.]]
*[[Fyrsti áratugurinn]]
:Aukin atvinna í kjölfar vélvæðingar.
*[[Annar áratugurinn]]
:Hafnarframkvæmdir, netaveiðar og togarakaup.
*[[Þriðji áratugurinn]]
:Dragnótaveiðar, raflýsing og ör framþróun.
*[[Fjórði áratugurinn]]
:Dýpkunarskip kemur og upphaf togveiða.
*[[Fimmti áratugurinn]]
:Mikil bátasmíði og fleiri tilraunir til togaraútgerðar.
*[[Sjötti áratugurinn]]
:Nælon-þorsknet og fyrstu stálbátarnir.
*[[Sjöundi áratugurinn]]
:Úthafssíldveiðar hefjast og stærri skip.
*[[Áttundi áratugurinn]]
:Skuttogarar koma til sögunnar og truflun vegna eldgoss.
*[[Níundi áratugurinn]]
:Sóknarmark og kvótamark.
*[[Tíundi áratugurinn]]
:Kvóti minnkar.

Menning

2005-11-02T22:53:13Z

Kristleifur:

Vestmannaeyjar hafa verið mikilvægasta verstöð landsins til fjölda ára og byggist afkoma heimamanna að mestu leyti á [[Útgerðarsaga|fiskvinnslu]] og útgerð. Auk þess eru ört vaxandi atvinnuvegir eyjaskeggja í dag ferðaþjónusta, verslun, skipaviðgerðir og menntun. Vestmannaeyingar vonast til að ferðaþjónusta aukist, bæði til að bæta atvinnuástand og svo fleiri fái að upplifa það sem eyjarnar hafa að bjóða upp á.

== Skólamál ==
[[Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum]] er í stöðugri sókn, þrátt fyrir mikil erfiði sem fólgin eru í að lokka námsmenn til Eyja en tilraunir hafa staðið yfir í að bjóða námsmönnum af Suðurlandinu til Eyja. Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri hafa komið sér upp útibúum á Heimaey og er öflugt starf unnið í fjarnámi, þar sem boðið er upp á kennaranám, viðskiptafræði og margt fleira. Grunnskólarnir í Vestmannaeyjum eru tveir, [[Barnaskólinn í Vestmannaeyjum]] og [[Hamarsskóli Vestmannaeyja]]. Þrír leikskólar sinna yngstu kynslóðinni; [[Rauðagerði]], [[Kirkjugerði]] og [[Sóli]]. Til þess að ná að bjóða öllum börnum undir grunnskólaaldri leikskólavist er verið að undirbúa byggingu á nýjum sex deilda leikskóla sem mun rísa á Sóla-lóðinni.

== Söfn ==
Mörg söfn eru í Vestmannaeyjum, en [[Safnahús Vestmannaeyja]] sem stendur við Ráðhúströð hýsir [[Héraðsskjalasafn Vestmannaeyja]], [[Bókasafn Vestmannaeyja]] og [[Byggðasafn Vestmannaeyja]]. Einnig er þar til húsa [[Ljósmyndasafn Vestmannaeyja|Ljósmyndasafn]]. Við Heiðarveg stendur [[Náttúrugripasafn Vestmannaeyja]], en það er eina safnið af sinni gerð á Íslandi. Við Skansfjöru er húsið [[Landlyst]], sem var áður staðsett á Tanganum, suður af Básaskersbryggju, en það hús var fyrsta fæðingarheimilið á Íslandi, og er það nú notað til listsýninga af ýmsu tagi. Ríkisstjórn Íslands keypti nýlega afnotarétt af myndum [[Sigmund]]s sem hafa birst í áraraðir í Morgunblaðinu, og eru áætlanir um að setja upp safn af þeim í fyrirætluðu menningarhúsi.

== Orðaforði og mállýti ==
Algengt er að eldri Vestmannaeyingar tali með flámæli, en það er óalgengara meðal yngri kynslóðanna. Í einöngruðum samfélögum á borð við það sem er í Vestmannaeyjum má búast við að nokkuð sértækur orðaforði verði til. Nokkur dæmi um þau orð sem notuð eru væru:

* ''útsuður'' - suðvestur, í átt að eyjunum sem eru þar, [[Suðurey]], [[Brandur|Brand]], og fleiri.
* ''landnorður'' - norðaustur, í átt að meginlandi Íslands. Í landnorðri eru [[Elliðaey]] og [[Bjarnarey]], því að oftast er miðað við [[Heimaey]] í þessum áttalýsingum.
* ''peyji'' - ungur strákur. Einnig ''polli''.
* ''pæja'' - ung stúlka. Samanber [[Pæjumótið]] í fótbolta.
* ''tríkot'' - íþróttagalli. Orðið er komið af því þegar að [[ÍBV]] pantaði íþróttagalla erlendis frá í kringum 1970, en allir gallarnir sem komu voru merktir framleiðanda þeirra - ''Trikot''. Frá þeim tíma hafa íþróttagallar af öllum toga hlotið þetta heiti.

== Þjóðhátíð ==
Fræg er [[Þjóðhátíð í Eyjum|þjóðhátíð]] Eyjamanna, sem haldin er ár hvert um verslunarmannahelgi og dregur til sín fólk alls staðar að af landinu. Til hennar var fyrst stofnað árið 1874, þegar eyjaskeggjar komust ekki til hátíðahalda í landi í tengslum við 1000 ára afmæli Íslandsbyggðar og móttöku fyrstu stjórnarskrár landsins úr hendi Kristjáns IX, Danakonungs, á Þingvöllum. Þá ákváðu Vestmannaeyingar að halda sína eigin hátíð.
Sú hefð hefur verið að íþróttafélög bæjarins, áður [[Íþróttafélagið Þór|Þór]] og [[Knattspyrnufélagið Týr|Týr]] til skiptis en eftir sameiningu þeirra [[ÍBV]], sjái um framkvæmd þjóðhátíðarinnar, og hljóti ágóðann af henni til að halda uppi öflugu félagsstarfi sínum allt árið um kring.

Hátíðin er haldin í [[Herjólfsdalur|Herjólfsdal]] fyrstu helgina í ágúst og eru fastir liðir hátíðarinnar brenna á Fjósakletti, flugeldasýning og brekkusöngur, sem hefur verið undir stjórn [[Árni Johnsen|Árna Johnsen]] í tæpa þrjá áratugi.

Auk Þjóðhátíðarinnar eru margar aðrar hátíðir sem haldið er upp á. Helst má nefna Goslokahátíðina, Sjómannadaginn, Jónsmessu og fleiri minni skemmtanir.

== Samgöngur ==
Góðar samgöngur eru við Eyjar hvort sem er með flugi eða ferju. Á síðustu árum hafa verið uppi miklar vangaveltur um það hvort mögulegt sé að gera jarðgöng til Vestmannaeyja, og hefur verið stofnað [[áhugamannafélagið Ægisdyr]] um gerð slíkra ganga. Vestmannaeyingar eru ekki allir sammála um að göng séu rétta lausnin, en þó eru eyjamenn upp til hópa sammála um að samgöngur milli lands og eyja þurfi að bæta.

Farþegaskipið [[Herjólfur]] siglir nær alla daga tvær ferðir, og getur skipið borið 500 farþega og um 40 fólksbíla.

* [http://www.herjolfur.is Heimasíða Herjólfs]

== Fyrsta flug til eyja ==
''Sjá aðalgrein [[Fyrsta flug til eyja]]''

{{Snið:Menning}}

Saga

2005-11-02T22:49:01Z

Kristleifur:

Elstu heimildir um Vestmannaeyjar eru í [[Landnáma|Landnámu]], þar sem segir frá [[Ingólfur Arnarson|Ingólfi Arnarsyni]], fyrsta [[landnámsmaður|landnámsmanninum]]. Þegar að hann kom til landsins dvaldist hann um einn vetur á Ingólfshöfða, og hélt svo suður með landinu í vesturátt í leit að [[öndvegissúlur|öndvegissúlunum]] sínum. Þá fann hann bæ Hjörleifs, fóstbróður síns, og var hann þar nýlátinn. Úti af Hjörleifshöfða sá hann báta með hinum [[Írland|írsku]] þrælum Hjörleifs, en bátarnir stefndu að eyjaklasa suður af Landeyjum. Eyjarnar voru þá nefndar eftir þrælunum, en Írar voru kallaðir ''Vestmenn'' á þessum tíma. Ingólfur elti þrælana uppi og drap þá, og eru mörg örnefni á eyjunum gefin eftir þrælunum, til dæmis er [[Helgafell]] nefnt eftir Helga sem var veginn þar, og Dufþekja í [[Heimaklettur|Heimakletti]] er nefnd eftir Dufþaki, sem sagður er hafa hoppað þar niður til þess að komast hjá því að falla fyrir sverði Ingólfs.

==Landnám==
Fyrsti [[landnámsmaður]] eyjanna er sagður vera [[Herjólfur Bárðarson]], en hann bjó í [[Herjólfsdalur|Herjólfsdal]]. Hann átti dótturina Vilborgu, sem eftir grjóthrun sem lagði bæ Herjólfs í eyði fluttist á Vilborgarstaði hjá [[Vilpa|Vilpu]]. Sögunni samkvæmt varaði [[hrafn]] Vilborgu við grjóthruninu og bjargaði þannig lífi hennar.

Föst búseta á Vestmannaeyjum hófst seint á landnámsöld, um 920, en eins og segir í Sturlubók (Landnáma eftir handriti Sturlu Þórðarsonar) ,,var þar veiðistöð og lítil veturseta eða engin" fyrir þann tíma. Fram á miðja 12. öld voru Vestmannaeyjar í eign bænda. Á árunum 1130-1148 keypti Magnús Einarsson, biskup í Skálholti, nær allar eyjarnar til Skálholtsstaðar.

== Eign konungs ==
[[Mynd:Rigsdaler.jpg|thumb|left]]
Rétt eftir 1400 komust Vestmannaeyjar í einkaeign Noregskonungs og síðar Danakonungs þegar Noregur fór undir Danmörku. Í skýrslu Hannesar Pálmasonar hirðstjóra frá árinu 1425 segir meðal annars: "Við Ísland liggur eyja nokkur nefnd Vestmannaey. Hún lýtur með sérlegum rétti beint undir Noregskonung, svo að hann er þar algjörlega alráður." Eyjarnar voru sérstakt lén og ríktu þar jafnvel önnur lög en á Íslandi. Vestmannaeyjar voru í konungseign út allar miðaldir til ársins 1874 og voru þær alla tíð stærsta tekjulind krúnunnar.

== [[Tyrkjaránið]] heggur skarð í íbúafjöldann ==
Árið 1627 kom til Vestmannaeyja floti sjóræningja frá Alsír. Drápu þeir 36 manns og námu 243 á brott með sér. Þetta er án efa mesta illvirki í íslensku bæjarfélagi og hafði það, eins og gefur að skilja, langvarandi áhrif á Vestmannaeyinga.

== Kröpp kjör ==
Eins og annars staðar á Íslandi bjó fólk í Eyjum við kröpp kjör. Drepsóttir, fákunnátta og verslunaránauð þjakaði Eyjabúa. Barnadauði var mjög algengur af völdum ginklofa og þegar ástandið var verst dóu öll börn stuttu eftir fæðinguna. Fyrsta manntalið, frá árinu 1703, ber þess ljóslega vitni að lífsbaráttan hefur verið hörð. Þá voru Vestmannaeyingar 318 talsins og fjölskyldurnar 56. Móðuharðindin, sem komu í kjölfar eldgoss í Lakagígum árið 1783, leiddu af sér aflaleysi og féllu bæði menn og dýr úr hor. Íbúar voru því einungis 173 um 1800. Síðar fjölgaði aftur og árið 1901 voru íbúar orðnir 607.

== Eyjamenn eignast sína báta ==
Um miðja 19. öld tóku Eyjabúar að eignast fiskibáta sína sjálfir og færðist þar með útgerðin meira í þeirra hendur. Við þetta komst efnahagslegt sjálfstæði á í Vestmannaeyjum og íbúar stóðu á allan hátt meira á eigin fótum í fjárhagslegum skilningi.

Frá tíma Herjólfs Bárðarsonar hefur verið byggð samfellt á eyjunni, þó svo að íbúafjöldinn hafi tekið stórar dýfur þrisvar síðan þá - fyrst um helmingsfækkun íbúa þegar að um þrjú hundruð manns voru numin á brott í [[Tyrkjaránið|tyrkjaráninu]] svokallaða árið 1627, svo í ungbarnadauðanum á 18. öld, og loks í [[Heimaeyjargosið|Heimaeyjargosinu]] 1973 þegar að yfir 6 mánaða skeið bjuggu eingöngu um 200 manns á Heimaey, en þegar að gosið hófst var íbúafjöldi bæjarins um 5100.

== Vélvæðing og samskipti ==
[[Mynd:Faxaved1.jpg|thumb|Skip undan [[Faxasker]]i.]]
Vélvæðingin náði að teygja arma sína til Vestmannaeyja eins og víðast hvar annarsstaðar — í upphafi 20. aldar hófst [[vélbátavæðing í Vestmannaeyjum]], og auknar sjófarir skipa og öryggiskröfur sjómanna leiddu til þess að keyptur var fyrsti gúmmíbjörgunarbáturinn á Íslandi. Vélar og björgunarbátar voru þó ekki lausnir allra vandamála, eins og mönnum varð mjög ljóst árið 1949 þegar að vélbáturinn Helgi sökk eftir að hafa strandað á [[Faxasker]]i.

Samskipti milli manna stórjukust í kjölfar þess að fyrsta einkarekna símafyrirtækið var stofnað í Vestmannaeyjum.

{{Snið:Saga}}

Hátíðir

2005-11-02T22:44:04Z

Kristleifur:

Vestmannaeyjar hafa liðið mikið fyrir einangrun sína í gegnum aldirnar, en Eyjamenn hafa ekki látið það eftir sér að sitja á strák sínum - hátíðir og uppákomur af öllum stærðargráðum eru á hverju strái þegar að Vestmannaeyjar eru annars vegar, og mikið er að gerast í Eyjum allt árið um kring. Vinsælt er meðal ferðamanna að sækja Eyjarnar heim þegar sérstakir viðburðir eru, en nokkrar bera af í vinsældum:

== Þjóðhátíð í Eyjum ==
[[Þjóðhátíðin]] er haldin fyrstu helgi í ágúst. Hátíðin er af gömlum grunni eða frá því árið 1874 þegar að Íslendingar fjölmenntu á Þingvöllum í tilefni þúsund ára byggðar á Íslandi - sökum afkáralegs veðurs var ógjörningur fyrir Eyjamenn að sækja hátíðina, þannig að þeir sættu sig við að koma sér upp sinni eigin hátíð.

Í dag er þjóðhátíðin í Eyjum stór og mikil hátíð þar sem [[ÍBV|ÍBV íþróttafélag]] byggir upp ævintýralega smáborg í [[Herjólfsdalur|Herjólfsdal]] sem hverfur svo nánast sporlaust fjórum dögum síðar. Þar er boðið upp á tónlistarveislu þar sem vinsælustu hljómsveitir landsins hverju sinni stíga á stokk og gleðja hátíðargesti allan sólarhringinn. Flugeldasýning, brenna á [[fjósaklettur|fjósakletti]] og [[brekkusöngur]] er meðal þess sem boðið er upp á. Hin sérstæðu hvítu hústjöld setja líka sterkan svip sinn á dalinn þar sem heimamenn setja upp tjöldin sín á skipulagðan hátt þar sem að hver röð tjalda myndar götu og hvert tjald hefur númer eða nafn. Þar hafast menn við í gegnum allar tegundir veðurs og næra sig á lunda og kjötsúpu. Þar er oft á tíðum dvalið fram í dagrenningu við gítarspil og söng.

== Sjómannadagurinn ==
[[Sjómannadagur| Sjómannadagurinn]] í Vestmannaeyjum er haldin fyrstu helgina í júní ár hvert, hátíðahöld standa yfir í tvo daga laugardag og sunnudag, á síðustu árum hefur föstudeginum einnig verið bætt við þar sem haldið hefur verið sjómannagolfmót, knattspyrna og söngkvöld með [[Árni Johnsen|Árna Johnsen]].
Á laugardeginum fara hátíðarhöld aðalega fram við [[Friðarhöfn]] þar sem bryggjur og skip eru fánum skreytt, þar er m.a. kappróður koddaslagur, reiptog, spretthlaup og margt fleira. þá er fastur liður á þessum degi skákmót milli sjómanna og landkrabba. Að kvöldi er svo hátíðarsamkoma með fjölbreyttum skemmtiatriðum, og ekki má gleyma dansleiknum þar sem dansað er fram undir morgun.Á sunnudeginum sem er hinn eiginlegi Sjómannadagur er bærinn allur fánum skreyttur, dagskrá hans hefst ávallt með sjómannamessu í [[Landakirkja|Landakirkju]], strax eftir messu er minningarathöfn í umsjá [[Snorri Óskarsson|Snorra Óskarssonar]] um hrapaða og drukknaða. Hátíðardagskrá er svo á [[Stakkagerðistún|Stakkagerðistúni]] þar sem [[Lúðrasveit Vestmannaeyja]] hefur ávallt spilað, hátíðarræða dagsins flutt, Sjómenn heiðraðir, verðlaunaafhendingar, og ekki hvað síst hefur verið góð barnadagskrá.
Um kvöldið er kvöldskemmtun í Höllinni með vandaðri dagskrá og hátíðarmatseðli Hallarinnar sem settur er upp sérstaklega fyrir gesti sjómannadagsins.
Í tilefni dagsins er gefið út veglegt [[Sjómannadagsblað Vestmannaeyja]] og hefur það komið út á hverju ári síðan 1947 ef undan er skili gosárið 1973.

== Goslokahátíðin ==
[[Mynd:Goslok.jpg|thumb|300px|Goslokahátíðin í Skvísusundi.]][[Goslokahátíðin]] er haldin hátíðleg fyrstu helgina í júlí. Þá er [[Heimaeyjargosið|goslokanna á Heimaey]] minnst með harmonikkuleik og öðru skralli í krónum í [[Skvísusund]]i. Þessi hátíð er minni en þjóðhátíðin, en mun nánari og fjölskylduvænni. Gamlir Eyjamenn snúa aftur frá meginlandinu til þess að endurnýja gömul kynni, og viðstöðulausri dagskrá er haldið uppi víða um bæinn með málverkasýningum, leikrænum tilburðum og öðrum listrænum gjörningum.

== Íþróttaviðburðir ==
=== Shellmót og Vöruvalsmót ===
Peyja- og pæjumót í knattspyrnu eru haldin í júní þar sem yngri flokkar af öllu landinu hittast og keppa í fótbolta á [[Hásteinsvöllur|Hásteinsvelli]], [[Þórsheimilið|Þórsvelli]] og [[Týsheimilið|Týsvelli]]. Mótin standa yfir í þrjá til fjóra daga og börnin fá einnig tækifæri til að upplifa margt það sem Eyjarnar hafa upp á bjóða, til dæmis [[sprang]]a og fara í [[Bátsferð með Ása í Bæ|siglingu umhverfis Eyjuna]] og sjá svartfuglinn í berginu. Setningarhátíð pollamótsins hefur öðlast mikilvægan sess í hjörtum gestanna sem þar koma, enda er nóg af skemmtilegum föstum liðum þar.

=== Golfævintýri===
[http://bjarnarey.eyjar.is/golf/avintyri/default.htm Golfævintýri] er spennandi golfmót og golfkennsla fyrir börn og unglinga. Ævintýrið stendur í fimm daga og er öllum krökkum opið.

=== Volcano open ===
Volcano open er stórt golfmót sem haldið er í byrjun júlí og er opið öllum - stundum hefur þetta golfmót runnið saman við goslokahátíðina með góðum árangri. Gjarnan er mjög fjölmennt á Volcano open, enda er fátt betra að gera á björtum degi í Júlí en að spila golf langt fram eftir nóttu.

== Pysjuævintýri ==
[[Pysjur|Pysjuævintýrið]] hefst um miðjan ágúst. [[Lundi#Lundapysjur|Lundapysjan]] flýgur í átt að ljósunum í bænum og brotlenda milli húsanna og kunna sér engar undankomuleiðir — sagt er að Lundi geti ekki flogið nema að hann sjái til sjávar.

Þá hefst hið mikla og skemmtilega ævintýri barna og fullorðinna að bjarga pysjunum frá siðmenningu manna. Börn og fullorðnir labba um bæinn seint á kvöldin með vasaljós og kassa undir hendinni í von um að finna pysjur. Næsta dag er pysjunum sleppt í fjörunni þar sem hún syndir út og kafar eftir æti. Þá hefur pysjunum verið bjargað.

== Lundaball ==
[[Lundaballið]] er haldið í september ár hvert, en þá mætast lundaveiðimenn allra eyjanna og halda saman uppskeruhátíð. Félögin um hverja úteyju eða veiðistað skiptast á að halda ballið og er mikill metnaður lagður í að toppa ballið frá árinu áður. Á Lundaböllum er boðið upp á lunda með alls kyns matreiðsluaðferðum en einnig er boðið upp á annars konar villibráð. Lundaböll voru hér áður fyrr einungis fyrir lundaveiðimenn og þeirra frúr en hafa á síðari árum verið opin öllum.

== Þrettándinn ==
[[Mynd:Trettandinn DSCF2083.jpg|thumb|200px|Þrettándinn er haldinn hátíðlegur og m.a. gengið upp Illugagötu]]

Þrettándi og síðasti dagur jóla er haldinn hátíðlegur í Vestmannaeyjum. Þrettándaganga er farin um bæinn í fylgd Grýlu, Leppalúða, jólasveinanna og ýmissa skelfilegra trölla, en samkvæmt hefðinni hefst hún nálægt [[Skiphellar|skiphellum]] þar sem að jólasveinarnir koma niður af [[Háhá|Hánni]]. Gangan heldur þaðan upp á stóra malarvöllinn undir [[Löngulág]]. Þar er dansað í kringum brennu með álfum, púkum og alls kyns kynjaverum. Að lokum eru jólin kvödd um miðnætti með flugeldasýningu.