Heimaslóð - Breytingar notanda [is]

Fýll

2005-07-12T17:29:53Z

Pmj:

'''Fýll''' (''Fulmarus gla''cialis)

== Lýsing ==
Fýllinn er af pípunefjaætt. Hann er hvítur á höfði, hálsi og kvið. Vængir, bak og stél eru ljósgrá og vængbroddar dökkir. Nefið er grængrátt og gult í oddinn og fætur eru ljósgráir. Einnig er til litaafbrigði af fuglinum sem er þá algrátt en heldur ljósara að neðan en ofan. Fýllinn er um 50 cm langur og vegur um 1 kg. Vænghaf hans er u.þ.b 1 metri.

== Fæða ==
Áður fyrr var fýllinn fiska og svifaæta, en í dag er hann nokkurskonar sorpeyðingarstöð, hann hirðir úrgang sem mengar sjó og sóðar út strendur.

== Lífshættir ==
Fýllinn lifir mest með ströndum og heldur til hann í háum björgum. Einnig hefur fýll verpt í Þórsmörk og Ásbyrgi. Fýllinn er einkvænisfugl og hjúskapur hans er langvarandi. Hann helgar sér lítið varpsetur sem nær rétt út fyrir hreiðrið. Varptíminn er um miðjan maí. Hann verpir einu eggi og er útungunin um 7 vikur. Eggjaskurn fýls er hvítt. Unginn spikfitnar fyrst í stað af mat foreldranna, en verður sjálfbjarga um það leyti sem hann er fleygur. Um 9 ár líða áður en varpskylda ungans kallar. Á þeim tíma hefur hann farið vítt um N-Atlantshaf og Dumbshaf.

== Nytjar ==
Fýllinn er étinn af mönnum og einnig eru egg hans tekin. Fýllinn var einn mikilvægasti þátturinn í að fólk hefði ávallt nóg að borða í Vestmannaeyjum. Á hverju ári var safnað á hvern bæ nokkrum hundruðum fugla og þeir saltaðir í kagga. Og þótti slæmt ef að birgðir voru ekki til fram á næsta veiðitímabil. Áður fyrr þótti það nánast synd að taka fýlsegg, því að fuglinn þótti miklu verðmætari. Ástæðan var að mun meiri matur fæst af fuglinum heldur en eggi. Árið 1939 var fýlaveiði bönnuð með lögum í kjölfar fuglaveikifaraldurs sem kom fyrst upp í Færeyjum og barst hingað. Fýlatekja lá að mestu niðri í tvo áratugi vegna þessarar veiki.

[[Flokkur:Stubbur]]

Skrofur

2005-07-12T17:24:39Z

Pmj:

'''Skrofa''' (''Puffinus puffinus'')

== Lýsing ==

Skrofan er af pípunefjaætt. Hún er svargrá að ofan en hvít að neðan og ber á gráum rákum á dökka litnum og gráum kámum á þeim hvíta. Goggurinn er tvílitur með svarta nögl. Efri skoltur er mósvartur með tvískiptar nasapípur, en sá neðri er bláleitur. Skrofan er 30-38 cm.löng og vegur um 300-500 grömm. Vænghaf fuglsins er 75-90 cm.

== Fæða ==

Skrofan lifir á uppsjávarfiskum. Skrofan kemur á land um nætur og heldur þá til í björgum og eyjum. Annars er Skrofan mikill sjófugl.

== Lífsferill ==

Skrofan velur sér maka til frambúðar, pörin eru mikið saman yfir varptímann, en fara svo hvort frá öðru þangað til vorar á ný og þau hittast aftur. Varptími Skrofu er í maí og verpir hún einu eggi. Útungunin tekur um 7-8 vikur og þolir eggið langtíma kælingu á öllum fósturstigum. Eggjaskurnið er hvítt. Unginn er yfirgefinn u.þ.b. 10 dögum áður en hann verður fleygur. Hann ferðast um mestallt Atlantshaf í 5-6 ár áður en hann leitar sér að ævifélaga.

== Nytjar ==

Skrofan var étin hér áður fyrr en lítið er um að menn leggi sér hana til munns í dag. Um 6000 fuglar verpa í Ystakletti í Vestmannaeyjum.

Langvía

2005-07-12T17:14:39Z

Pmj:

'''Langvía''' (''Uria aalge'')

== Lýsing ==

Langvía er af svartfuglaætt. Langvían er löng og rennileg og bolurinn er ílangur. Hálsinn tegist fram, nefið er langt og oddhvasst og fæturnir mjög aftarlega. Kviðurinn er hvítur, en að öðru leyti er langvían svört. Þegar langvían fer í vetrarbúninginn verður hálsinn og hluti af höfði einnig hvítur. Sérstakt litaafbrigði er algengt meðal langvíunnar, kallast það hringvía. Hringvían dregur nafn sitt af hvítum hring í kringum augun og mjóum hvítun taum aftur af. Langvían er í stærra lagi, eða um 42 cm á lengd og 700-1100 grömm.

== Fæða ==

Fæðan er allskyns fiskur, einkum uppsjávarfiskur sem gengur í torfum nálægt yfirborðinu. Einnig leggur hún sér til munns krabbadýr, skeldýr og orma.

== Lífsferill ==

Langvían kann best við sig í þverhníptum sjávarbjörgum og verpir þar á mjóum syllum, sem oft verða þéttsetnar. Langvían eyðir fyrri part vetrar á hafi úti en snýr til varpstöðvanna í janúar og febrúar og þegar tekur að vora hefst baráttan um varpsvæði. Þá gengur mikið á, bæði í landaþrætum og ástarleikjum. Um miðjan maí verpir hún einu eggi á bera klöppina. Eggin eru keilulaga og kemur það í veg fyrir að þau velti auðveldlega út af syllunni. Þau eru margvísleg á lit til að auðvelda foreldrunum að rata á rétt egg. Útungunartími er u.þ.b. einn mánuður. Þegar unginn skríður úr egginu er hann vel þroskaður með þykkan dún og opin augu. Foreldrarnir gæta ungans vel en eftir aðeins 15 til 17 daga er unginn tilbúinn að stökkva í sjóinn. Unginn getur ekki flogið þó svo hann sé tilbúinn að yfirgefa sylluna. Foreldrarnir sitja á sjónum og kalla til ungans og hvetja hann þannig til að stökkva fram af. Vængirnir eru lítt þroskaðir og því steypir unginn sér fram af bjarginu og er fallið í sumum tilvikum yfir 100 metrar. Í nokkrar vikur halda foreldrarnir áfram að fæða og annast ungann á sjónum. Eftir 50 til 70 daga er unginn orðinn fleygur og óhaður foreldronum. Það eru mikil afföll hjá langvíuungunum, 30-50% eggjanna tapast og aðeins hluti unganna nær kynþroskaaldri.

== Nytjar ==

Nytjar eru fyrst og fremst eggjataka, einnig er talsvert af fugli skotinn á sjó og þykir langvían herramannsmatur sem og annar svartfugl.

Álka

2005-07-12T16:50:14Z

Pmj:

'''Álka''' (''Alca torda'')

Álkan er af svartfuglaætt. Höfuðið er stórt, hálsinn stuttur og búkurinn frekar kubbslegur, bæði standandi og á sundi, þó er álkan afbragðssundfugl eins og flestir svartfuglar. Nefið er klumbulegt með hvítum þverrákum og hvítum taumi framan við augu. Hún er um 38 cm að lengd, 0,7 kg að þyngd og vænghafið er 60 cm.

Öll fæða hennar kemur úr sjónum og er aðallega torfufiskur á yfirborðinu, einnig étur hún orma, skeldýr og krabbadýr. Álkan er farfugl. Álkur hafast við í bröttum sjávarbjörgum í nábýli við langvíur, stuttnefju og ritu. En er þó jafnan ofar í bjarginu en langvían og stuttnefjan. Þegar tekur að vora safnast álkurnar saman á sjóinn fyrir neðan bjargið þar sem þær verpa. Átök í björgunum eru fátíð, en hótanir áminningar og nöldur þeim mun algengara.

Pörin koma sér fyrir á syllum og varpið hefst seinnipartinn í maí. Álkan verpir aðeins einu eggi. Eggin eru perulaga, sem minnkar líkurnar á því að þau velti fram af syllunni og þau eru margvísleg á lit, það hjálpar fuglunum að rata á sitt egg. Eftir u.þ.b. mánuð klekkst eggið út, og tæpum mánuði seinna skellir unginn sér í sjóinn. Unginn fer svo út á rúmsjó og heldur sig á sjónum í 2-3 ár, en þá verður hann kynþroska. Þá snýr hann aftur í björgin og í þetta sinn í hlutverki foreldris. Nytjar af álku eru eggjataka og einnig er fuglinn skotinn á sjó

Hjálp:Breyta

2005-06-08T11:08:49Z

Pmj:

== Fyrirsagnir ==
Þegar að fyrirsagnir eru orðnar ákveðið margar kemur sjálfvirkt efnisyfirlit ofarlega á síðunni, rétt ofan við fyrstu fyrirsögn. Það er mjög gott að skrifa inngang ofan við fyrstu fyrirsögn, sem efnisyfirlitið kemur þá neðan við.

{| {{prettytable}} width="50%"
|----
! Þú skrifar:
! Þetta birtist:
|----
|<pre><nowiki>== Stærsta fyrirsögnin ==</nowiki></pre>
|<h2>Stærsta fyrirsögnin</h2>
|----
|<pre><nowiki>=== Næststærsta fyrirsögnin ===</nowiki></pre>
|<h3>Næststærsta fyrirsögnin</h3>
|----
|<pre><nowiki>==== Þriðja stærð fyrirsagnar ====</nowiki></pre>
|<h4>Þriðja fyrirsögnin</h4>
|----
|<pre><nowiki>===== Fjórða stærðin =====</nowiki></pre>
|<h5>Fjórða</h5>
|}

== Leturgerðir ==
Mismunandi leturgerðir má nota til þess að leggja áherslu á texta. Sjá [[Hjálp:Leiðbeiningar|leiðbeiningar um mál og stíl]] fyrir reglur um notkun þeirra.

{| {{prettytable}} width="50%"
|----
! Þú skrifar:
! Þetta birtist:
|----
|<pre><nowiki>Venjulegur texti</nowiki></pre>
|Venjulegur texti
|----
|<pre><nowiki>''Skáletraður texti''</nowiki></pre>
|''Skáletraður texti''
|----
|<pre><nowiki>'''Feitletraður texti'''</nowiki></pre>
|'''Feitletraður texti'''
|----
|<pre><nowiki>'''''Feitletraður og skáletraður texti'''''</nowiki></pre>
|'''''Feitletraður og skáletraður texti'''''
|----
|<pre><nowiki><s>Gegnumstrikaður texti</s></nowiki></pre>
|<s>Gegnumstrikaður texti</s>
|}

== Tenglar ==
Wiki Wiki tæknin byggir algjörlega á tenglum. Það er grundvallaratriði að geta í fljótu bragði tengt tvær greinar saman, og rakið sig upp í gegnum málefnin. Svona er það gert:

{| {{prettytable}} width="100%"
|----
! Þú skrifar:
! Þetta birtist:
|----
|<pre><nowiki>[[Tengill]]</nowiki></pre>
|[[Tengill]]
|Vísar í grein sem heitir '''Tengill'''. ATH að ef að greinin sem vísað er í er til er hlekkurinn blár, annars er hann rauður.
|----
|<pre><nowiki>[[Tengill|Með öðrum texta]]</nowiki></pre>
|[[Tengill|Með öðrum texta]]
|Vísar í grein sem heitir '''Tengill''', en textinn sem lýsir tenglinum er öðruvísi. Þetta má nota til þess að fallbeygja, t.d.
|----
|<pre><nowiki>[http://www.slod.is Slóð]</nowiki></pre>
|[http://www.slod.is Slóð]
|Vísar í vefsíðuna www.slod.is með textanum '''Slóð'''.
|----
|<pre><nowiki>[http://www.slod.is]</nowiki></pre>
|[http://www.slod.is]
|Vísar í vefsíðuna www.slod.is með raðnúmeri tengilsins. Þetta er þægilegt upp á heimildaskráningar, t.d.
|}