Heimaslóð - Breytingar notanda [is]

Ásbrún

2009-11-04T22:52:47Z

ZindriF: Aanes og Erla Guðjónsdóttir

[[Mynd:Ásbrún1.jpg|thumb|300px|Ásbrún]]
Húsið '''Ásbrún''' við [[Hásteinsvegur|Hásteinsveg]] 4 var byggt árið 1927. Í viðbyggingunni var í gegnum tíðina mjólkur- og kjötbúð, matvöruverslun og skósmíðaverkstæði.

== Eigendur og íbúar ==
* [[Vilhjálmur Jónsson]] og Nikólína Jónsdóttir
* Maríanna Sigurðardóttir og Varnek Nikulásson
* [[Örn Aanes]] og Erla Guðjónsdóttir
* Halldór Ingi Guðmundsson og Anna Einarsdóttir
* Ægir Sigurjónsson og Ólöf Hauksdóttir

{{Heimildir|
* ''Hásteinsvegur''. Verkefni unnið af þátttakendum á námskeiðinu ''Húsin í götunni''. Vestmannaeyjar, 2004.}}

[[Flokkur:Hús]]
[[Flokkur:Hásteinsvegur]]

Blik 1936, 1. tbl./Úr skólaslitaræðu

2009-10-26T14:10:39Z

ZindriF:

<div style="float:right;">
{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 width=135 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+ <big>'''[[Blik 1936]]'''</big>
|----
! Blik 1936, 1. tbl.
|----
|
*[[Blik 1936/Ávarp|Ávarp]]

*[[Blik 1936/Úr skólaslitaræðu|Úr skólaslitaræðu]] eftir [[Þorsteinn Þ. Víglundsson|Þorstein Þ.Víglundsson]]

*[[Blik 1936/Bindindi - Starf|Bindindi - starf]] eftir síra [[Jes A. Gíslason]]

*[[Blik 1936/Íþróttir|Íþróttir]] eftir [[Þorsteinn Einarsson|Þorstein Einarsson]]

*[[ Blik 1936/Fjöruferð|Fjöruferð]]

*[[Blik 1936/Ferðasaga|Ferðasaga]]

*[[Blik 1936/Sumardagur|Sumardagur]]

*[[Blik 1936/Í faðmi móður minnar|Í faðmi móður minnar]]

*[[Blik 1936/Síra Matthías|Síra Matthías]]

*[[Blik 1936/Athyglisverð játning, tölur sem tala|Athyglisverð játning, tölur sem tala]]

*[[Blik 1936/Heilbrigt æskulíf|Heilbrigt æskulíf]]

*[[Blik 1936/Reikningsdæmi|Reikningsdæmi]]

|}
</div>

===Blik 1936, 1. tbl.===

'''ÚR SKÓLASLITARÆÐU'''

Eftir [[Þorsteinn Þ. Víglundsson |ÞORSTEIN Þ. VÍGLUNDSSON]] skólastjóra

Nemendur á ykkar aldri, og þó eldri séu, hugsa æði mikið um prófeinkunnir. Og mig grunar, að hræðslan við þær aftri hér blátt áfram sumum unglingum frá framhaldsnámi. Það er illa farið, ef svo er, því að eins og við höfum oft áður minnzt á, þá lærum við fyrst, og fremst fyrir lífið, þótt próf hafi hins vegar reynzt nauðsynleg hjálpartæki, ef svo mætti segja, til þess að skerpa viljann og auka kappið. 
Þótt einkunnir þær, sem þið hafið hlotið, séu æði misjafnar, geta þær allar, hinar lágu sem hinar háu, verið ykkur hvatning, ef rétt er á litið. 
Til ykkar, sem hlotið hafið háu einkunnirnar, vildi ég segja þetta: Kappkostið að halda þeim í skóla lífsins, ekki fremur en verða vill fyrir dómi mannanna, heldur umfram allt fyrir dómi ykkar eigin samvizku. Leggið alúð við hana, en daufheyrizt ekki við röddu hennar, þá mun ykkur ávallt takast að gera mun á réttu og röngu. Og í ljósi trúarinnar munuð þið þá finna til hins guðdómlega samhengis í lífinu. Ályktanir hennar munu leiða til þess sannleika, sem sigrar að lokum. 
Þið, sem hlotið hafið lægri einkunnirnar, skoðið þær ekki réttan mælikvarða á manngildi ykkar og manndóm. Látið því ekki hugfallast. Það sannast mjög oft, að starfshæfni mannsins kemur ekki í ljós við prófborðið. Margt próflágt ungmenni hefir orðið hinn nýtasti maður í þjóðfélaginu. Og það vona ég, að sannist á ykkur. Sá orðstír er sú einkunn, sem mest er um vert. Og verið þá fyrst og fremst trú yfir litlu. 
Þið hafið langflest gert eins og þið hafið getað, og reynzt okkur prýðilegir unglingar, siðprúðir, duglegir og ástundunarsamir. 
Við kennararnir megum því gleðjast og þakka ykkur. Slíkir ágætir eiginleikar nemenda gera kennslustarfið auðveldara og skemmtilegra, og það er aðdáanlegt, hvað sum ykkar hafa lagt mikið á sig og afkastað miklu. 
Börnin og unglingarnir bera heimilum sínum, foreldrum og skólum vitni. 
Dýrmætasta eign skólanna, eins og foreldranna, eru góð börn, góð, dugleg og siðprúð ungmenni. 
Við Íslendingar metum mjög mikils miklar gáfur. Það er ofureðlilegt, svo gáfuð sem þjóðin er. En sá tími mun og koma, að hún lærir að meta sem vert er viljastyrk og siðgæðisfestu. — Við lifum á ógnaöld. Sterkir straumar aukinnar áfengisnautnar flæða um landið. Við vitum það, að í kjölfar hennar fer margt annað illt. Hún drepur svo margt nýtilegt og gott, og leiðir fjölda góðra ungmenna á villigötur, gerir þau að mannleysum og ræflum. Ég minnist margra fluggáfaðra æskumanna frá skólaárum mínum. Það hryggir mig að hugsa til þess, að sumir þeirra — alltof margir — hafa farið í hundana, sem stundum er kallað, fyrir skort á siðgæðisfestu og orðið áfengisnautninni að bráð. 
Þegar ég var drengur, var mér sagt, að ég gengi hana móður mína ofan í jörðina, ef ég gengi aftur á bak. Auðvitað finnst ykkur það fjarri öllum sannleik. Ég hefi stundum um þetta hugsað síðan, og ég hefi komizt að þeirri niðurstöðu, að það má færa þetta til sanns vegar — í óeiginlegri merkingu. Mér fljúga í hug æskumenn, sem eiga þess kost að læra eitthvað, sem auka má manngildi þeirra og gera þá hæfari þjóðfélagsþegna. Þeir byrja nám, en hætta svo í miðjum klíðum sökum leti eða viljaleysis, eða gutla við eitthvert tímanám til málamynda. Aðrir hverfa í sollinn og siðleysið svo fljótt, sem þeir geta losnað undan vernd móður sinnar. Áfengisstraumurinn og annað, sem honum er samfara, hirðir þá og skolar þeim fyrr eða síðar ofan í „göturæsin.“ 
Í staðinn fyrir það að sækja fram, eins og dugleg og þróttmikil ungmenni þrá, þá ganga ''þessi'' ungmenni aftur á bak. Þau ganga hana móður sína ofan í jörðina, og sig um leið auðvitað. Slík ungmenni þreyta svo og særa mæður sínar, sem hafa fórnað öllu fyrir þau og annazt þau með ástríkri móðurumhyggju, að það gengur næst lífi þeirra. Þær eldast um ár fram. Sú þraut styttir líf þeirra. Ekkert getur verið eins voðalegt fyrir góða móður eins og það, að vita barnið sitt grotna niður í sorapyttum þjóðfélagsins. Og ekkert má fremur gleðja góða móður og lengja líf hennar en það, að vita barnið sitt, sem hún elskar, kappkosta að verða sem nýtastur maður og öruggur um vilja og siðgæði, hvaða freistingar sem verða á vegi þess. 
Við ykkur stúlkurnar vildi ég geta þess, að mér hefir stundum verið það ráðgáta, hvernig ungar og óspilltar stúlkur geta brotið odd af oflæti sínu og myndað samlíf við pilta, sem drekka, eða gefið sig á vald þeirra á hvaða hátt, sem það er, þó að þær sjái og þekki æfi drykkjumannskonunnar, eins og hún er yfirleitt. Á nokkur kona bágara í þjóðfélaginu? Hvað er fátækt — sem þó oftast fylgir áfengisnautninni — hjá þeim voða hörmungum. Stúlkur! Það er að fljóta sofandi að feigðarósi, grafa sig lifandi. 
Varizt vondan félagsskap og eiturlyfjanautnir. 
Ég vil enda þessi orð mín til ykkar með orðum séra Magnúsar Helgasonar fyrrverandi kennaraskólastjóra — hins mæta skólamanns, og óska þess, „að skóli lífsins, sem þið eigið nú fyrir höndum, geri ykkur æ glöggskyggnari á það, sem gott er og fagurt í mannlífinu, og fundvís á hvern góðan neista í sjálfum ykkur og öðrum . . . . og um fram allt næmari á hin eilífu algildu sannindi, sem ein geta svalað okkar dýpstu þrá, og leitt okkur að því takmarki, sem okkur er ætlað að ná; þá gangið þið gæfugötu, á guðs vegum, hvort sem brautin verður annars greið eða torfær, lífsgangan létt eða þung.“

''[[Þorsteinn Þ. Víglundsson]].''

{{Blik}}

Blik 1976/Atorku- og gæðakonu minnzt

2009-10-23T14:35:35Z

ZindriF: /* '''Blik 1976/ Atorku- og gæðakonu minnzt í tilefni kvennaársins 1975''' */

[[Blik 1976|Efnisyfirlit Blik 1976]]

== ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON ==

== '''Blik 1976/ Atorku- og gæðakonu minnzt í tilefni kvennaársins 1975''' ==
''[[Mynd:Blik1976 maedgur bls47.jpg|thumb|250px|Mæðgurnar frú Katrín Unadóttir og Pálína Pálsdóttir, sem var á fermingaraldri, þegar myndin var tekin.]]''

Víst er það tilhlýðilegt, að ársrit Vestmannaeyja, [[Blik]], velji sér konu kvennaársins og birti nokkur orð um æviferil hennar, þó að þetta gerist ári eftir hið eiginlega kvennaár, þar sem dýrtíðin varð þess valdandi, að [[Blik]] gat ekki komið út á fyrra ári. 
Þessi kona er frú [[Katrín Unadóttir]] frá Hólakoti undir Eyjafjöllum. Hún átti sérstæða sögu. Þess vegna er hún kona Bliks á kvennaárinu; hún var sérstæð kona.
Frú Katrín Unadóttir var kona atorku og hugrekkis, kona gleði og sorgar, kona trúar og trausts á guðlega tilveru, kona mikilla mannkosta í einu orði sagt. 
Frú Katrín Unadóttir fæddist að Hólakoti undir Eyjafjöllum 13. sept. 1878. Foreldrar hennar voru bóndahjónin fátæku í Hólakoti, [[Uni Runólfsson]] og frú Elín Skúladóttir frá Skeiðflöt í Skaftafellssýslu. Frú Katrín var yngsta barn þeirra hjóna, en þau áttu tíu börn. Jörðin var rýrðarkot, svo að fátækt og sultur í búi var svo að segja árlegt fyrirbæri. 
- Já, við förum nærri um það, hvernig afkoma þessarar tólf manna fjölskyldu hefur verið á koti þessu á síðari hluta síðustu aldar, og þá sérstaklega, þegar aldrei gaf á sjó svo að vikum skipti, engan afla að fá nema það litla, sem rak á fjörur í aftökum á vetrardegi, þegar nógur var fiskurinn upp við sandströndina hafnlausu, þó að hann næðist ekki af gildum ástæðum. Búsvelta á vissum tima árs var ekki óþekkt fyrirbrigði undir Eyjafjöllum og víðar þar um slóðir á þeim árum. Alltof oft hættu bændur og búaliðar lífi sínu við það bjargræðisbasl að ná fiski úr sjó við hafnleysu þá, brim og boðaföll. Sjósókn sú var ekki heiglum hend. 
Um aldamótin bjuggu foreldrar frú Katrínar Unadóttur að Moldnúp undir Eyjafjöllum. Þar var þá Katrín dóttir þeirra hjá þeim um tvítugt. 
Liðið var fram á vetrarvertíð. Tíð hafði verið suðlæg með brimi og boðaföllum við Eyjafjallasand, svo að sjaldan gaf á sjó. 
Heimilið að Moldnúp, heimili Una og Elínar, var bjargarlítið. Búsvelta, búsvelta. Katrín heimasæta fann til með foreldrum sínum, sem bjuggu við sult og seyru, og faðirinn nær sjötugur að aldri, svo að hæpið var það, að hann fengi að fljóta með hinum harðsæknu á hafið, þegar gæfi. Hvað var til ráða? 
[[Hannes Sigurðsson (Brimhólum)|Hannes]], sonur Sigurðar bónda á Seljalandi, hafði ákveðið að stunda sjósókn út frá Eyjafjallasandi þessa vetrarvertíð. Bátur hans var jul, svo að þeir fóru þar fjórir á með handfærin sín. Þeir stunduðu sjóinn frá Holtsvör. Voru líkur til þess, að Hannes á Seljalandi vildi lofa stúlku að fljóta með í fiskiróður? Heimasætan á Moldnúp afréð að finna Hannes Sigurðsson að máli og bera fram þessa bón sína. Ef hún yrði heppin, gat það lánast henni að færa drjúga björg í bú foreldra sinna til þess að bæta úr sárustu neyð. Þannig gæti hún létt foreldrum sínum daglegar áhyggjur, draga úr sultinum og seyrunni, seðja sárasta hungrið. 
Bóndasonurinn á Seljalandi tók vel málaleitan heimasætunnar á Moldnúp, svo að afráðið var, að hún fengi kall, þegar á sjó gæfi. Og Hannes velti vöngum yfir þessari beiðni. Hún var sjaldgæf, ef ekki einsdæmi. 
Hann lagði á ráðin við heimasætuna um sjóbúnað allan. Góða skinnbrók varð hún að hafa, vel gerðan skinnstakk og sjóhatt. Handfærið varð einnig að vera í góðu lagi. Annars varð ekki erindi sem erfiði við færaskakið. Heimasætan gerði sitt ýtrasta til þess að útvega sér að láni allt sem með þurfti, en sumt varð vandfengið, því að fátítt var, að menn ættu skinnklæði til skiptanna, og flestir vildu freista gæfunnar með færið sitt, þegar fram liði. 
Svo var heimasætan á Moldnúp kölluð til skips, því að róður var fyrirhugaður. Og nú gerðist kraftaverkið, eins og það var jafnan kallað, þegar atburðinn bar á góma. Hvaða atburður? 
Hér kemur sagan um kraftaverkið, sem gerðist, þegar Katrínu Unadóttur var vísað frá sökum skorts á viðhlítandi sjóverjum. 
Heimasætan hafði fengið lánaða skinnbrók til þess að róa í, en stakk hafði ekki lánast að fá léðan, hvernig sem á var sótt. Ekki kom til mála að lofa henni að róa stakklausri. Það gat kostað hana lífið, ef illa rættist úr veðri. Hattlaus var hún einnig. Hvað var nú til ráða fyrir hinni hugrökku heimasætu, hjartahlýju og tilfinninganæmu. Heimilið bjargarlaust og hún ráðalaus. 
Brimsúgur var við sandinn, svo að sjómennirnir í Holtsvör voru í vomum. Þeir drógu það við sig að ýta. Þeir tóku til að „bræð'ann“, eins og stundum var komizt að orði. Á meðan varð heimasætunni á Moldnúpi reikað austur með sjávarströndinni. Hún var í öngum sínum. Vonbrigðin voru sár. Eins og hún hafði þó hlakkað til að geta innt þetta starf af hendi. Það var nánast líknarstarf, þó að til þess þyrfti óvenjulegt hugrekki og mikinn dugnað. 
Hún var heittrúuð, þessi unga heimasæta á Moldnúpi, og nú bað hún til guðs. Það hafði móðir hennar kennt henni. 
Hvað var þetta gula, sem blasti þarna við í hallanum suður af sjávarkambinum? Hún nálgaðist það á styrkum fótum. Og svo sannarlega var það sjóstakkur, gulur og olíuborinn en ekki gjörður úr íslenzku skinni. Og meira fann hún þarna. Nokkru austar kom hún auga á annað, lítið, gult. Það reyndist vera sjóhattur. Hvernig gat annars á þessu staðið? Og einmitt nú, þegar hún þurfti þessa svo sannarlega með, svo að nauðsyn knúði. Nei, þetta var næstum óskiljanlegt, nema hér hafi kraftaverk átt sér stað. 
Katrín heimasæta kom arkandi vestur eftir fjörukambinum með stakkinn og sjóhattinn og sýndi skipshöfninni, hvað hún hefði fundið. Þeir stóðu þarna undrandi og orðlausir. Svo ýttu þeir, og auðvitað fékk heimasætan að fljóta með. 
Brátt sannaðist, að hún var í rauninni lúsfiskin. Hún dró og dró og hlutur hennar var sízt minni en þeirra á bátnum, sem mest drógu. Hún færði foreldrum sínum verulega björg í bú eftir róðurinn. Og marga róðra áttu hún þá ófarna. 
Eftir þetta réri Katrín Unadóttir tvær vorvertíðir og eina vetrarvertíð frá Eyjafjallasandi og þótti jafnan liðtæk í því starfi. Víst hafði það miklar hættur í för með sér að stunda sjó frá þessari sendnu og hafnlausu strönd og það að vetrinum, þar sem brimið og boðaföllin gerðu oft lendinguna tvísýna. Hin miklu slys sönnuðu hættuna miklu. 
Og sagan um „kraftaverkið“ lifði á vörum og í huga bændafólksins undir Eyjafjöllum um tugi ára. Mér, sem þetta ritar, var sögð hún 75 árum eftir að hún gerðist. Og sá, sem sagði mér, trúði því einlæglega, að kraftaverkið hefði raunverulega gerzt. Ég undraðist, en sá enga ástæðu til að rengja frásögn hans. Margt er svo óskiljanlegt í lífi okkar mannanna. Og ég finn jafnan til með þeim, sem ekkert undrast og engu trúa nema því, sem gómað verður. 
Nokkru eftir að mér var tjáð þessi kraftaverkasaga, fann ég Hannes Sigurðsson að máli. Hann var furðu málhress svo aldraður, sem hann var, 94 ára. Hann mundi vel atburðinn þann, þegar „kraftaverkið“ gjörðist. Hvernig gat það gerzt? Hvaðan bárust hlutirnir upp í hendurnar á hinni heittrúuðu og bænheitu heimasætu, ungu stúlkunni einlægu og hugrökku? Hannes sagði svo frá:
„Við skildum það strax, hvernig þetta gerðist. Franskar skútur voru þarna úti fyrir á víð og dreif á færafiski, sumar djúpt úti, aðrar grynnra. Sunnan-átt var á. Frönsku skútukarlarnir hengdu oft sjóstakka sína og sjóhatta til þerris á slár eða í stög. Stakkur og sjóhattur fuku út á sjó fyrir sunnan vindinum og þá rak á land.“ Þetta sagði Hannes Sigurðsson, fyrrv. formaður í Holtsvör og síðan bóndi á [[Steinsstaðir|Steinsstöðum]] og svo [[Brimhóll|Brimhólum]] í Vestmannaeyjum um tugi ára. Og svo gerðist þetta á hinu rétta augnabliki, að stakkurinn og sjóhatturinn fuku og þá bar að landi á þeirri stundu eða svo, þegar Katrín Unadóttir þurfti þeirra svo sárt með til þess að geta innt af hendi miskunnarverkið við foreldra sína. Tilviljun, segja sumir; kraftaverk, segja aðrir, sem trúa því að kraftaverk hafi gerzt og geti gerzt. Hverju trúir þú, lesari minn góður? Eg á mína sannfæringu. 
Frú Katrín Unadóttir fluttist til Vestmannaeyja árið 1903 með systur sinni, frú [[Ingveldur Unadóttir|Ingveldi Unadóttur]] húsfr. á [[Sandfell|Sandfelli]] (nr. 36) við [[Vestmannabraut]], og manni hennar [[Guðjón Jónsson|Guðjóni skipstjóra Jónssyni]]. En hjá þeim hjónum dvaldist hún síðustu árin undir Eyjafjöllum, áður en þau fluttust til Eyja. Faðir hennar, Uni Runólfsson, fluttist til Eyja árið 1907, þá nær 80 ára gamall, til þess að hinar góðu dætur hans þar gætu annast hann síðustu ævistundirnar. Það var þeim báðum hugleiknast, svo næmar, hugljúfar og ástríkar, sem þær voru af guði gerðar. Þá var kona hans fallin frá. 
Frú Katrín Unadóttir giftist síðast á árinu 1917 [[Páll Einarsson (Löndum)|Páli Einarssyni]] sjómanni frá Nýjabæ undir Eyjafjöllum. Hann var mikill dugnaðarmaður og þau unnust hugástum. En fljótlega bar skugga á. Hann olli sorg, sem entist það sem eftir var ævinnar. 
Á vetrarvertíð 1918 réri Páll Einarsson á vélbátnum [[Adólf VE|Adólf]] frá Vestmannaeyjum. Þessi bátur fórst með allri áhöfn 3. marz 1918. Þannig missti frú Katrín eiginmann sinn 2-3 mánuðum eftir brúðkaupið. Hér verður hver og einn að fara í eigin barm, leita og finna orð. 
Þegar þetta hörmulega slys átti sér stað, gekk frú Katrín með barni þeirra hjóna. Það fæddi hún sex mánuðum eftir fráfall eiginmannsins. Hún ól meybarn, sem skírt var eftir föður sínum. Þetta var hún [[Pálína Pálsdóttir]], sem í fyllingu tímans giftist [[Haraldur Guðjónsson|Haraldi Guðjónssyni]] frá [[Skaftafell|Skaftafelli]] (nr. 62) við Vestmannabraut. Þau bjuggu í Keflavík, en þessi einkadóttir frú Katrínar er látin fyrir fám árum. Hún var nemandi minn í [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólanum í Vestmannaeyjum]]. Betri nemanda og yndislegri stúlku á skólabekk er naumast hægt að hugsa sér. Þetta var dóttir frú Katrínar Unadóttur, og þær mæðgur skildu aldrei þau 32 ár, sem frú Katrín lifði, eftir að hún missti mann sinn og fæddi stúlkuna sína. Frú Katrín Unadóttir andaðist árið 1950.

[[Þórður H. Gíslason]], sem um árabil gegndi meðhjálparastarfi við Landakirkju í Vestmannaeyjum, þekkti mætavel frú Katrínu Unadóttur, enda kvæntur systurdóttur hennar. Hann skrifaði þessi orð m.a. um frú Katrínu í minningargrein um hana: 
„Katrín sáluga var í orðsins fyllsta skilningi góð kona og síglöð í lund. Góðvildin skein út úr hverjum drætti andlitsins, enda mátti hún ekkert aumt sjá án þess að bæta úr því á einhvern hátt, ef hún mátti því við koma. Hún var umtalsfróm og síbætandi kona . . . Þó var hún alvörumanneskja. Þykir mér það líklegt, að reynslan á æskuárunum hafi markað djúp spor í skapgerð hennar . . . Hún var trúuð kona, sem bezt sást í daglegri breytni hennar við meðbræður sína . . . Það virðist hafa verið gefið Katrínu í vöggugjöf að miðla öllum, sem hún kynntist, af því bezta, sem hún átti til . . .“ 
Við segjum öll, sem kynntumst frú Katrínu Unadóttur og svo frú Pálínu dóttur hennar: Blessuð sé minning þeirra beggja.

——————————————————————————————————

''[[Mynd:Blik1976 storulond bls49.jpg|thumb|650px|Íbúðarhúsið að Stóru-Löndum í Vestmannaeyjum, sem hjónin frú Elín Þorsteinsdóttir frá Dyrhólum og Friðrik Svipmundsson, útgerðarm. og formaður, byggðu árið 1909. Húsið fór undir hraun í marzmánuði 1973.]]''

{{Blik}}

Blik 1976/Samvinnusamtökin í Vestmannaeyjum

2009-10-23T14:34:35Z

ZindriF: /* Blik 1976/ 5. Kaupfélagið Drífandi */

''([[Blik 1974/Samvinnusamtökin í Vestmannaeyjum|Framhald frá árinu 1974]])''

[[Blik 1976|Efnisyfirlit Blik 1976]] 
==ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON==
== Blik 1976/ 5. Kaupfélagið Drífandi ==
[[Mynd:Blik1976_verzlunarhusid_bls19.jpg|thumb|250px|''Verzlunarhúsið Drífandi, nr. 2 við Bárustíg. Hús þetta byggði Kaupfélagið Drífandi árið 1921''.]]
[[Mynd:Blik1976 kaupfelagshjonin bls37.jpg|thumb|250px|''Kaupfélagsstjórahjónin Ísleifur Högnason frá Baldurshaga og frú Helga Rafnsdóttir með börnum sínum. Frá vinstri: Gísli, Erla og Högni''.]]
[[Mynd:Blik1976 vorugimsluhus bls39.jpg|thumb|250px|''Vörugeymsluhús Kaupfélagsins Drífanda, nr. 42 við Strandveg''.]]
[[Mynd:Blik1976 kafsnjorinn bls41.jpg|thumb|250px|''Mynd þessi var tekin í kafsnjónum mikla í maí 1928. Litið vestur Strandveg. Verzlunarhúsið Drífandi blasir við á miðri myndinni.'']]
[[Mynd:Blik1976 bjarnijons bls43.jpg|thumb|250px|''Bjarni Jónsson frá Svalbarði, sem ráðinn var kaupfélagsstjóri Kaupfélagsins Drífanda árið 1930. Hann stundaði skrifstofustörf í Eyjum um tugi ára. Síðast var hann gjaldkeri Lifrasamlags Vestmannaeyja''.]]
[[Mynd:Blik1976 velbaturfraeyjum bls44.jpg|thumb|250px|''Vélbátur frá Vestmannaeyjum flytur vörur austur til Víkur í Mýrdal. Skaftfellskir víkingar lenda skipi sínu fermdu nauðsynjum við sandinn í Vík í brimi og við boðaföll'']]
''„Félagar Stalíns“'' koma til sögunnar.

Vertíðin 1920 fór í hönd. Atvinnulífið færðist í aukana. Hvað varð nú helzt gert til hagsbóta „hinum vinnandi lýð?“ - Þessari spurningu veltu þeir fyrir sér, sem beita vildu kröftum sínum til hagsbóta þeim, sem erfiðast áttu uppdráttar til framfærslu sér og sínum í hinum unga kaupstað, sem þegar var orðinn stærsta útgerðarstöð á Íslandi. 
Fyrir þrem árum höfðu þeir stofnað [[Verkamannafélagið Drífandi|Verkamannafélagið Drífanda]], sem reyndi eftir megni að vinna að bættum hag verkafólksins, þó að lítið hefði til þessa á unnizt. 
[[Kaupfélagið Bjarmi]], félagssamtök nokkurra útvegsbænda, hafði dafnað vel þessi sex ár, síðan það var stofnað til sóknar og varnar gegn ásælni vissra manna í viðskiptalífinu, þó að þeir kaupfélagsmenn þættust vissulega eiga samleið með kaupmönnum bæjarins í hagsmunamálum sínum gagnvart verkalýðnum.
Sama mátti með sanni segja um [[Kaupfélagið Fram]], sem nokkrir útvegsbændur höfðu starfrækt til hagsbóta sér undanfarin þrjú ár. 
Víst var það hugsanlegt að stofna mætti og starfrækja kaupfélag til sóknar og varnar í hagsmunamálum verkamanna og smáútvegsbænda, sem ekki áttu þess kost að njóta hagsbóta í hinum kaupfélögunum í kaupstaðnum. Og ungan efnismann höfðu þeir á takteinum til þess að beita sér fyrir kaupfélagsstofnuninni og starfrækja hana. Það var [[Ísleifur Högnason]], sonur hreppsstjórahjónanna í [[Baldurshagi|Baldurshaga]], [[Högni Sigurðsson í Baldurshaga|Högna Sigurðssonar]] og frú [[Marta Jónsdóttir|Mörtu Jónsdóttur]]. 
Þriðjudaginn 23. marz 1920 komu nokkrir búsettir heimilisfeður í Vestmannaeyjum saman á fund í [[Þórshamar|Þórshamri]], kvikmyndahúsi [[Þorsteinn Johnson|Þorsteins Jónssonar (Johnson)]], þ. e. húsinu nr. 28 við Vestmannabraut. Ætlunin með fundi þessum var að stofna kaupfélag. Fundinn sátu 66 þeirra manna, sem heitið höfðu stuðningi við hugsjón þessa undanfarna daga. Gengið hafði verið á milli þeirra og stofnun kaupfélagsins rædd við þá. Allir þessir fundarmenn og margir fleiri höfðu heitið fjárframlögum til stofnunar og starfrækslu félagsins. Og forgöngumenn hugsjónarinnar höfðu þegar samið uppkast að lögum fyrir hið væntanlega kaupfélag, og var það lagt fram til samþykktar á fundinum. Það var samþykkt þar athugasemdalaust með öllum greiddum atkvæðum. Fullkomin eining var ríkjandi á fundi þessum og meðvitund fundarmanna skýr og glögg um tilgang félagsins. Það skyldi verða sókn og vörn hinna fátækustu í bæjarfélaginu í daglegri lífsbaráttu þeirra. 
Þriðja grein félagslaganna ber það með sér, að hér var fyrst og fremst um stofnun pöntunarfélags að ræða, sem svo smám saman þróaðist og efldist og gerðist kaupfélag, eins og hugtakið felst nú í orði því í íslenzku máli. 
Hér birti ég hin fyrstu lög þessa kaupfélags, sem raunar er kallað hlutafélag eins og [[Kaupfélagið Herjólfur|kaupfélagið Herjólfur]] og af sömu ástæðum. Framlög félagsmanna, andvirði hlutabréfa, sem þeir keyptu, varð það fjármagn til reksturs og veltu, sem hagsmunafélög þessi urðu að grundvalla tilveru sína og starf á, því að reksturslán til vörukaupa lágu þá ekki á lausu, þar sem segja mátti með sanni, að öll bankastarfsemi í landinu væri á bernskuskeiði og fjármagnseign þjóðarinnar sáralítil í heildinni og sumstaðar engin.

Greinar félagslaganna eru hér ýmist birtar orðréttar eða greint efni þeirra.

l. gr.
Félagið heitir [[Hf. Drífandi]]. Heimili þess og varnarþing eru í Vestmannaeyjum.

2. gr.
Tilgangur félagsins er að útvega félagsmönnum sem beztar vörur með svo góðu verði, sem unnt er, og að koma innlendum afurðum í svo hátt verð sem auðið er.

3. gr.
Skyldur er hver félagsmaður, er pantar vörur í félaginu, að veita þeim móttöku. þegar hann hefur fengið tilkynningu frá stjórn félagsins um að vörurnar séu komnar til félagsins

4. gr.
Félagsmaður er hver sá, sem skrifar undir lög félagsins og kaupir eitt hlutabréf, er hljóðar upp á 100 kr. Skal fé því varið til húsakaupa, verzlunaráhalda og annarra nauðsynja félagsins.

5. gr.
Í 5. grein laganna eru almenn gildandi ákvæði um hlutabréf, eigendaskipti á þeim, og svo hvernig að skal fara, ef þau glatast.

6. gr.
Í þessari grein eru almenn ákvæði um aðalfund, sem halda skal fyrir apríllok ár hvert. Aðalfundir eru lögmætir, ef meiri hluti stjórnarinnar og annarra félagsmanna er mættur. „Hver hluthafi hefur eitt atkvæði fyrir eitt hlutabréf, 2 atkvæði fyrir 5 hlutabréf og þar yfir.“

7. gr.
A fundinum má ræða og taka ákvörðun um hvað eina, sem félagið varðar. Á aðalfundi skal leggja fram til úrskurðar reikninga félagsins:

''a)'' Rekstursreikning,

''b)'' Efnahagsreikning frá næstliðnu ári með fylgiskjölum, ásamt athugasemdum endurskoðenda. Þá skal og kjósa stjórn og tvo endurskoðendur til eins árs.

8. gr.
Varasjóð skal stofna og auka með því að leggja í hann ágóða þann, sem verður af rekstri félagsins að frádregnum þeim vöxtum, sem aðalfundur kann að ákveða til hluthafa.

9. gr.
Stjórnin skal skipuð 5 mönnum, sem eru formaður, varaformaður og ritari og tveir meðstjórnendur. Auk þess skal kjósa 2 menn til vara, er sæti taka í stjórninni, þegar einhver úr henni er forfallaður.

10. gr.
Stjórnin annast framkvæmdir allra félagsmála, reikningsfærslu félagsins og viðskipti þess utanlands og innan. Hún boðar til allra funda í félaginu, annast um að allar ályktanir fundarins séu bókaðar í fundarbók félagsins, stýrir fundum, heldur stjórnarfundi, þegar þurfa þykir, og eru þeir fundir lögmætir, sé meiri hluti stjórnarinnar mættur.

11. gr.
Allir samningar eða skuldbindingar, sem stjórnin gerir eða undirskrifar fyrir félagsins hönd, eru bindandi fyrir félagið; þó skal stjórnin um öll stærri mál leita álits félagsmanna.

12.gr.
Með því að enginn félagsmaður má skulda í bókum félagsins fyrir pöntun eða vörukaup lengur en stjórnin ákveður í hvert skipti, getur stjórnin heimtað fyrirfram tryggingu af einstökum félagsmönnum nema lögmætur fundur samþykki með atkvæðagreiðslu pöntun hans.

13. gr.
Á skuldum félagsins bera allir félagsmenn ábyrgð, einn fyrir alla og allir fyrir einn.

14. gr.
Þessi grein fjallar um félagsslit, sem eru lögleg, ef 2/3 allra félagsmanna sitja fund þann, sem afræður þau, og 2/3 fundarmanna samþykkir þau. Verði einhverjar eignir afgangs, þegar allar skuldir félagsins hafa verið greiddar, skiptist afgangurinn jafnt á stofnbréf allra félagsmanna.

15. gr.
Lögum félagsins má ekki breyta nema á lögmætum félagsfundi og þá með 2/3 fundarmanna.

Hf. Drífandi, sem síðar bar nafnið [[Kaupfélagið Drífandi]], er tvímælalaust eitt allra merkasta innkaupa- og sölufélag, sem fátæk alþýða hér í Vestmannaeyjum hefur stofnað til nokkru sinni til þess að losa um klafa og steinbítstök, sem vissir aðilar í bæjarfélaginu höfðu á allri framleiðslu og verzlun, og þá einnig á atvinnu alls þorra heimilisfeðra í verkamanna- og sjómannastétt. Það vald öðluðust þeir í krafti fjármagns, sem ''þeir einir'' fengu tök á að hagnýta sér og græða á.

Fyrsti fundur kaupfélagsstjórnarinnar eftir stofnfundinn var haldinn heima í [[Baldurshagi|Baldurshaga]] (nr. 5 við Vesturveg) á heimili þeirra hjóna [[Högni Sigurðsson í Baldurshaga|Högna hreppsstjóra Sigurðssonar]] og frú [[Marta Jónsdóttir|Mörtu Jónsdóttur]], foreldra [[Ísleifur Högnason|Ísleifs Högnasonar]], framkvæmdastjóra hins nýstofnaða kaupfélags. Á fundi þessum, sem haldinn var 2. apríl 1920, var afráðið að taka á leigu húsnæði í kjallara íbúðarhússins [[Valhöll|Valhallar]] (nr. 43 við Strandveg). Eigandi þessa húss þá var [[Ágúst Gíslason]] frá [[Hlíðarhús|Hlíðarhúsi]] í kaupstaðnum, og var það byggt 1912. Jafnframt var afráðið að ganga fast fram um það að safna fé (hlutafé) hjá félagsmönnum, svo að kaupfélagið hefði nokkurt veltufé til umráða. Sparisjóður Vestmannaeyja hinn eldri hafði þá starfað í 27 ár en var lítils megnugur til þess að fullnægja öllum fjármagnsþörfum Eyjabúa, með því að vélbátaútvegurinn í kaupstaðnum hafði vaxið gífurlega á undanförnum árum og þörf hans á veltufé mikið meiri en Sparisjóðurinn gat fullnægt. Úr því skyldi bætt. 
Einmitt í aprílmánuði þetta ár (1920) var stofnun bankaútibús í
Vestmannaeyjum í undirbúningi. Þá var jafnframt til umræðu að sameina gamla sparisjóðinn þeirri bankastofnun. Innan tíðar var þetta framkvæmt. 
Til þess að fá veltufé, þurftu kaupfélögin í Eyjum að safna peningum úr vasa félagsmanna til þess að nota í þágu félagsstarfsins, t. d. til innkaupa á vörum o. s. frv, þar sem engin tök voru á að fá peningalán í bænum til þeirra hluta. Þetta fé var kallað hlutafé og gefin út bréf til staðfestingar því. Þess vegna voru þessi verzlunarsamtök útvegsbænda annars vegar og verkamanna hins vegar ýmist nefnd hlutafélög eða kaupfélög. 
Vorið 1920, hinn 8. apríl, birti stjórn Drífanda, hins nýstofnaða kaupfélags verkamanna og smáútvegsbænda i hinum unga kaupstað, svohljóðandi tilkynningu í [[Skeggi|Skeggja]], blaði [[Gísli J. Johnsen|Gísla J. Johnsen]] kaupmanns:

''„Hlutafjársöfnun''

Þeir, sem hafa skrifað sig fyrir hlutum i hinu nýstofnaða kaupfélagi, hf. [[Kaupfélagið Drífandi|Drífanda]], eru beðnir að greiða hluti sína til framkvæmdastjóra félagsins, [[Ísleifur Högnason|Ísleifs Högnasonar]] í [[Baldurshagi|Baldurshaga]], fyrir 20. maí n. k. Eftir þann tíma verður ekki tekið á móti hlutafé. 
Nýjum hluthöfum gefst kostur á að vera með, þar til sú upphæð er fengin, sem félagið hefur þörf fyrir til reksturs á komandi starfsári. Geta þeir um allar upplýsingar félaginu viðvíkjandi snúið sér til einhvers okkar undirritaðra.

Vestmannaeyjum, 2. apríl 1920

''[[Sigfús Scheving]], [[Heiðarhvammur|Heiðarhvammi]], [[Guðlaugur Hansson]], [[Fögruvellir|Fögruvöllum]], [[Guðmundur Magnússon]], [[Skjaldbreið]], [[Eiríkur Ögmundsson]], [[Dvergasteinn|Dvergasteini]], og [[Ísleifur Högnason]], [[Baldurshagi|Baldurshaga]].“''

Þarna fáum við þá að vita, hverjir skipuðu fyrstu stjórn [[Kaupfélagið Drífandi|Kaupfélagsins Drífanda]]. 
Til þess að byrja með skyldu tveir slarfsmenn vera fastir starfskraftar hins nýstofnaða kaupfélags. Ráðnir voru kaupfélagsstjórinn [[Ísleifur Högnason]] með 5000 króna árslaunum og Ólafur Sigurðsson með 3000 króna árslaunum. Báðir skyldu peir fá launauppbót, ef rekstrarafkoma félagsins leyfði það, þegar til kæmi. Ársleigan fyrir húsnæðið í [[Valhöll]] var 1800 krónur. 
Ráð var fyrir gert, að húsnæðið í [[Valhöll]], búðin og skrifstofuherbergi, yrði tilbúið til afnota 1. júní um sumarið (1920) og skyldu þá vörur komnar til Eyja og öðrum undirbúningi lokið, svo að verzlunarreksturinn gæti hafizt. 
Kaupfélagsstjórinn afréð þegar að fá stjórnina til að samþykkja, að kaupfélagið yrði aðildarfélag Sambands íslenzka samvinnufélaga og réri að því öllum árum. Mál þetta var tekið fyrir á almennum félagsfundi 29. maí (1920). Þar skýrði kaupfélagsstjórinn þetta mál og stefnu samvinnufélaganna í landinu í heild. Sérstaklega var það samábyrgðin, sem var félagsmönnum þyrnir í augum. 
Loks samþykktu fundarmenn þessa tillögu í einu hljóði: „Fundurinn felur félagsstjórninni að beiðast upptöku í Samband íslenzkra samvinnufélaga og gengst félagið undir lög Sambandsins.“ 
Á félagsfundi þessum var einnig samþykkt að fela stjórninni að „koma upp“ vörugeymsluhúsi sem fyrst og verja til þess stofnfé félagsins, hlutafénu. 
Formaður kaupfélagsins var kosinn [[Eiríkur Ögmundsson]], [[Dvergasteinn|Dvergasteini]], og fimmti maður í stjórn félagsins var sjálfur framkvæmdastjórinn [[Ísleifur Högnason]]. 
En þegar félagsmönnum varð ljóst, að framkvæmdastjórinn gat ekki verið í stjórn kaupfélagsins samkvæmt lögum Sambands íslenzkra samvinnufélaga, þá var skipt um mann og hlaut kosningu [[Guðmundur Sigurðsson (Heiðardal)|Guðmundur Sigurðsson]] í [[Heiðardalur|Heiðardal]] (nr. 2 við [[Hásteinsvegur|Hásteinsveg]]).

'''Örlagaríkt spor. Lánaviðskipti hefjast.'''
Þegar leið á sumarið (1920) komst stjórn kaupfélagsins ekki hjá því að mæta miðra garða útvegsbændum þeim, sem í kaupfélagið höfðu gengið, og taka af þeim fisk gegn vöruúttekt, þar sem peningar voru af mjög skornum skammti í umferð. Afráðið var að lána þeim kr. 75,00 út á hvert skippund í fyrsta flokks fiskafurðum þeirra og yrði sú upphæð tekin út í vörum. Þar með hófust lánaviðskipti kaupfélagsins, sem öðrum þræði varð því banabitinn, þegar árin liðu. En hér var úr vöndu að ráða. Útgerðarmenn skorti veltufé til kaupa á veiðarfærum, salti og fleiri nauðsynjum. Félagsmenn þeir, sem stunduðu útgerð, börmuðu sér sökum þess, að þeir gætu ekki einvörðungu verzlað við kaupfélagið sitt, ef það lánaði ekki til útgerðar. Bankalán var hvergi að fá. Og engir voru lánasjóðirnir útgerðarmönnum til styrktar og fyrirgreiðslu. En 2-3 kaupmenn í bænum höfðu allar útgerðarvörur á boðstólum, og allar fengust þær lánaðar, ef afurðirnar stæðu þeim til boða á verði, sem þeir að mestu leyti afréðu sjálfir. 
Þegar leið fram á haustið 1920, fékk Kaupfélagið Drífandi tilboð í fiskafurðir. sem hér segir: Tilboð í línufisk nr. 1 kr. 230,00 hvert skpd (160 kg); í línufisk nr. 2 kr. 220,00; í netafisk nr. 1 kr. 225,00, og í netafisk nr. 2 kr. 215,00 hvert skpd. Stjórn félagsins samþykkti að taka tilboðum þessum. 
Þannig var þá þessi vöruskiptavél kaupfélagsins ræst að fullu, áður en stofnár kaupfélagsins var liðið, því að innkaup á salti og veiðarfærum voru þá þegar gjörð. Þær vörur voru greiddar með verkuðum saltfiski, meðan hann hrökk til. 
Stuttu eftir áramótin 1920/1921 steig stjórn [[Kaupfélagið Drífandi|Kf. Drífanda]] örlagaríkt spor í rekstri þess. Hún samþykkti að hefja lán á salti til félagsmanna og taka að tryggingu fyrir þeim lánum sex mánaða víxla. 
Saltverðið var afráðið kr. 170.00 hver smálest.

'''Kaupfélagið stofnar innlánadeild'''
Á hinum fyrsta aðalfundi kaupfélagsins, sem haldinn var 16. marz 1921, voru gerðar ýmsar smávægilegar breytingar á lögum félagsins í samræmi við lög Sambands íslenzkra samvinnufélaga. Helztar voru breytingarnar við 8. grein félagslaganna, sem fjallaði um varasjóð félagsins. Þar voru þessi ákvæði sett inn í greinina: „Hverjum félagsmanni er heimilt að leggja svo mikið og oft, sem hann vill, í sjóðinn (þ. e. innlánadeildina). Heimilt skal þó stjórn félagsins að takmarka inneign félagsmanna í sjóðnum.“ - Með þessum ákvæðum var stofnað til sparifjárdeildar við félagið til þess að skapa því aukið veltufé og um leið aukna kaupgetu. 
Aðalfundurinn samþykkir að greiða félagsmönnum 10% í arð af viðskiptum þeirra við félagið fyrsta starfsár þess, 1920/1921. 
Tíminn leið og rekstur Kaupfélagsins Drífanda færðist drjúgum í aukana.

'''Samábyrgð kaupfélaganna þyrnir í augum'''
Ákvæðin í lögum S.Í.S. um samábyrgð kaupfélaganna var félagsmönnum Kf. Drífanda áhyggjuefni, eins og ég gat um. 
Í bréfi til [[S.Í.S.]] dags. í apríl 1922, benti kaupfélagsstjórinn á það, samkvæmt ósk kaupfélagsmanna, að félagsmenn hefðu keypt „hlutabréf“ í kaupfélaginu til þess að skapa því veltufjársjóð. Ekki kæmi til mála að það fé yrði látið standa í nokkurri hættu gagnvart rekstri annarra samvinnufélaga í landinu, sem engin tök væru fyrir stjórn Kf. Drífanda eða framkvæmdastjóra þess að vita, hvernig rekin væru eða fylgjast með fjárhagsafkomu þeirra. Jafnframt vottaði félagsfundur Sambandinu þakklæti sitt fyrir góð og gagnleg viðskipti með óskum um framhald á þeim og svo góðrar samvinnu milli kaupfélagsins og Sambandsins. 
Þetta samábyrgðarmál var öðru hvoru á dagskrá með stjórnarmönnum Kf. Drífanda sumarið 1922 og fram að aðalfundi um haustið. 
Hinn 1. maí (1922) sendi t. d. stjórn Kaupfélagsins Drífanda Sambandinu svohljóðandi símskeyti:

„S.Í.S., Reykjavík. 
Kaupfélagið Drífandi getur eigi gengið undir samþykktir yðar frá árinu 1921, og megið þér því eigi skoða það sem deild í Sambandi íslenzkra samvinnufélaga.“

Eftir að Kf. Drífandi tók að lána útgerðarmönnum þeim, sem voru félagsmenn, ýmsar útgerðarvörur, svo sem veiðarfæri og salt, fóru útistandandi skuldir félagsins bráðlega mjög vaxandi. 
(Hér vantar í greinina næstu 25 blaðsíður).

{{Blik}}

Blik 1976/Samvinnusamtökin í Vestmannaeyjum

2009-10-23T13:17:17Z

ZindriF: /* Blik 1976/ 5. Kaupfélagið Drífandi */

Blik 1941/Auglýsingar 1. og 2. tbl.

2009-10-22T15:40:06Z

ZindriF:

[[Mynd: Blik 1941, 1. tbl. - auglýsingar 1.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1941, 1. tbl. - auglýsingar 2.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1941, 1. tbl. - auglýsingar 3.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1941, 1. tbl. - auglýsingar 4.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1941, 2. tbl. - auglýsingar 1.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1941, 2. tbl. - auglýsingar 2.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1941, 2. tbl. - auglýsingar 3.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1941, 2. tbl. - auglýsingar 4.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1941, 2. tbl. - auglýsingar 5.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1941, 2. tbl. - auglýsingar 6.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1941, 2. tbl. - auglýsingar 7.jpg|left|400px]]

{{Blik}}

Blik 1941, 1. tbl/Dulrænt fyrirbrigði

2009-10-22T15:38:56Z

ZindriF:

'''Dulrœnt fyrirbrigði. —'''

Að áliðnum vetri 1893 var Sigríður Ólafsdóttir, amma mín, að taka inn þvott um vökulokin. Veður var bjart og heiðskírt, og voru pollarnir á hlaðinu og í tröðinni lagðir þunnum ís, en jörðin þakin hvítu hrími. Það var mjög hljótt yfir öllu, en máninn silfraði láð og lög. — 
Amma mín fór sér hægt að taka þvottinn niður af snúrunni, og dáðist með sjálfri sér að þessu fagra kveldi. Þegar hún hafði tekið þvottinn niður af snúrunni, gekk hún heim hlaðið, en þangað lágu traðirnar. Þá heyrir hún glammra í skaflajárnum hesta í tröðunum og heyrir glöggt, hvernig ísinn brotnaði undan hófum þeirra og heyrði snöggan andardrátt margra hesta, eins og hestarnir væru móðir eftir harða reið. Hún sá samt engan hestinn, en rétt í þessu stanza hestarnir og það er engu líkara en stigið sé af baki þeirra, og fótatak tveggja manna heyrir hún glöggt. Það er eins og mennirnir gangi rakleitt til hennar, og þó sér hún engan mann, en hún fann allt í einu andardrátt þessara ósýnilegu gesta á andliti sínu. Amma stóð kyrr í sömu sporum og athugaði allt mjög rólega, en þegar hún fann andardrátt þessara ósýnilegu gesta á andliti sínu, greip hana snöggleg hræðsla og hún hljóp inn í baðstofuna. Varð henni svo mikið um þetta, sem fyrir hafði borið, að hún varð hvít sem nár, en jafnaði sig þó aftur. Er heimilisfólkið spurði hana, hvað fyrir hafði borið, sagði hún allt sem var. 
Eftir rúmlega eina klukkustund komu tveir gestir og báðust gistingar. Það voru bændur frá Hvammi í Mýrdalnum og ætluðu til sjóróðra í Vestmannaeyjum. Þeir höfðu nokkuð marga hesta undir farmi sínum. Nú ætluðu þeir að bíða eftir leiði út af söndunum og var útlitið mjög gott, ef sama veður héldist. Morguninn eftir vöknuðu gestirnir snemma og bjuggu sig til ferða, og þótti nú líklegt, að þeir kæmust þennan dag út af Landeyjasandi, því bátar biðu þar eftir leiði til Vestmannaeyja. 
Amma mín lagði mjög fast að gestunum að fara ekki þennan dag fram í Landeyjar, en taka heldur bátsferð frá Stokkseyri eða Eyrarbakka eins og þeir höfðu ráðgert, áður en þeir fóru að heiman frá sér. En það kom ekki til nokkurra mála að þeir vildu sinna aðvörunum ömmu minnar, hvað fast sem hún lagði að þeim. Það þóttist amma vita, að þeir myndu feigir vera. 
Þennan dag lögðu bátar út frá Landeyjasandi og fórst einn báturinn með allri áhöfn, og á þeim bát voru bændurnir frá Hvammi. 

:::[[Bólstaðarhlíð]] í Ve. 
::::'''Sigríður Björnsdóttir''' 
:::::(1. b.).

{{Blik}}

Blik 1941, 1. tbl/Á gægjum

2009-10-22T15:38:31Z

ZindriF:

'''Á gœgjum.'''

Þær höfðu stungið því að mér, stúlkurnar, að í 2. bekk [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólans]] starfaði söngkór, sem Björgvin hefði stofnað og stjórnað með mikilli kostgæfni. Ég brá mér því í skyndi upp í skóla einn daginn, þegar ég hafði lokið við uppþvottinn eftir hádegið. Ég skeggræddi við hana Júllu um stund, þar til hleypt var út úr kennslustund. Þá strunsuðu nokkrir drengir niður í kjallarann. „Hvaða pattar eru nú þetta?“ spurði ég hana Dúnu, sem þarna stóð. ,,Það er Kjallarakórinn,“ sagði hún. „Er þetta þessi frægi söngflokkur? Já, einmitt, og æfir í þvottahúsinu?“ „Já,“ sögðu þær Dúna og Inga. „Þetta eru þvottabirnir hvort eð er, en flýttu þér nú niður til að hlusta á þá syngja!“ Ég gerði það. Ég sannfærðist brátt um það, að Gagnfræðaskólinn hefir á að skipa miklum og góðum söngkröftum, sérstaklega þarna í 2. bekk. Þar kvað líka vera miklir andans menn á mörgum öðrum sviðum. Þegar inn kom í þvottahúsið, kallaði söngstjórinn, hann herra Beggi: „Halli, á dyrnar!“ Þá lagðist á hurðina þriggja álna raumur og studdi fast að. „Þetta er hann Halli litli í 2. bekk,“ sögðu stúlkurnar, hún Hlínsa og hún Ella litla í Berjanesi. Þá gaf söngstjórinn tóninn með því að slá þvöru í balabotn, sem kvað vera eina hljóðfærið, sem kórinn ræður yfir. Hebbi byrjar með sinni miklu rödd uppáhaldslag kórsins „Old King Cole“. „Tónninn of lágur,“ hrópa þeir Erlingur og Siggi. Þá byrjar Egill með skrækri rödd. En í þetta sinni reyndist tónninn of hár, því að Guðni sprakk á honum. Í þriðja sinn er byrjað, og nú er það Eiríkur, sem byrjar með mjúkum og dreymandi tónum. Betri hendi söngstjórans líður um loftið, og nú er sungið af tilfinningu. Næsta lag er: „It's a long way“. Það syngur Addi með hinni þýðu rödd sólómannsins, og Doddi tekur undir með þrumandi bassarödd. Þá þegja hinir allir og hlusta með hrifningu, þegar þessir snillingar snillinganna stilla strengi sína saman. 
Skyndilega er hringt og meðlimir „Kjallarakórsins“ skunda upp, til þess að eiga ei á hættu að komast á „svarta lista“ hjá hinum dygga umsjónarmanni 2. bekkjar. 

::'''Tobba Teits.'''

——————————————————————

'''AUGLÝSING.''' 
'''Skiptið við þá að öðru jöfnu,''' 
'''sem auglýsa í BLIKI.'''

{{Blik}}

Blik 1941, 1. tbl/Fréttir

2009-10-22T15:38:08Z

ZindriF:

'''FRÉTTIR'''.

I. Mikil veikindi hafa geisað í bænum að undanförnu. Um tveggja vikna skeið af febrúar var skólanum okkar lokað og fellt niður nám. Það hefir því orðið að herða róðurinn við námið nú í seinni tíð meir en
nokkru sinni fyrr, svo að það
er þrautabarningur, að okkur
þykir mörgum. En áfram skal
það, og við viljum ekki gefast
upp fyrr en í fulla hnefana. Um
páska hefst prófið og þá nýtur
maður þess, ef dyggilega og
sleitulaust hefir verið starfað að
vetrinum. Þannig lítum við á
það að minnsta kosti. 

II. Nú er kominn vorhugur
í okkur krakkana, og knettirnir
komnir á loft. Hvern dag leikum við handknattleik á leikvelli
skólans undir stjórn og hvatning kennara okkar. Já, það er
vorhugur úti og vorhugur inni,
já, „það er sól úti, sól inni, sól
í hjarta, sól í sinni“ hjá okkur, þótt skyggi í álinn á milli og dökk námsský dragi á loft. 

III. í fyrravetur ákvað fræðslumálastjórnin að láta fram fara landspróf eða yfirlitspróf í nokkrum námsgreinum í gagnfræða- og héraðsskólum landsins. Prófin voru þreytt í 5 námsgreinum. Þær voru þessar: Íslandssaga, íslenzka, bókmenntasaga, réttritun og reikningur. Rétt þykir '''BLIKI''' að gefa Eyjabúum dálitla hugmynd um, hvað einkunnaskýrslur fræðslumálastjórnarinnar um þetta próf segja um gagnfræðaskólann okkar borinn saman við aðra gagnfræðaskóla í landinu. 
Heildarniðurstöður eru á þessa leið um [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólann]] hér: 
{|{{prettytable}}
|-
| Aðaleinkunn||Einkunn||Hvar í röðinni
|-
|Í íslenzku||5,54||3.
|-
|í Íslandssögu||7,19||1.
|-
|í bókmenntasögu||5,83||3.
|-
| í réttritun||6,97||2.
|-
|í reikningi||5,33||1.
|}

Héraðsskólarnir fá yfirleitt
betri útkomu úr fjórum fyrstu námsgreinunum en gagnfræðaskólarnir, enda eldri og þroskaðri nemendur í þeim skólum. Gagnfræðaskólinn okkar hefir hæsta einkunn í reikningi af öllum héraðs- og gagnfræðaskólunum. 

::'''A + B + F''' fréttaritarar.

{{Blik}}

Blik 1941, 1. tbl/Teknir í landhelgi

2009-10-22T15:37:45Z

ZindriF:

'''Teknir í landhelgi.'''

Það var nýbúið að taka togarann Rheinland í landhelgi. Vaktin, ég og annar maður til, var komin um borð. Skipstjórinn, lágur en þrekinn maður, spurði mig til hvers við værum komnir hingað út í skipið. Ég sagði honum, að við værum lögregla úr landi, sem ættum að gæta skipsins. Hann varð þá auðsjáanlega mjög reiður og hélt því fram, að hann væri saklaus, sagðist hafa verið tekinn í landhelgi tvisvar áður og þá hefði hann átt það skilið, en nú í þriðja skiptið, væri öðru máli að gegna. 
Þetta sama kvöld, þegar dimmt var orðið, lét skipstjóri létta akkerum. Það var norðan rok og allmikið frost. Ég spurði hann, hvert hann ætlaði. ,,Nach Hamburg“ (til Hamborgar), svaraði hann. Ég skýrði það þá út fyrir honum, að það væri ekki leyfilegt, þar sem skipið væri nú hér undir lögreglugæzlu og sagði, að menn yfirleitt höguðu sér ekki svo í slíkum kringumstæðum. Hann kvað þetta vera algerlega einstætt tilfelli, sagði mér að hafa mig hægan, við þessir tveir menn um borð gætum líklega lítið hindrað burtför hans. Síðan kallaði hann á 7 menn upp í brú í viðbót og hringdi á fulla ferð. 
Austur af [[Elliðaey]] lét hann stöðva skipið, lét losa bátinn í „uglunum“ og sagði mér, að hann ætlaði að láta okkur út í eyna, við skyldum fá tvær dósir af sardínum og nokkrar ýsur, ef við vildum, með okkur, svo við hefðum eitthvað að borða. Það var allmikill sjógangur og rok af norðri, og ég sagði honum undir eins, að ómögulegt væri að lenda við Elliðaey, brimið væri of mikið. Hann hló, greip fast um handlegginn á mér og skipaði okkur að fara út í bátinn, sem hékk í ,,uglunum“ við borðstokk skipsins. Eitt augnablik hvarflaði það að mér, hvort ekki væri rétt að hlýða, þar sem við ofurefli væri að etja, en þegar mér varð litið framan í félaga minn, sem var miklu eldri en ég og sá hina einbeittu, rólegu andlitsdrætti hans, þá tók ég ákvörðun mína. „Við reynum að verja okkur svo lengi, sem við getum,“ sagði ég nokkuð hás. „Verja ykkur!“ hló skipstjórinn. „Annar meistari!“ kallaði hann síðan, en þá heyrðist brothljóð, stór alda hafði náð bátnum, þar sem hann dinglaði við borðstokkinn og brotið hann nokkuð að ofan. Þá var hætt við Elliðaeyjarferðina. 
Síðan var haldið til hafs. Tvö skip voru síðan stöðvuð, hollenzkur og þýzkur togari, sem voru beðnir að taka við okkur, en báðir neituðu. 
Þegar við vorum komnir dálítið í norðvestur af Færeyjum, sneri skipstjóri við allt í einu og hélt til Eyja. Af hverju hann sneri við, veit ég ekki enn í dag, en hann virtist vera dálítið við skál, þegar hann gerði það. Hann var síðar sendur til Reykjavíkur og var þar í fangelsi í nokkra mánuði. Lýkur svo þessari sögu.

'''Carl Bender''' 
hét togarinn, sem var nýbúið að taka. Það var þá rúmlega liðinn mánuður frá því að sá síðasti hafði verið tekinn í landhelgi. Vaktin fór um borð eins og venjulega. 
Skipið leit sæmilega út, var vel hirt, en skipshöfnin virtist auðsjáanlega í slæmu skapi. Orð eins og „Junge, Junge“, (blótsyrði) og ýmislegt annað ekki betra, barst til eyrna okkar. Við fórum upp í brú. 
Skipstjórinn, þrekinn maður, rúmlega fimmtugur að aldri, heilsaði mér með handabandi, og byrjaði síðan undir eins að skýra okkur frá því, hve hroðalegt óréttlæti væri hér á ferðinni, nefnilega valdtaka skips, sem ekkert hefði gert af sér. Hann sagðist vera alsaklaus, og mundi ekki þola það, að sér yrði haldið hér, að minnsta kosti ekki lengur en 2-3 klukkustundir. Slíkt væri ótækt. Ég hlustaði á manninn, svaraði sem fæstu, en tók það fram, að á meðan hann væri í landi, þyrftum við líklega að færa skipið, því blika sú, sem væri á suðvesturloftinu, spáði austan illviðri, líklega ofviðri. Hann sagði mér þá, að gat væri framan á skipinu, naglar hefðu losnað, kúla frá varðskipinu hefði hitt framstafninn. 
Hann kom svo aftur um borð sama kvöldið. Hann var þá mjög æstur, skalf allur af reiði og taugaóstyrk og neitaði að fara með skipið inn fyrir [[Eiði]], sagðist ekki skipta sér neitt af neinu, það væri bezt að láta skipið sökkva, þar sem það nú væri statt. Það var nú kominn allsnarpur vindur af austri, og sjórinn orðinn mjög ókyrr á „víkinni“ þar sem við lágum. Skipið rak nær landi og dró akkerin. 
Þetta voru mjög óþægilegar kringumstæður. Að lokum klukkan eitt um nóttina í kolamyrkri, og þegar kominn var stórsjór, lofaði vélstjóri að hlýða þeim fyrirskipunum, sem við kynnum að gefa ofan úr brúnni. Skipstjóri var lagztur fyrir. 
Síðan var byrjað að létta akkerum. Það gekk afar seint og leit um tíma út fyrir, að það mundi ekki takast, því að annað var fast orðið í botni. Við vorum komnir mjög nærri syðri hafnargarðinum. Á endanum tókst samt að létta, en skipið gekk sama og ekkert á móti storminum, sem var nú að verða að ofsaroki. 
Við báðum vélstjórann að auka hraðann, en hann svaraði, að það væri ekki hægt, sökum þess að vélarúmið væri hálffullt af sjó; skipið læki svo að framan. Við komumst þó að lokum vestur fyrir Eyjar. Stormurinn var nú orðinn að ofviðri með öskuhríð, og þar sem þetta var í desembermánuði, þá höfðum við ekki mikið af dagsbirtunni að segja. Í þrjá sólarhringa geisaði ofviðrið, og þennan tíma var skipið látið reka vestur af Eyjum. 
Skipstjórinn skipti sér ekki af neinu, hann lá í rúminu og sagðist vera veikur og hélt því fram, að bezt væri að sökkva skipinu; framtíð sín væri einskis virði, hann yrði dæmdur, sektaður og allt af sér tekið. Annar stýrimaður, sem var ungur maður, hafði mest af stjórn skipsins að segja. Einu sinni, kl. 4 undir morgun, vorum við rétt komnir inn á milli skerja þeirra, sem liggja í útsuður af [[Þrídrangar|Þrídröngum]]. 
Allt endaði þó vel. Skipið var svo, þegar storminum lægði, látið inn á innri höfn og þar gert við það til bráðabirgða. 
Skipstjóri komst að lokum á fætur. Hann hafði í raun og veru verið veikur og þar að auki eyðilagður yfir töku skipsins. Lýkur svo þessari sögu. 
::::::'''X.X.'''

{{Blik}}

Blik 1941, 1. tbl/Þjóðsaga

2009-10-22T15:37:17Z

ZindriF:

'''ÞJÓÐSAGA'''

Endur fyrir löngu bjó kona ein á Krossanesi í Vöðlavík á Austfjörðum. Hún átti alla Vöðlavík, Seley, sem liggur þar skammt undan landi, og Karlsskála, sem er yzti bær að norðanverðu við Reyðarfjörð. 
Eitt sinn síðla sumars er hún að búverkum í búri sínu á Krossanesi. Kemur þá smalinn til hennar og tjáir henni, að gríðarstórt tré sé að reka í svokölluðum Hlöðubás, sem er niður undan túninu á Krossanesi. Konan bregður þá við, hleypur niður í básinn og út á tréð. Ber þá tréð frá landi og á haf út. Þá gerir konan áheit á kirkjurnar að gefa þeim eignir sínar, ef hún komist lífs af trénu. 
Múlakirkju gefur hún Krossanes, Hólmakirkju Seley, Dvergasteinskirkju Karlsskála, Kolfreyjustaðarkirkju alla Norðurvíkina, sem er þrjár jarðir, og Skorrastaðarkirkju Kirkjuból, sem stendur sunnan við Vöðlavík. 
Þá bregður svo við, að vindur kemur af hafi og rekur tréð inn á svo kallaðar Flesjar, skammt fyrir innan Karlsskála. En þá var konan líka búin að skipta eignum sínum á milli kirknanna. 
Þetta er þjóðsaga, en hefir þó við þá sögulegu staðreynd að styðjast, að kirkjurnar hafa átt jarðir þessar fram á vora daga, eins og í sögunni segir. Skráð eftir sögn afa míns. 
::'''[[Guðný Kristmundsdóttir]]''', 
:::1. bekk.

{{Blik}}

Blik 1941, 1. tbl/Reiðarslag

2009-10-22T15:36:54Z

ZindriF:

'''Reiðarslag.'''

Sem betur fer eru þrumur og eldingar fátíðar hér á landi, og þekkjast helzt ekki á Norður-og Austurlandi. Sjaldan hefir hlotizt slys af þeirra völdum. Þó dó langafi minn af reiðarslagi. Hann hét Þorsteinn Ólafsson, ættaður úr Fljótshlíðinni. Slysið vildi þannig til, að þeir voru tveir saman á ferð skammt frá Skipagerði í Landeyjum. Þeir riðu geyst, því að þeir voru að flýta sér undan illviðriséli. Laust þá eldingu niður og drap annan manninn og báða hestana. Þessi atburður vakti mjög mikið umtal sem vonlegt var. Hann hefir gerzt einhvern tíma á árunum 1860—1870. 
::[[Ebba Þorsteinsdóttir]], 
::[[Laufás]]i. 1. bekk.

{{Blik}}

Blik 1941, 1. tbl/Bókasafn Gagnfræðaskólans

2009-10-22T15:36:33Z

ZindriF:

'''Bókasafn Gagnfrœðaskólans'''

Nokkrir hollvinir [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólans]] hér hafa undanfarin ár gefið honum bækur. Unglingarnir nota talsvert bókasafn skólans. Þeir myndu þó nota það meir, ef það ætti fjölbreyttari bókakost. 
Það er hollara æskunni að eyða frístundum sínum við lestur góðra bóka en í götuslangur og rall, oft í slæmum félagsskap.
Það er hugsjónin, að skólinn eignist gott bókasafn, sem unglingarnir geti haft gagn og gaman af, og megi gera sitt til þess, að þeir læri að meta góðar bækur og hagnýta sér frístundir sinar á réttan hátt. 
Í vetur gáfu þau hjónin hr. [[Helgi Benediktsson]] kaupmaður og kona hans skólanum veglega bókagjöf, eða á 2. hundrað íslenzkar bækur, auk enskra og danskra bóka, myndablaða o.fl. Í þessari bókagjöf voru t.d. milli 20 og 30 íslendingasögur, um 30 árgangar af gömlu Þjóðvinafélagsalmanaki, sem er hin mesta fróðleikslind, nokkrir árgangar af tímaritum, svo sem Iðunni, Eimreiðinni, Skírni o.fl. o.fl. 
Fyrir þessa höfðinglegu gjöf þökkum við kærlega. 
Ég leyfi mér að mælast til þess, að sem allra flestir Eyjabúar gefi skólanum bækur og blöð, sérstaklega myndablöð. 
Ég þykist vita, að sumum muni þykja þetta hispurslausar sníkjur af minni hendi. Það má vel vera að svo sé. En ég geri það samt kinnroðalaust, því að æska bæjarins á hér hlut að máli, og flest heimili í bænum eiga eða munu eiga hér hlut í, er stundir líða, enda höfum við notið velvildar og skilnings margra mætra Eyjabúa um þetta áhugamál okkar eins og fleiri. 
Hér er um að ræða stofnun,
sem allir Eyjabúar standa að. Og þessi stofnun vill vera þess megnug að vinna fyrir aðstandendur æskunnar í þessum bæ og með þeim að uppeldi og fræðslu æskulýðsins. Við kennararnir eigum ekki aðra ósk innilegri. Leggjum því öll hönd á plóginn. Ein góð bók frá hverju heimili í bænum myndi skapa prýðilegt bókasafn. 
:::'''[[Þorsteinn Þ. Víglundsson]].'''

{{Blik}}

Blik 1941, 1. tbl/Sumarferðalagið 1940

2009-10-22T15:36:06Z

ZindriF:

'''Sumarferðalagið 1940'''

Halló, halló! Mætum öll uppi í skóla í kvöld kl. 8. Rætt um sumarferðalagið! Þannig hljóðaði tilkynningin. Við þutum upp í skóla, sum ákveðin, önnur hikandi. Þar voru mættir [[Þorsteinn Þ. Víglundsson|Þ.Þ.V.]] skólastjóri og [[Þorsteinn Einarsson|Þ.E.]] kennari, báðir í ferðahug. 
Ákveðið var að ganga á Eyjafjallajökul. Þeir skiptu með sér verkum við undirbúning ferðalagsins, eins og undanfarin sumur. Skyldi Þ.Þ.V. útvega bát, tjöld og bíla, en Þ.E. annast nestið og útbúnað okkar nemendanna að öðru leyti. 
Við lögðum saman í einn matarsjóð: haframjöl, niðursoðið kjöt, sykur, kakó, súputeninga, mjólk o.fl. Þá voru tínd til áhöld, svo sem prímusar, pottar, skeiðar, hnífar, olíubrúsar o.fl. Hvert okkar hafði meðferðis ullarteppi eða sæng og kodda. Við vorum áminnt um að klæða okkur vel innst sem yzt og leggja allan hégóma á hilluna. Gefin var í skyn gagngerð skoðun á okkur hátt sem lágt inn að bjór, áður en lagt yrði af stað, og yrði sá kyrrsettur, sem ekki væri vel búinn. 
Laugardaginn 13. júlí var lagt af stað frá bæjarbryggjunni kl. 2:30 e.h. með [[Unnur VE-80|m.b. „Unni“]]. Við vorum 20 ferðafélagarnir. Ferðinni var heitið undir Fjöllin og skyldi báturinn flytja okkur upp á Tangann. Veður var blítt, þó nokkur vestan-norðvestan vindur. — 
Við gerðum ekki ráð fyrir neinni sjóveiki. Það fór á annan veg. Sérstaklega þóttust sumir drengirnir stæltir gegn sjóveikinni. En rétt fyrir norðan [[Faxi|Faxa]] seldi fyrsti drengurinn upp. Þá kýmdum við stúlkurnar í barminn, því að engin okkar hafði enn látið á sjá. En brátt heimsótti „sjósa“ einnig okkur. 
Eftir rúmlega þrjá stundarfjórðunga komum við upp undir Tangann. Þar biðu menn og hross eftir okkur í sandinum. Nú var byrjað að flytja fólkið í land. [[Ólafur Vigfússon]], hinn kunni sægarpur, og skólastjórinn voru ferjukarlarnir. Fimm ferðir fóru þeir milli báts og lands með fólk og flutning, og urðu þeir í hverri ferð að vaða í mitti eða dýpra, því að „skakki“ var við sandinn vegna vindsins. Aðrir blotnuðu lítið, nema smávegis í stóru tærnar, ef orð er á því gerandi. 
Þegar allir voru komnir í land, var lagt af stað fótgangandi að Bakka í Landeyjum. Farangurinn var fluttur á hestvögnum. Á Bakka var dvalið um stund og nutum við þar alúðar og gestrisni. Þaðan lögðum við af stað upp að Tjörnum. Við Álana mættum við Þ.E., sem annaðist um flutninginn á farangri okkar með öðrum manni. Við höfðum með okkur tvo hesta frá Bakka til að „ferja“ okkur á yfir Álana. Þ.Þ.V. og kona hans, sem var með í ferðalaginu, tóku það hlutverk að sér. Allt gekk það vel, nema hvað hestur jós eitt sinn úti í ánni undir Þ.Þ.V. og einni ungmeynni, svo að lá við kaffæringu. Við hlógum dátt, þegar hættan var hjá liðin. 
Á Tjörnum beið okkar bifreið. Við bjuggumst við að sjá þar nýtízku bifreið með bólstruðum sætum. Í stað hennar beið okkar vörubifreið með fjárgrindum. Fyrst var allur farangurinn látinn upp á pallinn og hafður fyrir sæti. Fremur var þröngt um okkur, en þó kátt á hjalla. 
Næsti áfangi var Stóra-Mörk undir Eyjafjöllum. 
Móts við Eyvindarholt sprakk eitt hjól bifreiðarinnar. Notuðu þá sumir unglingarnir tækifærið og fóru heim að Eyvindarholti meðan á viðgerð stóð, til þess að fá sér eitthvað í svanginn. Þeim var mjög vel tekið og fengu skyr og mjólk. 
Við komum að Stóru-Mörk um kvöldið. Þá voru reist tjöldin og síðan sezt að snæðingi. Fórum við síðan að sofa og voru allir hvíldinni fegnir. 
Morguninn eftir átti að ganga á jökulinn, ef veður leyfði. 
Þá vöknuðum við snemma. 
Veður var fremur ískyggilegt; þokusúld og rigningarlegt útlit. Var þá hætt við jökulferðina að sinni. Í stað þess gengum við í Nauthúsagil. 
Þegar við komum í gilið, vorum við orðin þreytt, — en afþreyttumst fljótt, því að þarna blasti við okkur stórfengleg sjón. Þarna sáum við stærstu reyniviðarhríslu landsins. Þ.E. tók af okkur myndir með hrísluna í baksýn. Við fórum alveg niður í gilið, sem er öllu heldur gljúfur. Eftir því rennur lækur. Botn gljúfursins er lítið breiðari en farvegur hans. Við gengum inn í gljúfrið, inn að háum, fallegum fossi, sem þar er. Þar tók Þ.E. aftur mynd af okkur öllum. Til þess að komast þangað þurftum við oft að stikla yfir lækinn, runnum á steinum og blotnuðum í fæturna. En áfram gekk það með hlátri og kátínu. Á einum stað stikluðum við smáfoss. Það var aukaæfintýri. Á leiðinni fram gljúfrið féll ein yngismærin á botninn í lækinn. Þá var hlegið dátt, barin bleytan úr endanum á henni, hlegið og haldið áfram. 
Um hádegið komum við aftur heim í tjaldbúð. Þá var komið glaðasólskin og bezta veður, svo að afráðið var að ganga á jökulinn. Við fengum fylgdarmann frá Stóru-Mörk. 
Við borðuðum vel og tókum með okkur nesti og nýja skó, eins og þar stendur. Svo var lagt af stað með fylgdarmanninn í broddi fylkingar. Brátt varð okkur of heitt á göngunni, svo að við fækkuðum klæðum og smurðum okkur með sólkremi og matarolíu. 
Þarna þrömmuðum við áfram og upp klukkutíma eftir klukkutíma, án þess að nokkuð bæri við. Við lögðum einn ásinn eftir annan að baki okkar, gengum upp með giljum og lækjum, og yfir gil og læki, áfram, áfram, ung og hraust, másandi og blásandi eða flatmagandi í steikjandi sólarhitanum. — Loks sáum við snjó. Þá hresstumst við og hugðum markmiðið í nánd, þ.e. Guðnastein. Við spurðum fylgdarmanninn öðru hvoru, hvort nú væri ekki stutt leið eftir. Við vorum orðin hálfleið á að fá alltaf sama svarið: „Ætli það sé ekki svo sem klukkutíma gangur.“ 
Fagurt fannst okkur um að litast í glampandi sólskininu. Fögur var Hlíðin og tign og friður um láð og lög. 
Loks náðum við jökulströndinni. Þá röðuðum við okkur á kaðal og gekk síðan fylgdarmaðurinn fyrstur. Við stefndum á Skerin, sem svo eru kölluð. Allt gekk slysalaust, nema hvað ein ónefnd mey féll upp að mitti í eina sprunguna. Héldum við, að hennar síðasta stund væri komin, en hún var svo heppin að halda sér í Þ.Þ.V, svo að ekkert alvarlegt skeði. 
Þegar við vorum komin í á að gizka 1400 m. hæð, voru kraftar okkar flestra á þrotum. Norðan stormur æddi um jökulinn og hiti við 0 stig. Hér skipti því í tvö horn frá því fyrr um daginn. 
Kennararnir töldu nú ráðlegast að fara ekki lengra, heldur snúa við. Þá áttum við eftir um klukkutíma gang upp að Guðnasteini, sem er í 1600 metra hæð yfir sjávarmál. 
Útsýni var hér fremur slæmt vegna misturs og þoku, svo að við greindum aðeins Vestmannaeyjar. Hinsvegar var útsýn til norðurfjalla sæmileg. 
Ferðin niður af jöklinum og heim í tjöldin gekk vel og stanzlaust. Þangað komum við um lágnættið. Var þá matbúið og borðað, því að matlystug vorum við í bezta lagi. Síðan lögðumst við til svefns þreytt og ánægð eftir vel unnið dagsverk. Við sváfum svefni hinna réttlátu fram að dagmálum næsta morgun. 
Þá var komin rigning. Felldum við þá tjöldin, tókum saman pjönkur okkar og ókum að Seljalandi undir Út-Fjöllunum. Þegar þangað kom, fengum við húsaskjól í helli, sem er notaður fyrir hlöðu á vetrum. 
Veður fór batnandi, er á daginn leið, og við skemmtum okkur eftir föngum. Sum okkar leigðu sér hesta og riðu á næstu bæi. Þar fundum við sum gamla kunningja frá bernskudvöl okkar í sveit eða frá vertíðardvöl hér í Eyjum. Alls staðar mættum við alúð og gestrisni. Þá má líklega ekki nefna það, að þessar kynnisferðir ollu rasssæri hjá sumum. — Við gengum í Paradísarhelli, sem er skammt austan við Seljaland. Hann er alkunnur frá útlegð Hjalta, sem var unnusti Önnu á Stóru-Borg. 
Rétt við Seljalandsbæinn vex rós, sem hvergi vex annars staðar á landinu, að talið er. Sagt er að Papar hafi flutt hana hingað með sér. Við skoðuðum hana, og gaf bóndinn okkur grein af henni. 
Næstu nótt sváfum við inni í íbúðarhúsinu á Seljalandi, flest okkar í einni flatsæng og undum vel hag okkar. 
Daginn eftir ókum við frá Seljalandi austur að samkomuhúsinu hjá Skarðshlíð undir Austur-Eyjafjöllum og settumst þar að. Á leiðinni austur fórum við í sundlaugina hjá Seljavöllum. Það var yndislegt. — Í samkomuhúsinu er ágætt eldhús og hitunartæki, og bjuggum við okkur þar góða máltíð. Síðan
skoðuðum við umhverfið, sem er sérkennilegt og fallegt. M.a. skoðuðum við Rútshelli, sem á sína einkennilegu sögu. — Í þessu samkomuhúsi sváfum við næstu nótt. — Næsta dag ókum við austur að Skógarfossi og skoðuðum hann og umhverfi hans. Síðan ókum við austur fyrir Jökulsá á Sólheimasandi. Þá var snúið heim á leið. Vestur með Fjöllunum skemmtum við okkur prýðilega eins og fyrri daginn. Þá þrumaði einn drengurinn bassa með sinni miklu, fölsku bassarödd, svo að rumdi í klettunum. Við hlógum ákaft og sungum líka. 
Fastráðið var að fara heim til Eyja næsta dag, svo fremi að veður leyfði. — Sum okkar voru tímabundin. Einn drengjanna til dæmis kvaðst mundi tapa þrjú hundruð krónum, kæmist hann ekki heim næsta dag. Hann var ráðinn í atvinnu. Um tvennt var að velja: fara til Stokkseyrar eða Reykjavíkur. „Laxfoss“ átti að fara frá Reykjavík til Eyja um kvöldið. Við afréðum þó að fara til Stokkseyrar. 
Skipta skyldi um bifreið hjá Steinum. En í nánd við Varmahlíð bilaði bifreiðin okkar. Það tafði okkur býsna langan tíma. Loks kom hin bifreiðin til að sækja okkur. Þá var ekið óðfluga sem leið liggur vestur Suðurlandsundirlendið að Selfossi. Þar keyptum við okkur efni í góða máltíð og pöntuðum bát frá Eyjum til að sækja okkur. Síðan ókum við til Stokkseyrar. Þar settumst við að í barnaskólahúsinu. Skólanefndin á Stokkseyri hefir oftar sýnt Gagnfræðaskólanum okkar þá velvild að lána honum skólahúsið til afnota endurgjaldslaust, þegar nemendurnir hafa verið á ferðinni. Það ber að þakka kærlega. 
Nú tókum við telpurnar á allri okkar kunnáttu í matgerðarlist og tókst okkur vel matargerðin, eða það sögðu kennararnir, þó að sumir drengirnir hefðu ótrú á okkur í fyrstu, af því að við höfðum ekki gengið í matreiðsluskóla. Þeir borðuðu þó með góðri lyst að okkur virtist. 
Veður var gott þetta kvöld og fengum við að spóka okkur um kauptúnið dálitla stund áður en gengið var til hvílu. 
Kl. 2:30 um nóttina mátti heyra undirgang mikinn. Brátt var hrópað: „Allir upp í skyndi.“ Formaðurinn á bátnum, sem skyldi flytja okkur heim, stóð í dyrunum. 
Við þutum upp til handa og fóta, pokuðum rúmfötin og kvöddum Stokkseyri. Veður var gott í fyrstu og sjór sléttur. Þegar undir Eyjar kom, tók vindur að bæra báru og síðan að hvessa. Margir voru orðnir sjóveikir fyrr en varði. Tveir piltar, sem í fyrstu höfðu gert gys að sjóveiki okkar telpnanna, lágu nú á hnjánum niðri í lest og báru sig aumlega. Þeir seldu þar blikkfötum innihald maga síns fyrir lítið. 
Kl. 9 f.h. lagði báturinn að [[Edinborgarbryggja|Edinborgarbryggjunni]]. Hafði þá safnazt margt fólk á bryggjuna til þess að taka á móti okkur. Hélt svo hver heim til sín ánægður með ferðalagið. 

:::[[Dóra H. Magnúsdóttir]]. 
:::[[Rósa Kristinsdóttir]]. 
:::[[Elín Vilhjálmsdóttir]]. 
:::[[Vilborg Guðjónsdóttir]]. 
:::[[Ásta Benedikta Þórðardóttir|Ásta Þórðardóttir]]. 

{{Blik}}

Blik 1941, 1. tbl/Ein fjöður verður að fimm kollum

2009-10-22T15:35:30Z

ZindriF:

[[Þorsteinn Einarsson]]: 

'''Ein fjöður verður að fimm kollum.'''

'''Lausleg þýðing og staðfæring á æfintýri H. C. Andersens : „Det er ganske vist“.'''

Sólin var sigin eftir heitan logndag. Sjórinn sprakk vart við bergið. Fuglabjargið var að skipta um ham. Hinir erilsömu íbúar voru að taka á sig náðir og hjúfruðu sig saman á syllum og bekkjum. Aðeins við og við rumdi í fýl eða svartfuglafjölskylda hóf sinn gargandi kórsöng, er einhver síðbúinn meðlimur lenti og með álútu höfði tróð sér inn í „flatsængina“. En með grámóðu lágnættisins hófst vofuflug sæsvalnanna yfir graskollum bergsins og við og við skutust skrofurnar inn yfir bjargbrúnina af sjónum og gáfu mökum sínum komu sína til kynna með sínu hryssingslega „gag-ala-gæja! gag-ala-gæja!“ 
Neðstu klettasyllurnar, sem sjórinn þvær yfir, ef nokkur kvika er, og eru loðnar af sölvum og sjókræðu, voru nú víða kærkominn og þægilegur náttstaður fyrir æðarfuglinn, sem allan daginn hafði verið að veiðum úti á víkinni. Æðarfuglarnir, sem ekki áttu egg eða unga til þess að hugsa um, sátu nú þarna í ró og bjuggu sig undir nóttina. Þeir nudduðu fiðurhaminn og smurðu hann vandlega með meðfæddum fegurðarsmyrslum sínum, tíndu og kroppuðu af sér lausar fjaðrir, teygðu sig og göptu af vellíðan. Ofarlega á sjóflánum innar í víkinni, þangað sem brimið að sumrinu nær ekki til, lágu egglægjurnar á hreiðurkoppum sínum og þöndu sig yfir eggin. Við hreiðrin lágu blikarnir og virtu frúr sínar fyrir sér með vekþóknun og svip, sem aðeins þeir einir geta sett upp, er eitthvað eiga til eða hafa mektarstöðu í heiminum. „Það er hræðileg saga,“ sagði allt í einu ein egglægjan. „Alveg hræðileg saga, sem er til skammar og svívirðingar fyrir hina göfugu ætt vora. Það er gott til þess að vita, að við erum svo mörg hér á flánni, og þú lofar mér því, góði minn, að fara ekki frá mér í nótt. Ég þyrði varla að sofa ein hérna.“ Og svo sagði hún þeim frá því, sem hún hafði heyrt um daginn úti á víkinni og henni sagðist svo, að fjaðrirnar risu á egglægjunum af skömm og fyrirlitningu. 
En við skulum byrja á byrjuninni og snúa okkur aftur að sjóflánum, þar sem við höfðum skilið við ungfuglinn, þegar hann var að búa sig undir nóttina og strjúka af sér daginn. Það var einmitt svona kvöld hérna á flánni fyrir nokkrum dögum, að ein heiðvirð lágfætt og bústin æðarkollu-ungfrú — og það skal tekið fram, að hún var á allan hátt heiðvirð, — var að búa sig undir nóttina. En um leið og hún hafði verið að strjúka sig og kroppa, féll lítil fjöður af henni. 
„Þarna losnaði þessi,“ sagði hún. „Því meir, sem ég kroppa mig því yndislegri verð ég.“ Þetta hafði hún sagt í glaðværð, því að hún var sú skapléttasta meðal geldfuglanna, og svo stakk hún höfðinu undir hægri vænginn og sofnaði. 
Vorrökkrið hvíldi yfir flánni. Æðarfugl kúrði við æðarfugl. Sú, sem sat næst léttlyndu æðarkollunni, hafði heyrt til grannkonu sinnar, en hún hafði heyrt það, sem sagt hafði verið á þann hátt, sem sá má ekki heyra, sem vill lifa í samlyndi og friði í þessum heimi. Þessi léttlyndu orð héldu fyrir henni vöku alla nóttina og undir morgun varð hún að leysa frá skjóðunni við eina stallsystur sína: 
„Heyrðir þú, hvað var sagt? Ég nefni engin nöfn og þú berð mig ekki fyrir því, en það er æðarkolla, sem kroppar sig til þess að líta betur út. Væri ég bliki, myndi ég fyrirlíta hana.“ 
Rétt fyrir ofan æðarfuglana á flánni áttu riturnar hreiðurhrauka. Á einum hrauknum sat ritumamma og ritupabbi með þrjá rituskerlinga. Ritumamma baðaði út vængjunum og sagði: 
„Hlerið ekki! En þið hafið víst heyrt það, sem sagt var? Ég heyrði það með mínum eigin hlustum. Það er kolla, sem hefir gleymt, hvað kollu er samboðið. Að hugsa sér, að hún skuli kroppa af sér fjaðrirnar og það í augsýn blikans. Svei, en sú léttúð!“ 
„Prenez garde aux enfants,“ sagði ritupabbi. Þetta var á frönsku, sem hann hafði lært á síðustu vertíð úti á „banka“, en með þessu meinti hann: „Þetta er ekkert fyrir börnin.“ 
„Ég ætla aðeins að bregða mér hérna fram með byggðinni og heilsa upp á nokkrar vinkonur.“ Svo flaug hún. Sigg-gí-vegg — sigg-gí-vegg! gargaði hún nú yfir hreiðurhraukum nábúanna. „Hafið þið heyrt það? Hafið þið heyrt það? Það er kolla, sem reitir af sér allar fjaðirnar vegna blikans. En sú léttúð! Sigg-gí-vegg! Sigg-gí-vegg!“ 
Hvar? Hvar er þessi kolla?“ kurruðu riturnar. 
,,Á sjóflánni, ég sá það næstum því sjálf, og þetta er saga, sem er neðan við virðingu heiðvirðrar ritu að segja frá, en hún er alveg sönn. Sigg-gí-vegg! Sigg-gí-vegg!“ 
„Trúum hverju orði, vinkona.“ Og svo görguðu riturnar, svo að svartfuglarnir, sem höfðu verið í hnipri fast upp að hver öðrum á skítugum, þröngum syllunum, vöknuðu, slógu til hausunum og hneigðu sig í sífellu og göptu af undrun: 
„Það er kolla — sumir segja tvær —, sem hafa kroppað allar fjaðrirnar af sér til þess að líta öðru vísi út en hinar kollurnar og með því vekja á sér athygli blikans. Slíkt framferði er tvíeggjað sverð, og þær hafa líka fengið að súpa af því seiðið, því að þær eru báðar dauðar úr kulda og vosbúð.“ 
„Vaknið, vaknið! Ga-ga-gag-ga!“ rumdi í fýl, sem sigldi á svifflugi upp með fýlabekknum. Nóttin sat enn í skrokknum á honum, og þar sem hann sveif á þöndum vængjunum, hristi hann sig eins og votur hundur: „Það eru þrjár kollur dauðar af ást til blika þarna niðri á sjóflánni. Ga-ga-gag-ga! Þær höfðu reitt af sér allt fiðrið af eintómri ástleitni. Þetta er viðbjóðsleg saga, látið hana ganga, ég vil ekki sitja með hana, látið hana ganga.“ „Látið hana ganga — oh-oh-oh!“ muldraði í lundunum í lundabygðinni. Og lundarnir, sem voru nýkomnir innan úr holunum, til þess að gá til veðurs og athuga lífið ofan jarðar, veltu vöngum og reigðu sig, og skutust svo aftur inn í holur sínar, til þess að segja kellu sinni tíðindin. 
Svona flaug sagan um allt fuglabjargið og út á víkina og þaðan til egglægjanna og hélt fyrir þeim vöku í heila nótt og setti gráar fjaðrir í fiðurham þeirra af gremju yfir léttúð heimsins og þeirri hugsun, að þær væru nú í óðaönn að framleiða nýja einstaklinga út í þennan spillta heim. Þegar sagan næsta dag barst á góma úti á sjóflánni, varð þar uppi fótur og fit: „Að hugsa sér,“ var sagt, „fimm kollur, sem hafa keppzt við að reyta af sér fiðrið til þess
að sýna blikanum, hver þeirra væri horuðust af ást til hans, og hugsið ykkur, svo nörtuðu þær hver aðra til blóðs, þar til þær féllu allar dauðar niður, til skammar og svívirðingar fyrir alla hina virðulegu ætt.“ 
Og lágfætta, léttlynda kollan, sem hafði misst lausu, litlu fjöðrina, þekkti auðvitað ekki sína eigin sögu og þar eð hún var heiðvirð kolla, sagði hún: 
„Ég fyrirlít þessar kollur, en því miður eru víst til fleiri slíkar og yfir þvílíku framferði sem þessu á maður ekki að þegja og ég skal gera mitt ýtrasta til þess að koma þessari sögu í blöðin og það meira að segja í útvarpið. Það eiga þessar kollur sannarlega skilið og jafnvel öll kolluættin.“ 
Og sagan komst í blöðin og þar var yfirskrift hennar: „Ein fjöður getur orðið að fimm kollum.“

{{Blik}}

Blik 1940/Auglýsingar 7. og 8. tbl.

2009-10-22T15:35:03Z

ZindriF:

[[Mynd: Blik 1940, 7. tbl. - auglýsingar 1.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1940, 7. tbl. - auglýsingar 2.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1940, 7. tbl. - auglýsingar 3.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1940, 7. tbl. - auglýsingar 4.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1940, 7. tbl. - auglýsingar 5.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1940, 8. tbl. - auglýsingar 1.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1940, 8. tbl. - auglýsingar 2.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1940, 8. tbl. - auglýsingar 3.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1940, 8. tbl. - auglýsingar 4.jpg|left|400px]]
[[Mynd: Blik 1940, 8. tbl. - auglýsingar 5.jpg|left|400px]]

{{Blik}}

Blik 1940, 8. tbl./9 þing S.B.S.

2009-10-22T15:34:43Z

ZindriF:

'''9 þing S. B. S.'''

var háð í Reykjavík dagana 22.—24. f. m. Mættir voru um 60 fulltrúar frá 17 skólum. — Margar tillögur voru samþykktar á þingi þessu, og var þar mikill samhugur ríkjandi um lausn bindindismálsins. 
Kjör hlutu í stjórn Sambandsins: 
[[Helgi Sæmundsson]] frá Vestmannaeyjum, forseti. 
Guðmundur Sveinsson, stud.art., gjaldkeri. 
Magnús Jónsson, stud. jur., ritari. 
Helgi Sæmundsson er annar forseti Sambandsins, er hefir stundað nám við [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólann í Vestmannaeyjum]]. 
Þingi S.B.S. var slitið í Skíðaskálanum í Hveradölum með kaffidrykkju. Var síðan stiginn dans fram eftir nóttu. 
Ávarp til íslenzkrar æsku frá forseta S.B.S. hefir birzt í dagblöðunum í Reykjavík 5. þ. m.

::::::____________________________________

::::::::'''Ábyrg ritstjórn:'''
::::'''Stjórn Málfundafélags [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólans í Vestmannaeyjum.]]''' 

::::::::STEINDÓRSPRENT H.F. 
:::::::::Reykjavík 1940.

{{Blik}}

Blik 1940, 8. tbl./Bókasafn Gagnfræðaskólans

2009-10-22T15:34:21Z

ZindriF:

'''Bókasafn [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólans]]'''

vex ár frá ári, þó að sá vöxtur sé hægur enn. Við kaupum nokkrar bækur fyrir leiguna, sem nemendur greiða fyrir bókalánin, og svo er safninu gefin ein og ein bók. Einnig greiðir skólasjóður andvirði nokkurra bóka árlega. Þetta ár hefir bókasafninu verið gefnar tvær bækur: Miklir menn, gefandi [[Borgþór Jónsson]], og Aðventa, gefandi [[Haraldur Þórðarson]]. 
Við þökkum fyrir hönd safnsins. 
::'''Freyja og Bryndís''' 
:::bókaverðir. 

{{Blik}}

Blik 1940, 8. tbl./Gönguferð

2009-10-22T15:34:02Z

ZindriF:

'''Gönguferð'''

Við nemendur [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólans]] söfnuðumst saman kl. 9:30 að morgni á skólaheimilinu okkar, [[Breiðablik]]i. 
Veður var vont, slydduhret og allhvasst af austri. Mér hefði ekki dottið í hug, að farið yrði, ef ég hefði ekki verið þátttakandi í gönguferð, sem nemendurnir fóru í fyrravetur í líku veðri. Ferðinni var að þessu sinni heitið vestur í [[Stafsnes|Stafnsnes]]. Okkur gekk greiðlega fyrst í stað, meðan vindurinn stóð í endann á okkur. Upp brekkuna dró úr ferðinni. 
Kuldinn, sem fylgdi rokinu, var hálfónotalegur fyrir þá, sem voru bæði húfu- og vettlingalausir. 
Þegar við vorum komnir upp á hrygginn, var rokið svo mikið, að varla var stætt. Nú gekk ferðin greiðlega, eins og allir geta vitað, sem eitthvað þekkja þarna til. Við fórum í loftköstum niður skriðuna, sem liggur niður í fjöru. Við vissum ekki fyrr en við vorum komnir á fyrirheitna staðinn. 
Við uppgötvuðum, að fremst á Stafnsnesinu hefir tröllskessa steinrunnið. Veslings greyið! Líklega hefir hún verið þar til fýla, og ekki gætt sín fyrir græðginni. Er ég sá fýlana flögra þarna, óskaði ég þess, að ég væri orðinn fýll, og að dýravinir bæjarins gætu tryggt það, að enginn skyti fýla. Þá þyrfti ég ekki í skólann á morgun, hugsaði ég, og taka á móti stílnum um „Bókmenntir Íslendinga fram að 1940“, sem ég, þótt skömm sé frá að segja, var illfær um að skrifa. 
::'''Láki''', 2. b.

{{Blik}}

Blik 1940, 8. tbl./Enginn er annars bróðir í leik

2009-10-22T15:33:40Z

ZindriF:

'''Enginn er annars bróðir í leik'''

Það átti að vera skólaskemmtun og ég var venjulega leiður og gramur í skapi, þegar svo stóð á, sökum þess að ég var mjög smár vexti og seinþroska, svo að engri stelpu þótti sér sæma að dansa við mig eða tala, öðru vísi en í skopi. Jæja, hvað sem undanförnum dansleikjum leið, þá var ég nú í sjöunda himni, — svo glaður, að ég vissi helzt ekki í hvorn fótinn ég átti að stíga. Það var kominn stelpa í skólann, sem kunni að meta hina mörgu góðu og miklu kosti mína, og svo var hún reglulega lagleg, — nei, það er of lítið sagt, hún var falleg. Nú ætlaði þessi yndislega vera að dansa við mig. Á leiðinni gat ég þess við bróður minn, sem var ári eldri en ég, og hafði stundað nám í skólanum síðastliðið ár, en hafði nú aðgang að öllum okkar skemmtunum, að ég þyrfti ekki að kvíða kveldinu. Ég varð síðbúinn að heiman, enda lá ekkert á. Ég vissi, að hún mundi bíða mín og neita hinum strákunum um dans, þegar þeir kæmu unnvörpum til hennar með bæn í augum og á vörum. Ó, hversu þeir mundu mæna og öfunda mig, þegar ég svifi í dansinn með hana. Skyldi bróðir minn ekki verða undrandi, þegar hann
sæi stúlkuna mína? Um leið og ég gekk út, sleit ég rauðan rósarknapp af gluggablóminu hennar mömmu. Hann skyldi sú útvalda fá til minningar um kvöldið. Þetta líktist hinum fornu riddaravenjum. Þegar ég kom upp að skólanum, sá ég einhverjar tvær mannverur klaka og brýna goggana fyrir sunnan við húshornið. Ég gerðist forvitinn. Hvaða skötuhjú skyldu þetta vera? Ég leitaði á, en þau fóru undan í flæmingi. Nú vildi ég gjarna hafa eitthvað til að segja henni frá í dansinum. Ég tók því undir mig stökk og hljóp fram hjá þeim, svo sem eins og í öðrum erindagjörðum. Ósjálfrátt kreisti ég sundur knúppinn í hendi mér, svo að ég stakk mig til blóðs á þyrni, sem leyndist á rósarstilkinum. Bróðir minn hafði tekið stúlkuna mína frá mér.

::'''S. E.''', 2. bekk.

{{Blik}}

Blik 1940, 8. tbl./Kaplagjóta og kaplapyttir

2009-10-22T15:33:18Z

ZindriF:

'''Kaplagjóta og kaplapyttir'''

Margar getgátur eru um það, hver sé uppruni þessara tveggja örnefna hér, og ber mönnum ekki saman um það. Hér fer á eftir sú tilgáta, sem þykir einna líklegust og margir aðhyllast. 
Hér í Vestmannaeyjum eru hin mestu landþrengsli. Hagar voru og litlir og snöggir. Hér var margt um sauðfé og þurfti það allmikinn haga. Auk þess og nautgripa var hér nokkuð af hrossum til fiskdráttar úr fjöru og annars flutnings. Sáu menn fljótt, að ekki mátti beita hér nema ákveðnum fjölda kvikfjár. Lá þá næst fyrir að takmarka tölu hrossa, sem menn gátu helzt án verið, enda var það snemma gert. Árið 1528 féll dómur á [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstöðum]] um kaplatölu. Var þar ákveðið, að hestar skyldu vera 16 að tölu, svo sem venja hafði verið að fornu. Væru á [[Heimaey]] fleiri hestar, skyldu þeir falla undir umboðsmann konungs, „hvort hann vildi eignast þá eða gjöra annað ráð fyrir þeim, nema hinir hefðu burt flutt innan 14 nátta.“ 
Ekki munu flutningar á hrossum til meginlandsins hafa tíðkazt, enda miklum erfiðleikum bundnir. Umboðsmenn konungs munu ekki hafa hirt um rétt sinn til þess að hirða hross þessi, enda lítil gróðavon að því, þar sem ekkert var hirt nema háin. Eins og kunnugt er, var hrossakjöt bannað í hinni gömlu kirkjulöggjöf vorri; en eftir að það bann var afnumið, komst hrossakjötsát ekki á, þó að menn byggju við sult og seyru. Það þótti jafnan hinn mesti ósómi að eta hrossakjöt og voru hrossakjötsætur hafðar að háði og spotti. 
Voru því góð ráð dýr að koma hrossum þeim, sem voru umfram ákveðna tölu, fyrir kattarnef með hægu móti, þar sem rotnun skrokkanna gæti farið fram án óþæginda fyrir Eyjabúa. 
Þessi hross voru því leidd þangað, sem auðvelt var að koma þeim í sjó eftir að hnífi hafði verið brugðið á háls þeim, og straumur tók þau og bar til hafs. En til þessa voru einmitt [[Kaplapyttir]] og [[Kaplagjóta]] vel fallin. Þess vegna eru örnefni þessi minjar hleypidómanna og áminning um landþrengsli og einangrun Eyjabúa. 
::'''[[Hildur Árnadóttir]]''', 1. b., skráði.

{{Blik}}

Blik 1940, 8. tbl./Fréttamolar

2009-10-22T15:32:48Z

ZindriF:

'''''Fréttamolar''''' 
::::'''Manndáð'''

Þann 7. nóv. s.l. bjargaði [[Gísli G. Guðlaugsson|Gísli Guðlaugsson]] Vestmannabraut 69 litlum dreng frá drukknun. Drengurinn hafði fallið út af [[Edenborgarbryggja|Edenborgarbryggjunni]]. Gísli var staddur efst á bryggjunni, þegar drengurinn féll í sjóinn. Hann hljóp þegar til, stakk sér til sunds og bjargaði drengnum. 
Gísli er seytján ára gamall. Hann hefir stundað nám í [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólanum]] hér undanfarin 3 ár, og stundar nú nám í 4. bekk skólans. 
Við vonum og óskum, að þessi dáð Gísla reynist fyrirboði fleiri hetju- og dáðaverka hans og framtíðargæfu.

::::::::::::~

Nú hefir hafizt kennsla í smíðum við barnaskólann hér. Frá því Gagnfræðaskólinn tók til starfa fyrst, árið 1930, hafa verið kenndar smíðar við hann. Nú hefir Gagnfræðaskólinn getað greitt götu barnaskólans hér í þessum efnum með því að lána honum húsnæði og hefilbekki. Áhöld leggja skólarnir báðir til að öðru leyti, og kennir sami kennarinn smíðar í báðum skólunum.

::::::::::::~

Hringjari í Gagnfræðaskólanum þetta skólaár er [[Ásbjörn Björnsson]] nemandi í 3. bekk. Hringjarastarfið er eitt mesta sæmdarembætti skólans. Ásbjörn þykir rækja það með prýði.

::::::::::::~

Þann 16. nóv. s.l. var haldinn fundur í Menningarmálafélagi Gagnfræðaskólans. Bindindisfélag skólans er deild í því. Á fundinum sagði Haraldur Magnússon frá ferðalagi landanna heim um Petsamo. Höfðu nemendurnir mikla ánægju af þeirri ferðasögu. Fundurinn var hinn prýðilegasti, og er bindindisáhugi nemendanna mikill. Allir eru þeir í bindindisdeild skólans og margir vel starfandi í stúkunni Báru nr. 2. Formaður félagsins er [[Einar Halldórsson (Skólavegi)|Einar Halldórsson]] nemandi í 3. bekk.

::::::::::::~

Nokkrir fundir hafa þegar verið haldnir í Málfundafélagi skólans. Þar er jafnan mikið fjör, og ber þar margt á góma. Ræðumenn eru þar nokkrir góðir og sæmilegir, og margir standa til bóta. Þar má nefna Begga, Adda, Skúla, Halla, Dollý, Bíbí, Guðna, Siffa, Dodda, Gúlla og Hebba, og hvað þau heita nú öll þessi bæjarfulltrúa- og þingmannaefni. Formaður félagsins er [[Erlingur Eyjólfsson]] nemandi í 2. bekk. 
:::'''Dabbi smali''', fréttaritari.

———————————————————————————

'''Við þökkum''' 
öllum, sem auglýsa í Bliki. Án þeirra hjálpar gætum við ekki gefið það út. 
::Lesendur Bliks! Verzlið að öðru jöfnu við þá, sem auglýsa í Bliki.
::::::::::::Útgefendurnir.

{{Blik}}

Blik 1940, 8. tbl./Á gægjum

2009-10-22T15:32:21Z

ZindriF:

'''Á gœgjum'''

Kæru nemendur! Heilir og sælir! 
Ykkur þykir það kannske ekki neinar sérstakar fréttir, þó ég fullyrði, að í þessum mánuði er ég einu ári eldri en ég var í desember í fyrra. Ónei, en svona er það nú samt. Á þessu ári hefir margt skeð. Nú er það t.d. sannað, að við Eyjabúar eigum hlaupagarp, sem er fyllilega jafnoki Eiríks okkar, sem þjóðsagan segir, að hafi hlaupið á höndunum upp á Eiríksjökul. Jökullinn ber síðan hans nafn, eins og þið vitið. Ég á við hann Dodda ykkar þarna, hraustmennið. 
Þið munið, þegar hann sýndi listir sínar í skriðunni, sem síðan heitir Doddahlaup. Hvað segið þið? Á belgnum? Hljóp hann á belgnum? Ónei, þakka ykkur fyrir. Á höndunum hljóp hann; því aðeins tók hann handlaugar á eftir. Ég sá þetta betur en þið, þar sem ég sat í bifreiðinni skammt frá. Hér þýðir ekki fyrir Guðna og Begga að mögla, því að ég sá það með eigin augum. Hvað segið þið? Rak hann niður augað? Mesti misskilningur! Doddi sér gegnum holt og hæðir. Hann notaði því tækifærið og „kikkaði“ svolítið niður í neðri jarðlögin á hlaupunum, og litaðist um eftir vatni. Þökk sé Dodda. 
Ég verð að tjá ykkur þakklæti mitt fyrir hjálpina, sem stúlkurnar í 3. bekk veita mér með því að sjóða grautinn minn í moðsuðunni sinni. Blessaðar táturnar hún Dóra og hún Ásta eiga víst mestan þátt í þessu. Aldrei skal það bregðast, að þær byrgi pottinn minn, þegar þær hafa tekið þá Ásta og Tomma úr henni um hádegisbilið. Ég er að hugsa um að senda þeim hákarl fyrir jólin í þakklætisskyni. Ég veit, að hann Gústi og hann Einsi kroppa í hann með þeim, ef hún Freyja býður þeim það. Þeir munu ógjarna, drengirnir þeir, vilja lenda aftur undir kökukeflinu hennar, Valkyrjunnar, eins og fyrir páskana í vor. Ekki meira um það. 
::Gleðileg jól! 
:::'''Tobba Teits.'''

{{Blik}}

Blik 1940, 8. tbl./Gott fyrirkomulag

2009-10-22T15:31:54Z

ZindriF:

'''Gott fyrirkomulag —'''

Í hinum stærstu og beztu drengjaskólum í Englandi eru efstu bekkingarnir nokkurs konar lögregla í skólanum. Hver um sig hefir einn af fyrstabekkingum sem nokkurs konar þjón, lætur hann fara í sendiferðir fyrir sig og stundum bursta skóna sína líka. Þessir litlu drengir eru kallaðir „vikapiltar“. Allir þeir, sem hafa gengið í gegnum þessa skóla, annað hvort sem „vikapiltar“, „húsbóndi“, eða þá hvorutveggja, vita, að þetta fyrirkomulag er mjög gott fyrir alla hlutaðeigendur. 
Það eru aðeins þeir, sem ekki hafa kynnzt þessu fyrirkomulagi af eigin raun, og skilja það þess vegna ekki, sem sjá einhverja galla á því. Þessir menn verða því oft mjög undrandi, þegar þeim er sagt, að ef til vill hafi þetta fyrirkomulag meira raunverulegt verðmæti fyrir litla „vikadrenginn“ en nokkurn annan. Þeir hafa mikil hlunnindi af hinu nána sambandi við efstabekkinga, húsbændur sína, sem koma fram eins og ráðgjafar og stuðningsmenn vikadrengjanna á margan hátt og eru oft færir um að greiða úr erfiðleikum þeirra og óþægindum á fullkomlega heiðvirðan hátt, en sem ekki hefði verið útkljáð svo auðveldlega af kennara eða neinum öðrum. Eftirfarandi saga er ágætt dæmi um það, með hve mikilli góðvild efstabekkingar taka þátt í vandamálum „vikadrengjanna“, skjólstæðinga sinna. Dag einn, í miðri kennslustund, er allir nemendur voru niðursokknir í nám sitt, byrjar klukkan í skólakapellunni allt í einu að hringja. Enginn vissi, hvaða orsakir lágu til þess, að hún hringdi á þessum tíma dags. Auk þess var hringingin óregluleg og bar vott um, að einhver, sem ekki var vanur að nota þetta áhald, var hér að verki. Hvað gat þetta þýtt ? Hinn ætíð árvaki dyravörður svaraði þessari spurningu, með því að grípa einn af yngstu nemendunum, sem var að laumast á brott frá kapellunni. Þessi litli hrekkjalómur játaði á sig sökina, eftir að hafa verið ákærður. Hann var dæmdur til að eyða tveimur næstu frídögum sínum inni í kennslustofu og skrifa stíla. Þetta er nú samt sem áður aððeins byrjunin á sögunni. Um kvöldið fór einn af litlu „vikadrengjunum“ inn á vinnustofu „húsbónda“ síns og sat þar eins og hann hefði heimild til. Þegar „húsbóndi“ hans kom, sagði litli drengurinn: „Viltu segja mér, hvað ég á að gera. Ég var með drengnum, sem hringdi klukkunni, en þeir náðu mér ekki. Verð ég að segja til, að ég var meðsekur afbrotamanninum?“ Úr sinni miklu hæð, sem sjöttabekkingurinn var, og auk þess 18 ára gamall, íhugaði eldri nemandinn málið. „Átt þú að ákæra sjálfan þig? Nei, alls ekki. Þú hefir tekið þátt í þessu strákapari. Ef þetta verður látið fara lengra, verður það aðeins til þess, að þú sætir sömu refsingu og félagi þinn. Það mun ekki verða honum að neinu liði. En samt sem áður er það ekki rétt, að þú sleppir alveg. Þú verður að fá refsingu á þann hátt, að það létti hegningu félaga þíns. Áttu nokkra peninga?“ En þar sem þetta var í lok kennslutímabilsins, átti litli drengurinn enga peninga. „Allt í lagi,“ sagði eldri nemandinn. „Ég lána þér hér tvo shillinga; þegar félagi þinn hefir lokið fangavist sinni fyrsta kvöldið, skalt þú bíða eftir honum og taka hann með þér til veitingastofunnar og gefa honum eitthvað að borða. Það sama skaltu svo gera síðara kvöldið. En þessa tvo shillinga verður þú að greiða mér aftur. Þetta er þinn hluti refsingarinnar, skilurðu?“ „Vikadrengurinn“ fór glaður á brott, til þess að segja félaga sínum, hvað hann hafði gert og hvernig málinu var ráðstafað af hinum „alvitra“ sjöttabekking. 
Þeir, sem halda að sagan endi hér, skilja ekki þann anda, sem ríkir í ensku skólunum. Síðar þetta sama kvöld sagði sjöttabekkingurinn skólastjóranum upp alla söguna, ekki af því, að það væri skylda hans og heldur ekki til að hrósa sjálfum sér af aðferð sinni, er hann notaði í þessu máli, heldur eingöngu vegna þess, að hann vissi, að skólastjórinn var góður maður, sem hafði gaman af spaugi og mundi því kunna að meta söguna réttilega. 
::(Lauslega þýtt úr ensku). 
:::'''H. M.'''

{{Blik}}

Blik 1940, 8. tbl./Afi

2009-10-22T15:31:30Z

ZindriF:

'''AFI'''

En hvað ég gat öfundað hann Sigga litla, leikbróður minn, af því að eiga þennan dásamlega afa. Hann átti hann í raun og veru einn, þó að við hin börnin kölluðum hann öll því gælunafni. 
Alltaf hafði afi nægar sögur að segja okkur, — og svo skemmtilega, sem hann sagði frá. Það var unun að hlusta á hann. Hann hreif okkur börnin með sér til annarra heima, — heima æfintýra og álfa, ljóss og skugga. Við gleymdum stund og stað. Við hlógum. Við hryggðumst. Við fylltumst samúð eða gremju. — Og stundum mátti sjá tár á augnahvörmunum, sem runnu hljóðlega niður kinnarnar. Þá hafði réttur hins hrjáða og smáa verið fótum troðinn. Sannleikurinn virtur að vettugi. Þjáningar hins góða og þjáða auknar, svo að yfir tók. 
Tröllkerlingarnar sumar hverjar hefðu víst ekki átt upp á pallborðið hjá okkur, hefðum við náð til þeirra og einhvers verið megnug. 
En gamli maðurinn var alltaf jafn rólegur; ekkert nema gæðin, mildin og mannelskan. Það voru góðir straumar, sem að
okkur streymdu. Ég held, að við búum að þeim enn. 
Ég man það kvöld. Ég mun hafa verið tólf ára gamall. Það var létt skýjað loft. Máninn skein nærri fullur og stjörnurnar blikuðu. Frost var töluvert og fór harðnandi. Snjór var yfir öllu, og svo mikill víða, að girðingastaurar voru í kafi. Við gátum því hindrunarlaust runnið á skíðum og sleðum um hóla og tún. Það gerðum við líka. Með klakaklepra í treflum og totum, hvít sem snjókerlingar, þutum við niður hóla og brekkur yfir tún og garða. Við vorum rjóð og heit af áreynslu og ákafa. Yndislegt kvöld með glaðværð og glensi. — Þá var kallað. Skyldan kallaði. Námið beið okkar. Auðvitað var það hún mamma, sem kallaði, en hún gjörði það víst fyrir skyldunnar hönd. Það kom á okkur ólundarsvipur. Við hlýddum samt undir eins. Við burstuðum af okkur snjóinn, drógum af okkur snjóklæðin og komum inn í ofnhitann. 
Við vorum ekki upplögð til að læra. Við höfðum orðið fyrir vonbrigðum, höfðum búizt við að fá að vera lengur úti. Afi sá, hvað okkur leið. „Á ég annars ekki að létta lundina með dálitlu æfintýri,“ sagði hann, „áður en þið byrjið námið?“ Þá lyftust brúnirnar. Það var fljótt þegið. 
Afi sat á rúminu sínu. Ég settist á rúmið hjá honum og tók í hönd hans. Þá fannst mér ég njóta betur frásagnarinnar. Siggi settist á kistuna framan við rúmstokkinn. Svo var slökkt ljósið, því að í birtu nutu æfintýrin sín ekki eins vel. 
Þetta var eitt af æfintýrunum um einkadóttur konungsins og kotungssynina þrjá. Ég man nú aðeins orðið kjarnan úr því, og ég vil segja ykkur það, eins og ég man það, en kannske hafið þið lesið það nýlega og munið það ljósar en ég. Mætti þá efni þess verða ykkur eins hugstætt og það hefir orðið mér. 
Konungurinn lætur það boð út ganga, að dóttur sína og ríkið skuli hver sá hljóta, sem unnið geti fyrir hann ákveðið verk, leyst af hendi sérstaka þrekraun. 
Metnaðartilfinning bræðranna í koti karls og kerlingar fær byr undir báða vængi. Gömlu hjónin hvetja óspart tvo eldri bræðurna til fararinnar. Þau vilja gjarna mægjast við sjálfan konunginn. En þau vilja ekki með nokkru móti að yngsti bróðirinn fari. Honum hentar bezt öskustóin framvegis sem að undanförnu. En hann lætur ekki bugast eða letja sig. Hann fer með eldri bræðrunum, hvað sem það kostar. Hann vill líka freista hamingjunnar. Ekki segir af ferðum bræðranna, fyrr en leið þeirra liggur um skógivaxna heiði. Þá heyra þeir högg, svo sem tré sé höggvið. „Hvaða högg geta þetta verið?“ spurði kolbíturinn, yngsti bróðirinn, undrandi. „Það er nú ekki í fyrsta sinni, sem þú undrast og vilt vita eitt og annað, bróðir sæll,“ sögðu eldri bræðurnir einum rómi, „eða hefirðu aldrei séð mann höggva tré?“ Og þeir gerðu gys að bróður sínum. En drengurinn lét það ekki á sig fá, heldur gekk á hljóðið. — Þarna í skóginum fann hann öxi, sem hjó af eigin ramleik og felldi stórt tré. 
„Góðan daginn,“ sagði drengurinn við öxina, „þú heggur skóg hér.“ „Já,“ sagði öxin, „ég hefi höggvið og beðið eftir þér langan tíma.“ Hann stakk öxinni í malpoka sinn. 
Þegar hann kom aftur til bræðra sinna, hæddu þeir hann og spottuðu. 
Eftir drykklanga stund komu þeir að háum berghamri. Þá heyrðist þeim sem brotin væri upp möl og grafið með reku uppi á hamrinum. „Hvað skyldi þetta vera?“ sagði yngsti bróðirinn. „Mikill kjáni geturðu verið, drengur,“ sögðu hinir fávísu bræður, sem þó þóttust allt vita, „hefirðu ekki fyrr heyrt eða séð fugla höggva nefinu í börk trjágreinanna eða brýna gogginn á þeim?“ „Jú,“ sagði hann, „en ég hefi samt gaman af að vita, hvað veldur þessum höggum.“ Svo kleif hann þrítugan hamarinn, til að öðlast þessa þekkingu, vita vissu sína um orsök þessara högga. 
Uppi á hamrinum fann hann haka og reku, sem unnu sjálfkrafa. „Komið þið sæl,“ sagði drengurinn djarflega, „eruð þið hérna alein að störfum?“ „Já,“ sögðu verkfærin, „og höfum beðið eftir þér lengi, lengi.“ 
Pilturinn stakk verkfærunum í mal sinn og hélt leiðar sinnar. Þegar hann hitti bræður sína aftur, inntu þeir hann eftir því háðslega, hvað hann hefði nú fundið. „Það var svo sem ekki mikið,“ sagði hann, „aðeins haki og reka.“ 
Næst komu þeir að læk. Allir voru þeir þyrstir og drukku nægju sína. „Hvar skyldi annars þessi lækur eiga upptök sín?“ varð yngsta bróðurnum að orði, „og hvernig skyldi hann myndast?“ 
„Ég held þú sért ekki með öllum mjalla, drengur, hefirðu aldrei séð uppsprettulind,“ sögðu bræður hans. „Jú,“ hana hafði hann séð, en aldrei athugað, og upptök þessa lækjar vildi hann athuga. 
Hlátur og háðsyrði bræðranna lét hann ekki á sig fá. Með einbeittum vilja og föstum ásetningi gekk hann upp með læknum að upptökum hans. Lækurinn minnkaði eftir því sem ofar dró. Úr lítilli lindarhnot seytlaði vatnið sí og æ og myndaði lækinn. 
„Sæl og blessuð,“ sagði drengurinn við hnotina. „Gott er það og gleðilegt, að þú ert kominn,“ sagði hnotin, „ég hefi beðið eftir þér óratíma.“ — Hann stakk hnotinni hjá sér. 
Skammt frá höllinni fundu bræðurnir gamla konu, sem föst var á nefinu í eikarstofni. Eldri bræðurnir glöddust við þessa sjón og skemmtu sér dátt yfir óförum gömlu konunnar. Þeir hlógu að henni og hæddu hana. Yngsti bróðirinn fékk samúð með henni og kostaði kapps um að hjálpa henni. Það tókst honum. 
Fyrirbænir og heillaóskir gömlu konunnar fylgdu honum á leið. Hún átti ekki annað til að launa honum með. Og það er vafamál, hvort nokkur önnur borgun hefði dugað honum betur eða verið honum happadrýgri, því að bænirnar komu frá einlægu og þakklátu hjarta, og drengurinn hafði sterka trú á mátt þeirra. Hann trúði á sigur hins góða, og honum varð að trú sinni. 
Í konungsgarði skyldu biðlar konungsdótturinnar fella stórt og mikið eikartré, grafa djúpan brunn í stæði þess og fá nægilegt vatn í brunninn, þar sem engin uppspretta var þó til. Ég þarf ekki að orðlengja þetta. Eldri bræðurnir gátu ekki unnið verkið. Þeir höfðu engin skilyrði til þess. Þeir urðu frá að hverfa með klippt eyru og aðra smán. En yngsti bróðirinn lét öxina sína höggva og fella tréð; síðan lét hann hakann og rekuna grafa brunninn. Síðast lagði hann hnotina á botn hans. Brátt stóð hann fullur af vatni. 
Svo lagði afi út af æfintýrinu.
„Hvað þýðir svona æfintýri? Hefir það nokkurt erindi til okkar? Getum við nokkuð af því lært?“ Þannig voru spurningar hans. Og hann svaraði þeim sjálfur. 
„Við skulum sérstaklega leiða hugann að yngsta bróðurnum,“ sagði hann. „Ég vona, að þið reynist líkir honum.“ 
„Konungsvaldið eða keisaratignina láta æfintýrin tákna gæfu lífsins, hamingjuna, — þetta, sem við öll viljum öðlast. Æfintýrahöfundurinn staðhæfir, að einkenni yngsta bróðurins séu einkenni gæfumannsins, eða þess unglings, sem líklegur sé til þess að verða hamingjunnar barn, verða til gæfu og gengis foreldrum sínum, byggðarlagi sínu og þjóð sinni í heild. Hver eru þá þessi einkenni hans? Yngsti bróðirinn er námfús; hann vill vita ástæðurnar fyrir hlutunum, vita orsakir þess, sem hann heyrir og sér í kring um sig; m.ö.o. hann vill afla sér fræðslu og hagnýtrar þekkingar. Og þekkinguna öðlast hann fyrir einbeittan vilja og áhuga. Verkfærin, sem hann eignast, tákna þann mátt, þá auknu möguleika, sem þekkingin skapar manninum. Mennt er máttur. Vegna brennandi löngunar til að vita orsakir þessa og orsaka hins verður hann margs vísari og eignast mátt, — verkfærin, sem hann svo sigrar erfiðleikana með. 
Yngsti bróðirinn vill nema. Hann vill læra. Hann er líka göfuglyndur og góður drengur. Hann hefir samúð með þeim, sem bágt eiga, eins og t.d. gömlu konunni. Hann er viljasterkur og einbeittur. Hann lætur ekki háð og spott skilningssljórra og fáfróðra manna aftra sér frá námi eða öðru því, sem auka má manngildið, skapa manninum andleg verðmæti. 
Yngsti bróðirinn á hugsjónir; hann á markmið í lífinu. Hann á í huga sér mikið og gott, sem hann kostar kapps um að glæða og gera að veruleika. Hann flýtur ekki sofandi að feigðarósi. Hann er einmitt sá, sem á gáfur, innræti og skapgerð til þess að sigrast á þrekrauninni og hljóta konungsdótturina, þ.e.a.s. verða konungur yfir sjálfum sér, hjarta sínu og huga til velferðar og fyrirmyndar öðrum mönnum. 
Gamla konan táknar umkomuleysingjann, sem við mætum daglega á lífsleiðinni, gamlan eða ungan, — þennan, sem Kristur kallaði einn af sínum minnstu bræðrum. 
Bræður þessa göfuga og gæfusama ungmennis tákna það fólk, sem fávíst er og ekkert vill læra, en þykist þó flest vita og allt geta, en það er gleggsta einkenni fávizkunnar.“ 
„Gefið gaum að því,“ sagði afi að lokum, „að yngsti bróðirinn vinnur ekki verk sitt í aktaskrift, en aktaskrift er það kallað, þegar við vinnum störf okkar svo illa og seint, sem hægt er, án þess þó að bein svik heiti eða augnaþjónusta. Sá nemandi t.d., sem ekkert skeytir um námið heima, þótt hann fari í skólann daglega, heldur lætur arka að auðnu um allt sitt nám, hann vinnur námsstörfin í aktaskrift. Hann á í þeim efnum ekki samleið með yngsta bróðurnum í æfintýrinu, nema hann taki sig á og hefji sókn um nám sitt og önnur skyldustörf. 
En drengurinn var hornreka heimilisins, olnbogabarn veraldarinnar. Pund hans, gáfur hans og námshvöt, átti að grafa í jörðu, eins og gáfur þeirra unglinga, sem ekkert fá að læra og ekkert vilja læra. Þeim æskumönnum er sannarlega illa farið. Þannig verða oft hin mestu og beztu mannsefni að andlegum aukvisum og dáðleysingjum. 
Nú hefir guð gefið ykkur báðum góðar gáfur og starfskrafta. Notið hvorttveggja til náms og starfs. Vinnan göfgar manninn.“ Þannig lauk afi æfintýrinu sínu. 
:::::::[[Þorsteinn Þ. Víglundsson|Þ. Þ. V.]]

{{Blik}}

Blik 1940, 8. tbl./Góðar mæður og merkir menn

2009-10-22T15:31:01Z

ZindriF:

'''Góðar mœður og merkir menn'''

Eitt sinn var góður sonur að kveðja móður sína og leggja út í lífið. 
Hún hafði alið hann upp í ást til guðs og góðra verka, og ástríki hennar hafði vald yfir ungmenninu. 
Hún æskti þess, að orð sín og handleiðsla mætti sem lengst beina syninum braut til sannrar hamingju. 
Síðustu orð hennar voru þessi: 
Gakk þú öruggur út í heiminn með æsku þína, styrkleika þinn, þekkingu þína og rödd guðs í hjarta þínu, samvizku þína. Starfaðu bræðrum þínum og systrum til blessunar, bæt úr böli þeirra eftir mætti, og lifðu sjálfur hreinlátu líferni öðrum til fyrirmyndar. Vertu talsmaður sannleikans og alls þess, sem gott er og fagurt, og saurgaðu aldrei helgidóm hjarta þíns. Þó að eitthvað illt vilji svo ásælast þig, þá mun því ekki takast það. 
'''Allar''' mæður vilja vera '''góðar''' mæður. Hvað einkennir góða móður?

{{Blik}}

Blik 1940, 8. tbl./Góður félagi

2009-10-22T15:30:36Z

ZindriF:

'''Góður félagi'''

Margir unglingar hafa víst ekki gjört sér grein fyrir því, hve mikið gildi það hefir að eiga góðan félaga. 
Margur unglingur hefir lent í slæmum félagsskap og orðið þess vegna þræll áfengis og tóbaks. 
Það hefir oft verið minnzt á það, hve margar andvökunætur móðirin hefir átt við sjúkrabeð barnsins síns. Það er alveg rétt, — ekki aðeins andvökunætur, heldur einnig nætur tára og sorgar. En eru þó ekki tárin fleiri, andvökunæturnar ennþá þungbærari og sorgin beiskari, þegar hún veit af barninu sínu úti við slark og drabb með slæmum félögum? 
Ef unglingar hugsuðu út í þetta, þá get ég ekki skilið, að þeir vildu valda móður sinni þeirri sáru sorg að sjá þá verða að vanmeta mönnum eða aumingjum, sem algjörlega eru undirorpnir oki eiturlyfjanna. 
Ég held, að það ríði á miklu um framtíð unglingsins, að hann eignist snemma góðan félaga. 
Máltækið segir: „Sýndu mér félaga þinn, og ég skal segja þér, hver þú ert.“ 
Við skulum kosta kapps um að eiga einungis góða félaga, — vera vinavönd. 
:::'''[[Guðný Sigurmundsdóttir|G. S.]]''', 2. bekk.

{{Blik}}

Blik 1940, 8. tbl./Heimilið

2009-10-22T15:30:11Z

ZindriF:

'''Heimilið'''

Heimilin eru grundvöllur alls þjóðlífs. Móðirin er eða á að vera sól hvers heimilis, og hjá henni munu jafnan dýpstu og göfugustu hugsanirnar verða til og framkvæmdar, ef réttur hennar er ekki fótum troðinn. Foreldrarnir hafa að nokkru leyti framtíð barna sinna í hendi sér, og með góðri samvinnu og glöggum skilningi í uppeldisstarfinu hefir íslenzkum foreldrum við og við tekizt að skapa mikilmenni, þar sem gáfur barnsins hafa staðið til þess. Sumum, og því miður allt of mörgum foreldrum, tekst ekki að inna hlutverk sitt af hendi í uppeldisstarfinu. Ástæðan er oft kæruleysi þeirra og skilningsskortur á hlutverki sínu. Hvernig getur t.d. móðir, sem stundar tóbaksreykingar og drekkur áfengi á sama tíma og hún gengur með barn á brjósti eða annast uppeldi barnanna að öðru leyti, búizt við glæstum árangri af uppeldisstarfi sínu. Þótt húsbóndinn sé reglumaður, en konan ekki starfi sínu vaxin, er ekki hægt að búast við glæsilegum árangri, hvað þá heldur, þegar báðir foreldrarnir eru andlegir vesalingar, sem hvorki kunna að meta réttilega líf sitt og heilsu né barna sinna. Bezta eign hvers unglings er því góð og göfug móðir. Við unglingarnir erum stundum svo blindir, að við kunnum ekki að meta fórnfýsi og umhyggju mæðra okkar. En þegar mömmu nýtur ekki við um lengri eða skemmri tíma, finnum við fyrst, hvað við höfum misst. Góð móðir fórnar öllu til að tryggja barni sínu gæfu og gengi. Í uppeldisstarfinu ríður mest á því, að foreldrarnir hafi vit og þekkingu á að rækta manngildið í barninu. Börnin og við unglingarnir getum innt af höndum mikið verk, til að skapa foreldrum okkar heimilishamingju, með skyldurækni og hlýðni. Hjúin geta með trúmennsku og fórnfýsi unnið að hamingju og velmegun heimilisins. Ef allir einstaklingar fjölskyldunnar leggjast á eitt um framkvæmd góðra og nytsamra verka á heimilinu, er stjórn þess létt. Það skapar frið og festu á heimili. En sé þar hver höndin uppi á móti annari, verður heimilislífið þreytandi, og jafnvel spillandi. Hver einstaklingur heimilisins þarf að gera skyldu sína; þá vinnast verkin auðveldlega. Ef sérhver sýnir öðrum hjálpsemi og nærgætni, fer allt vel. 
:::15. nóv. 1940. 
::::'''[[Ásbjörn Björnsson|Á. B.]]''', 3. bekk.

{{Blik}}

Blik 1940, 8. tbl./Síra Magnús Helgason

2009-10-22T15:29:46Z

ZindriF:

'''Síra Magnús Helgason''' 
'''Fœddur 12. nóvember 1857. - Dáinn 21. október 1940'''.

Hann er horfinn af sviði mannlífsins, — dáinn, segjum við. Endurminningarnar vakna hver af annarri, ljúfar, hlýjar, hugðnæmar. 
Við fáa menn stend ég í meiri þakklætisskuld en kennara mína og mér er innilega hlýtt til þeirra allra. Þó skipa endurminningarnar um síra Magnús Helgason þar æðstan sess. 
Því miður naut ég aðeins einn vetur leiðsagnar og kennslu þessa frábæra manns. Eftir þann vetur hafa mér jafnan komið í hug um síra Magnús orð þau, er ég heyrði eitt sinn norskan sagnfræðing segja um Jón Sigurðsson forseta. Þau voru á þessa leið: „Væri þessi Íslendingur mældur á mælikvarða stórþjóðanna, má hiklaust skipa honum á bekk með Gladstone hinum brezka eða öðrum þjóðskörungum og frelsishetjum veraldarsögunnar. — Hefði hann verið sonur stærri þjóðar eða stórveldis, hefði stafað af honum ljómi um víða veröld, sökum gáfna hans og göfgi, starfsþreks og staðfestu.“ Mætti ekki einnig segja eitthvað svipað um síra Magnús Helgason? 
Því mun hafa verið þannig varið um hann, sem um flesta mestu og beztu menn sögunnar, að hann átti engum meir að þakka en góðri móður gæfu sína og göfgi í hugsun, trú og starfi. 
Jurtirnar lifa, falla og deyja, kynslóð eftir kynslóð, — oft án þess að nokkur veiti þeim athygli eða eftirtekt. Með lífi sínu og dauða mynda þær jarðveginn, sem hið háa og volduga tré vex síðan í og ber ríkulegan ávöxt til farsældar mönnum og málleysingjum. 
Svipað er því oft varið um hina góðu móður. Ávextina af lífi og starfi hinna mestu og beztu sona má margt þjóðfélagið þakka göfugu og kærleiksríku móðurhjarta, sem lifði og starfaði í kyrrþey, — lifði til þess að fórna, verma og vökva — og deyja í skugga þess ljóss, sem það kveikti og miðlaði öðrum í starfi göfugs sonar. 
Síra Magnús Helgason gat vissulega gert orð síra Matthíasar að sínum orðum, þegar þjóðskáldið kveður um móður sína: 

::::„Enginn kenndi mér eins og þú, 
::::hið eilífa stóra, kraft og trú, 
::::né gaf mér svo guðlegar myndir.“ 

Síra Magnús var vitur og einlægur trúmaður, víðsýnn og ofstækislaus. Þess vegna þoldi hann öðrum mönnum vel andstæðar trúarskoðanir. 
Mér er minnistætt atvik, sem kom fyrir í Reykjavík, veturinn sem ég var í Kennaraskólanum. Einn af skólamönnum landsins hafði skrifað bók. Sumir þóttust geta dregið þá ályktun af skrifum hans, að hann áliti Jesú Krist hafa verið Jósefsson en ekki eingetinn guðs son. Rétttrúarmenn í borginni gerðu nokkurt veður út af þessum skrifum og lagði gustinn jafnvel inn um gættir Kennaraskólans. Ég man þá stund vel. Ég stóð hjá síra Magnúsi frammi við einn ganggluggann í skólahúsinu og við spjölluðum um þessar æsingar. Ég sagði að lokum: „Mikið hefði ég gaman af að heyra yðar álit á þessu trúaratriði, síra Magnús.“ Hann svaraði: „Ó-já, þegar ég var barn, var mér kennt það, að Jesús hefði verið guðs eingetinn sonur, og því trúi ég enn, en ég álasa engum, þótt hann trúi öðru.“ Svo mörg voru þau orð. Og þetta voru orð hins einlæga trúmanns. En þau eru jafnframt orð hins víðsýna andans manns, sem hafði reynt af fremsta megni og viti að tileinka sér líf Krists og skapgerð, og sýndi því m.a. þolgæði gagnvart andstæðum trúarskoðunum. 
Ég hafði alltaf sent síra Magnúsi „Blik“ okkar. Stundum sendi hann mér línu og sagði sitt álit um efni blaðsins. 
Nokkur af síðustu orðum hans til okkar voru þessi: „Haldið svo fram stefnunni, og fylgi þeim (þ.e. nemendunum) og yður guð og gæfan æfinlega.“ 
Mætti sú einlæga ósk þessa mæta manns rætast á okkur. 

::Blessuð sé minning hans. 
::'''[[Þorsteinn Þ. Víglundsson]].'''

{{Blik}}

Blik 1940, 7. tbl./Á gægjum

2009-10-22T15:29:22Z

ZindriF:

'''TOBBA TEITS''':

'''Á GÆGJUM'''

Kæru nemendur!

Ég færi ykkur kveðju guðs og mína, eins og segir í gömlum bréfum. Fyrir þrábeiðni sumra þarna í skólanum ykkar hefi ég staulazt uppeftir endur og eins og skyggnzt inn um gættirnar hjá ykkur þarna á [[Breiðablik]]i. Ég fæ í rauninni alltaf hug til að heimsækja ykkur, þegar ég heyri hinn fagra hljóm skólaklukkunnar ykkar kveða við. 
Einu sinni heyrði ég til guitarflokksins ykkar, „Sjöstjörnunnar“, og skemmti mér reglulega vel. Þó hefi ég ekki meira vit á söng en kötturinn á hinni Sjöstjörnunni. Það voru yndislegir hljómleikar. Þær dáleiddu mig, meyjarnar. Þegar heim kom, fannst mér ég vera svo söngvin, að ég tók til að spila á hárgreiðuna mína, en hætti því brátt, þar sem ég fann, að ég stóð langt að baki Kára og Jóni, þegar þeir spila og syngja stærðfræðiformúlurnar á vasagreiðurnar sínar. Ég tók því hnokkatréð úr rokknum mínum og tók að blása í pípuna af lífs- og sálarkröftum. Og viti menn. Hljóð fékk ég úr horni, — með lagi, svo að nú kemst ég líklega í lúðrasveitina. 
Þá lét hún táta litla mig vita, þegar þið fóruð „undir Löngu“. Nú voru fleiri drengir á stríðsrosabullum en síðast. Simmi, Einsi og Nonni voru reglulega sækappalegir á sínum. Þeir sverja sig í ættina, þeir drengir. Ég hélt um tíma, að þeir ætluðu bara að vaða til hafs. 
Mikið tókst honum Séra ykkar giftusamlega að pússa þau saman, Dollý og Simma. Einar T. aðstoðaði, og nýstárleg var hempan! Eigið þið ekki pontu, til þess að æfa hann Séra ykkar að stíga í? Eyjarnar þurfa einmitt að framleiða sína eigin presta sem annað. „Verum sjálfum okkur nóg um allt,“ það er kjörorðið. Og meðhjálparaefni eigum við, þar sem Einar er. En honum Séra láðist illa að bjóða hjúunum að margfaldast og uppfylla jörðina. Það ættu öll skötuhjú í okkar fámenna landi að kappkosta. Þessi vísa rann fram af tungu minni, þegar ég frétti um giftingu þessa nokkrum dögum síðar: 

:::::Hérna um daginn síra C 
:::::saman vígði Dollý P 
:::::og hann sæta Simma. 
:::::Svannar voru svaramenn. 
:::::„Sverma“ ég og þrái enn. 
:::::Ó! — þá daginn fer að dimma! 

Já, aumt er piparstandið, hjálpi mér, þegar haustar að! En hvað um það, ég hefi gleðifréttir að segja ykkur: Hann Jón Óli kvað vera kominn í brezku bjargráðanefndina og annast nú fiskkaup fyrir Bretann. Við þurfum því ekki lengur að óttast um ýsubröndurnar okkar og þyrsklingstittina. Þá er hún Bergþóra blessunin einnig komin í þjónustu brezka auðvaldsins. Hún flakar þorsk og ýsu á háborð brezka aðalsins. 
Einnig smíðar Brynjólfur ýsukassa fyrir brezka lávarða. Allt er á eina bókina lært fyrir ykkur, blessuðum, nema henni Minnu. Hún starfar í þjónustu skömmtunarskrifstofu íslenzka ríkisins og úthlutar sykri, kaffi, hveiti og rúsínum eftir seðlum, enda var hún og er mesta búkonuefni, eins og við vitum öll. 
Bless! 
::'''Tobba Teits'''.

{{Blik}}

Blik 1940, 7. tbl./Bófar

2009-10-22T15:28:57Z

ZindriF:

'''[[Þorsteinn Þ. Víglundsson|ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON]]''':

'''BÓFAR'''

Það leikur ekki á tveim tungum, að hér í Vestmannaeyjum séu að minnsta kosti þrír menn, sem að staðaldri stundi leynilega áfengissölu. Þessir bófar liggja í leyni fyrir ungum og gömlum á stundum freistinganna og selja áfengi. Þannig draga þeir fram sitt auma líf. Þeir eru í okkar bæjar- og þjóðfélagi svipaðar mannverur sem morfín- og ópíumsalar meðal sumra stærri þjóðanna. Með köldu blóði leggja þessir menn heimilishamingju í rústir og svifta foreldra barnaláni sínu, dýrmætustu eigninni. 
Til eru fátækir heimilisfeður, sem veigra sér við að láta sjá sig við vínkaup í áfengisverzluninni, þar sem almenningur veit, að þeir hafa naumast til hnífs og skeiðar. Þeir finna það mæta vel, þessir fátæku heimilisfeður, að þeir fremja glæp gagnvart konu og börnum, þegar þeir kaupa áfengi fyrir aurana sína, en fjölskyldan býr klæðlítil við fæðuskort. Sumir þessir heimilisfeður leita til leynivínsalanna, þegar skyggja tekur. Þeir skammast sín síður fyrir að drýgja glæpinn í nálægð þeirra. Þeir verða trúnaðarmenn þessara heimilisfeðra, og má með sanni segja, að illt er að eiga þræl að einkavini. 
Það er vitað, að æskumenn hér verða einnig leynivínsölunum að bráð. Af ýmsum ástæðum, t.d. af ótta við foreldrana, vilja þeir ekki hætta á að kaupa áfengi á opinberum stað. Þeir laumast heldur til bófanna, þegar húmar að. Þar afvegaleiðir einn æskumaðurinn annan. 
Ástandið er ömurlegt. Æskunni er hér voði búinn. 
Heimilisfaðir tjáir mér og leyfir mér að geta þess, að hann hafi iðulega keypt vín af bófunum. En einhverju sinni uppgötvaði hann, að sonur hans, 18 ára, væri orðinn þeim að bráð og hefði lært að drekka af þeirra völdum. “Þá opnuðust augu mín,“ segir hann. Þá fyrst skildi ég, hvílíkir skaðræðismenn þetta eru. Þá fannst mér sem rýtingurinn þeirra smygi inn í bakið á mér. 
Almenningur fordæmir þessa menn og lítur á þá sem óvini bæjarfélagsins. Mæðurnar eru líklegastar til að skilja bezt, að heimilisfriður og hamingja
þeirra og lífshamingja sona þeirra og dætra er í veði, ef bófarnir fá að þrífast í bæjarfélaginu. Þó finnast menn, og það að mörgu leyti mætir borgarar, sem taka upp hanzkann fyrir bófana og verja þá í orði. Þar held ég ráði meira um fyrirtekt en mannvonzka. Við erum oft svo einkennilegir, mennirnir. 
::'''[[Þorsteinn Þ. Víglundsson|Þ. Þ. V.]]'''

{{Blik}}

Blik 1940, 7. tbl./Skólavísur

2009-10-22T15:28:34Z

ZindriF:

'''Skólavísur'''.

Í sambandi við fundi Málfundafélags [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólans]] hafa nemendur skemmt sér við að botna vísur. Hér birtast nokkrar, sem orðið hafa til á þennan hátt og blaðinu hafa borizt frá „botnahirði“ skólans:

:::::::Fölna runnar, falla strá. 
:::::::Feykir vindur köldum snjá. 
:::::::Tíminn líður. Tökum á! 
:::::::Takmarkinu skulum ná.

:::::::Á málfundum er mikið fjör, 
:::::::margt ber þar á góminn. 
:::::::Þar meyjar brýna mærðarhjör 
:::::::og Mundi bassaróminn.

:::::::Á málfundum er mikið fjör, 
:::::::margt ber þar á góma. 
:::::::En sumir koma fýluför 
:::::::formanni til sóma.

:::::::Mætir þú á málfundi, 
:::::::munt þú gott af hljóta. 
:::::::Þar Dollý svarar Sigmundi 
:::::::um söguburði ljóta.

{{Blik}}

Blik 1940, 7. tbl./Flækingsgskötturinn

2009-10-22T15:28:04Z

ZindriF:

[[Ásta Benedikta Þórðardóttir|ÁSTA B. ÞÓRÐARDÓTTIR]]:

'''FLÆKINGSKÖTTURINN'''

Þegar ég kom út á tröppurnar um morguninn á leið í skólann, þá sat hann þar, flækingskötturinn. 
Hann notaði tækifærið og skauzt inn fyrir, en ég hélt áfram leið mína. Þegar ég kom heim, spurði ég: „Hvar er kötturinn?“ „Ég gaf honum mjólkursopa og lét hann svo út,“ sagði mamma. Morguninn eftir mætti ég honum aftur á tröppunum. Hann mjálmaði hátt og stökk inn. Svo kom ég heim úr skólanum, en þá var verið að
kasta honum út. — Það virtist ekki koma að gagni. 
Hann beið bara þangað til hurðin opnaðist, og þá skauzt hann inn aftur, alveg staðráðinn í því að setjast hér að. Loks tókst honum að innvinna sér heimilisréttindi hjá okkur, og meira en það, hann var eftirlætið okkar krakkanna. Grábröndóttur, grannvaxinn, fríður og dæmalaust elskulegur! Það var góður köttur. Það kom líka í ljós seinna, að þetta var læða og hún gildnaði með degi hverjum, en við fórum að hlakka til að sjá kettlingana, þessar heimsins fegurstu skepnur. En fullorðna fólkið sagði: „Það verður að farga kettlingunum, annars fyllist allt af köttum.“ 
Litlu bræður mínir urðu ofsavondir. Þeir vildu eiga kettlingana og láta þá lifa. Þeir skildu það ekki, að maðurinn þykist eiga alla jörðina og drepur allar skepnur, þegar honum þykir hagur að. Kisa okkar fær léttasóttina og þá er hún borin út í hlöðu á næsta bæ. Skömmu seinna heyrðist ámátlegt væl úti fyrir. Kisa var komin aftur og fær að fara inn. Hún skreiðist upp í rúm til yngsta bróður míns, sem þá var háttaður, því nú var komið kvöld. Ekki fékk kisa að vera þar. Hún var látin inn í skáp og þar ól hún fjóra kettlinga. Nú hófust hamingjusamir tveir mánuðir hjá litlu kisu okkar. Hún fékk fisk og mjólk. Það voru hennar uppáhaldsréttir, og við krakkarnir strukum henni og klöppuðum og lékum okkur við kettlingana. Hún þakkaði okkur með því að mala hástöfum og strjúka sér upp að okkur og sleikja hendur okkar. 
Hún var þakklát og sæl, meðan verið var að kveða upp yfir henni dauðadóminn og kettlingunum hennar öllum. „Það er betra að farga henni líka, en að taka frá henni börnin!“ Við höfðum ekki ráð á að fæða fimm óþarfa ketti! Svo verða þeir bráðum hundrað! Það fyllist allt af köttum, en maðurinn á jörðina! Það verður að farga öllum dýrum, — hundum, köttum, rottum, músum. Maðurinn verður að hafa rúm, hann á jörðina! Kisa okkar og börnin hennar eru látin í bala og bundið yfir. Litlu bræður mínir grétu óstjórnlega, því að þeir skilja ekki þörfina á svona grimmúðlegum athöfnum. Þeir skilja ekki, að sjórinn og moldin á að geyma alla flækingsketti og afkvæmi þeirra. 
::'''[[Ásta Benedikta Þórðardóttir|Ásta B. Þórðardóttir]]''',
::::2. bekk.

{{Blik}}

Blik 1940, 7. tbl./Hjónabylta. (saga)

2009-10-22T15:27:37Z

ZindriF:

'''[[SIGMUNDUR FINNSSON]]''':

'''HJÓNABYLTA. (SAGA)'''

Jón gekk inn í bæinn, raulaði vísubrot fyrir munni sér og var hinn ánægðasti. „Skárri er það nú kátínan í þér,“ þrumaði Brynja, konan hans, „ég held þú ættir heldur að koma hingað og hræra í grautarpottinum meðan ég skrepp út í þvottahús til að baka flatkökur.“ Um leið og hún mælti síðustu orðin, sendi hún honum það augnaráð, að honum þótti ráðlegast að þegja og hlýða. Hann gekk því lúpulegur að grautarpottinum. Brynja tautaði eitthvað um letina í þessum karlmönnum; setti síðan upp öll segl og hvarf með miklum pilsaþyt út göngin. 
Jón þreif sleifina og tók að hræra í hafragrautnum. Skárri voru það lætin í kerlingarófétinu að láta sísvona! Fyrst að senda mann bráðsnemma í kaupstaðinn, síðan mjólka kýrnar, og svo núna síðast að hræra í hafragraut. Hafragraut! Jón stundi þungan og hætti að hræra í grautnum og settist á stól við eldavélina. Nei, svona skyldi það ekki vera eftirleiðis. Hann skyldi sína varginum henni Brynju, hvort þeirra væri húsbóndinn. Og Jón sá sjálfan sig skipa kerlu fyrir með harðri hendi. Eftir nokkurn tíma kváðu hrotur Jóns við um eldhúsið, á meðan kolbrenndur grauturinn sauð og bullaði upp úr pottinum og flæddi yfir vélina eins og hraunleðja. Jón hafði sofnað út frá valdadraumum sínum. 
Í sama mund spígsporuðu hænsni fram og aftur um hlaðið undir forystu tígulegs hana, sem öðru hvoru horfði stoltur yfir skarann. Hann var húsbóndi á sínu heimili. Allt í einu varð honum það á að reika inn göngin, sem lágu þröng og dimm inn að eldhúsinu, þar sem Jón svaf og grauturinn vall. Allur hænuskarinn fylgdi í fótspor hans. 
Nú víkur sögunni að Brynju. Hún er að leggja síðustu nýbökuðu kökuna ofan á kökuhlaðann. Síðan stingur hún hendinni í pilsvasann og kemur upp með tóbaksdósir, hleður dökkum tóbaksgarði á handarbakið og sogar hann hressilega upp í nefið. Síðan þrífur hún kökuhlaðann í fangið og gengur til eldhúss. Inn göngin finnur hún ilmandi angan af viðbrenndum hafragraut leggja á móti sér. Grunar hana þá, að Jón muni hafa slegið slöku við verk sitt og hleypur því við fót inn göngin. — Haninn var nú kominn inn á mitt eldhúsgólf og skimaði þar varkár í kringum sig. Síðan kinkaði hann kolli til hinna hænsnanna og gaf til kynna, að öllu væri óhætt. Þau komu inn eitt á fætur öðru hljóð og forvitin og skimuðu í allar áttir. En í því rumskaði Jón og sparkaði út í loftið án þess að vakna. Við þetta kom styggð að skaranum, svo að hann flaug með gargi og bægslagangi út úr eldhúsinu og fram göngin. Veit kerling ekki fyrr til, en hæna hendist milli fóta hennar, og um leið flýgur haninn á hana miðja. Hún rekur upp skerandi vein, snýst í hálfhring og fellur kylliflöt á moldargólfið með kökuhlaðann undir botninum. Veinið, sem hún rak upp, smaug í eyru Jóns, svo að hann vaknaði með andfælum, rauk upp og ætlaði að rjúka til dyra. En í því rennur hann í einhverju mjúku, sem haninn hafði skilið eftir á gólfinu, og þar lá hann endilangur.
::'''[[Sigmundur Finnsson]]''',
::::3. b.

{{Blik}}

Blik 1940, 7. tbl./Ég kveð og þakka

2009-10-22T15:27:11Z

ZindriF:

'''JÓN ÓLI:'''

'''ÉG KVEÐ OG ÞAKKA'''

Hér í Vestmannaeyjum er æskunni miklu fórnað til þess að búa hana sem bezt undir manndómsárin. Henni er það í sjálfsvald sett, hvort hún leggur út í lífið illa undirbúin, eða hún með hagnýtu námi, bóklegu og verklegu, er stælt til sigursælla átaka gegn hverju því, sem að höndum kann að bera. 
Þetta mikla hlutverk, að búa æskuna að meira eða minna leyti undir starf manndómsáranna, hafa skólar bæjarins á hendi, og þá einkum [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólinn]]. Þar lærir æskan ekki aðeins að verja tíma sínum til hagnýtra starfa og hagnýts náms, heldur og einnig að temja sér heilbrigt skemmtana- og félagslíf. Henni er þar bent á veginn, sem okkur æskumönnunum ber að ganga til þess að verða eitthvað meira en dauður bókstafur í starfinu fyrir bættum hag byggðarlags og alþjóðar. 
Æskan hér á því láni að fagna, að allir kennarar Gagnfræðaskólans virðast gera sér það að helgri skyldu að láta námstímann verða gullkorn í æfi okkar unglinganna. 
Bindindi er haldið að nemendunum, samt ekki svo, að það þreyti þá á nokkurn hátt. Félagsandinn, sem ríkir innan skólans, skapar það, að nemendurnir verða móttækilegri fyrir þá fræðslu og áhrif, sem þeir hljóta þar og verða fyrir. Ég er sannfærður um það, að áhrif skólans á hug og líf okkar unglinganna hverfa ekki strax að loknu námi. Það mega þau heldur ekki gera. Við eigum að vera sjálfum okkur trú, þó að við hverfum undan áhrifum kennara okkar, og halda fast við þá lífsstefnu, sem þeir hafa viljað skapa okkur. Þegar ég nú hætti námi í skólanum og hverf til starfa við framleiðsluna, þá kveð ég skólann með innilegum árnaðaróskum og þakklæti fyrir það, sem hann veitti mér. Ég vildi mega byggja á þeirri undirstöðu, sem skólinn hefir lagt mér, svo að ég gæti að lokum tekið undir með Einari heitnum Benediktssyni, þar sem hann segir: “Það ortu guðir lífs við lag, ég lifi í því minn æfidag og dey við auðs þess djúpu brunna.“ 
::'''Jón Óli'''.

{{Blik}}

Blik 1940, 7. tbl./Bókasafn Gagnfræðaskólans

2009-10-22T15:26:47Z

ZindriF:

'''Bókasafn Gagnfrœðaskólans'''.

Ýmsir skilja nauðsyn þess, að [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólinn]] hér eignist gott bókasafn unglingunum til afnota. 
Það hefir vaxið á seinni árum og er nú þegar orðið til nokkurs gagns. Unglingunum þykir vænt um bókasafnið sitt og nota það eftir föngum. Sumir hér hafa sýnt hug sinn til skólans og skólaæskunnar með því að gefa safninu góðar bækur. Síðan um nýár hafa safninu borizt bókagjafir frá [[Gunnþóra Kristmundsdóttir|Gunnþóru Kristmundsdóttur]], 7 bindi. og [[Friðrik Sigurðsson|Friðriki Sigurðssyni]], 1 bindi. 
Skólinn þakkar þessum gefendum hugulsemi og velvilja, svo og öðrum, sem leggja vilja hönd á plóginn. 
: [[Þorsteinn Þ. Víglundsson|Þ. Þ. V]].

{{Blik}}

Blik 1940, 7. tbl./Eitur fyrir 8 aura ~ sykur fyrir 6 aura

2009-10-22T15:26:14Z

ZindriF:

[[Þorsteinn Þ. Víglundsson|ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON]]: 
'''Eitur fyrir 8 aura ~ sykur fyrir 6 aura''' 

Ég er staddur í búð hér í kaupstaðnum. Inn kemur lítill stúlka á að gizka 7 ára. — Hún er fátæklega klædd og mögur, þessi litla, góðlega stúlka. Andlitið er skinið og glærir baugar kringum augun, sem eru rauðleit og döpur. Hér leynir sér ekki skorturinn. — Hvað hefir hún í hendinni? Egg! Hún yrðir á búðarstúlkuna: „Mamma biður þig að kaupa þetta egg af sér. — Hvað fæ ég marga aura fyrir það?“ „Fjórtán aura,“ segir búðarstúlkan. „Ég á þá að fá eina cigarettu og strausykur fyrir afganginn,“ sagði barnið. Það fékk hún. Vindlingurinn kostaði þá 8 aura. 
Síðan hefir litla stúlkan verið mér umhugsunarefni. Hún á sárfátæka foreldra, sem bæði eru ánauðugir þrælar tóbaksnautnarinnar. Bágt á sú móðir, sem veit barnið sitt skorta föt og fæði, en er svo langt leidd sjálf, að hún neyðist til að taka bitann frá munninum á því til þess að fullnægja nautnaástríðum sínum. Þeirri móður er meir en lítið ábótavant. Og sterk er sú ástríða, sem svæfir þannig móðurástina og móðurumhyggjuna. 
Það er órannsakað mál, hve mikið börnin líða fyrir eiturlyfjanautnir foreldranna. — Hvernig geta t.d. heimilisfeður, sem hafa innan við 2000 kr. árslaun, og konu og 2-4 börn á framfæri, leyft sér að eyða 2–400 krónum af árstekjum sínum fyrir tóbak? Þess munu mörg dæmi. Þessi sóun á fé fátæks manns hlýtur að bitna á börnunum hans. Þau verða að líða á einn eða annan hátt fyrir það, að faðirinn eða báðir foreldrarnir eyða af ónógum framfærslueyri meira eða minna fyrir tóbak og önnur eiturlyf. 
Íslenzka þjóðin er illa stödd. Hún eyðir milljónum króna á ári fyrir tóbak og áfengi. Þrátt fyrir alla baráttu og starf verður varla annað greint, en að eiturlyfjanotkun fari vaxandi með æsku þjóðarinnar. Íslenzka konan, íslenzka móðirin, hefir verið hollvættur og verndari íslenzku æskunnar frá landnámstíð. —Sómatilfinning íslenzku mæðranna og skapfesta hefir bjargað þrásinnis, þegar við, hið grófgerða kyn, höfum tapað siðferðisjafnvæginu og ekki vitað okkar rjúkandi ráð. — Nú er þetta breytt. Nú er það algengt að sjá íslenzka móður reykja, og það við vöggu hvítvoðungsins, og ekki óalgengt að sjá hana viti sínu fjær vegna ofdrykkju. Þetta er sorgleg saga. 
Við löstum einokunarkaupmennina fyrir það að halda að þjóðinni tóbaki og brennivíni, en hirða minna um hitt, þótt matvöru skorti í landinu. En hvað gerir íslenzka þjóðin nú sjálf? Hún verður að skammta sér nauðsynlegar vistir, en enginn skortur er á tóbaki, — og áfengið flæðir um landið. Er ekki þetta gort okkar af íslenzkri menningu ómerkilegt karlagrobb? — Lifum við Íslendingar ekki eins og skækja, sem selur líf sitt og líkama til þess að afla sér lífsviðurværis eða nauðsynlegra tekna, en uppgötvar það ekki fyrr en of seint, að hún hefir sólundað lífi sínu eða lífsmætti á viðurstyggilegan hátt?

{{Blik}}

Blik 1940, 7. tbl./Minni kvenna

2009-10-22T15:25:47Z

ZindriF:

'''[[Gísli G. Guðlaugsson]]'''

'''''Minni kvenna''''' 
'''''(flutt 1. desember 1939)''''' 
'''''(útdráttur)'''''

Hin fögru orð skáldsins, „Móðir, kona, meyja,“ munu ávallt vekja hlýjar hugsanir í brjósti hvers manns, á hvaða aldri sem er. 
Frá vöggu til grafar eru við þessi orð tengdar björtustu óskir mannsins og þá helzt í þessari röð: Móðir, meyja, kona. 
Ég ætla aðeins að minnast á nokkur orð í sambandi við móðurina, því að af henni hefi ég mest kynni. Þegar við, sem nú erum hér saman komin í kvöld, vorum lítil, þá leituðum við í fang mæðra okkar á sorgar- og gleðistundum og gerum það mörg enn. Á sorgarstundum fengum við huggun í faðmi hennar, og á gleðistundum samgladdist hún okkur. Það fyrsta, sem við munum, voru mjúkar hendur móður okkar, og hið kærleiksríka hjarta hefir vakað yfir vexti okkar og þroska. Hún nærði okkur á þeirri fæðu, sem okkur var bezt. Hún kenndi okkur fyrstu hreyfingarnar og fyrstu orðin. Og hví skyldi málið okkar vera kallað móðurmál? Og hví skyldi einmitt fyrsta orðið okkar hafa verið „'''mamma'''“, það orð, sem felur í sér lausn allra vandamála bernskuáranna? 
Það er móðirin, sem hefir öll okkar uppeldismál með höndum, og það er undir henni komið, hvort æsku Íslands skilar upp á sólbjarta strönd framtíðarinnar eða ekki. Hversu margar stundir hefir móðirin ekki orðið að líða vegna okkar. Í veikindum okkar hefir hún vakað yfir okkur eins og engill og margar andvökustundir hefir hún orðið að lifa, og hugsa um, hvernig framtíð barnsins síns myndi verða, og við íslenzku drengirnir ættum að stíga á stokk og strengja þess heit að láta hið góða fræ, sem mæður okkar hafa sáð í hjörtu okkar, þroskast og bera ávöxt, svo að við getum orðið nýtir og góðir menn, því að örlög landsins eru í höndum barna þess — íslenzku þjóðarinnar. 
Næst skal stuttlega minnzt á ungu stúlkurnar. Það verður að vísu mjóg lítið og snautt, því að ég er ennþá ekki orðinn það gamall, að ég geti dæmt um það, hvernig þær eru. En ég er ekki í vafa um það, að þær eiga eftir að inna af hendi hið sama starf móðurinnar, og ég hefi áður minnzt á. 
Við drengirnir, sem núna sitjum á skólabekknum, getum aðeins borið þeim það, að samstarfið hefir verið hið bezta og skemmtilegasta og munum viðurkenna það, að án skólasystranna væri skólavistin dauf og tilbreytingarlaus. 
Má í því tilfelli minnast á ummæli skólastjórans, þar sem hann segir meðal annars í ræðu, sem hann hélt á málfundi í skólanum, að, ef stúlkurnar hættu að sækja fundi og skemmtanir skólans, þá hættu drengirnir því einnig. Á þessu má sjá, hversu skólastjórinn lítur upp til dætra skólans. Þeir, sem mikið hafa ferðazt, og aðrir, sem hingað hafa komið, segja, að fegurri kvenrósir en hér á Íslandi, sé hvergi að finna. Þetta lof eiga þær vissulega skilið, og til viðbótar er sagt, að þær séu afburða þrautseigar, og lunderni þeirra sé sterkt sem stál. 
Kvenmaðurinn er sú vera, sem karlmaðurinn velur sér til samfylgdar í lífinu, og konan er tákn alls hins fegursta í lífi hans. Draumar hans í svefni og vöku vefjast um hana, sem hann þráir að förunaut sínum, það sem eftir er æfinnar. 
Að lokum óska ég þess, að frelsi og sjálfstæði megi hlotnast íslenzku móðurinni, íslenzku meyjunni og allri íslenzku kvenþjóðinni í heild. 
:— Hún lengi lifi! . .. 
:::[[Gísli G. Guðlaugsson]], 
:::3. bekk.

{{Blik}}

Blik 1940, 7. tbl./Að verja vígið

2009-10-22T15:25:23Z

ZindriF:

SÉRA [[Jes A. Gíslason|JES A. GÍSLASON]]:

'''AÐ VERJA VÍGIÐ'''

Í rúma hálfa öld samfleytt hafa nú Íslendingar rætt áfengismálin og ekki orðið á eitt sáttir. Þar hafa aðallega komið fram þrjár stefnur: stefna Good-Templara, að þurrka landið algerlega; stefna andbanninga um að leyfa vínnautn með nokkrum takmörkunum, og stefna hinna vínelsku, að öll nautn áfengra drykkja sé með öllu frjáls, svo að hver og einn megi njóta þessara eiturlyfja eftir eigin geðþótta án nokkurrar takmörkunar. Um hina síðustu stefnu af þessum þremur þarf ekki að ræða, því að hún er í raun og veru dauðadæmd, telst í raun og veru til þeirra firra, sem aðeins geta vaknað og lifað í hugsanalífi þeirra manna, sem segja má um, að ekki hafi hjartað á réttum stað. Þó má ekki leiða slíkar firrur hjá sér, þar sem þær skjóta upp höfðinu, því að alkunna er, að
slík illgresi geta spillt og kæft ýmsan þann gróður, sem ætlað er að bera heilnæma ávexti, bæði fyrir þjóðina í heild og hvern einstakling. Slík illgresi sem þessi verður sem fyrst að uppræta, kippa þeim upp með rótum, svo að þau spilli ekki jarðveginum. 
En hvað sem segja má um þessa stefnu, þá eru þó allflestir, eða jafnvel allir, sammála um það, að forða beri æskulýðnum frá nautn áfengra drykkja. Æskulýðurinn megi þó ekki falla í hina djúpu gröf áfengisspillingarinnar, því að þá komi fram sú kynslóð, sem verði til einkis nýt, verði vonarpeningur þjóðfélagsins. Að þessu virðast þó margir vilja vinna, þótt minna verði úr fyrir allmörgum, sökum þess að þeir byggja starf sitt á röngum forsendum, hirða ekki um að stemma ána að ósi. Þegar flóðgáttir áfengisins voru opnaðar á landi þessu, rann þessi feigðarelfa í fyrstu í ákveðnum djúpum farvegi, en þegar fram liðu stundir, hljóp áin úr farvegi sínum og breiddist yfir allar byggðir þessa lands, svo að þar var sem einn hafsjór yfir að líta sem öllum, eldri og yngri, stóð voði af, og þar við stendur enn að nokkru leyti. 
Spurningin verður þá þessi: Hvernig á að bjarga þeim yngri, hinni uppvaxandi kynslóð, svo að hún farist ekki í þessu syndaflóði? Það verður að byggja vígi, og það verður jafnvel að verja þessi vígi fyrir árásum hinna mörgu, sem ekki hafa opin augu fyrir háskanum. Fornþjóðirnar höfðu sínar háborgir, sem þær vörðust úr. Svo var það í Aþenuborg, Rómaborg, Kartagó og víðar. Þaðan var varizt og barizt og áhlaupum hrundið að síðustu. 
Við hér í Vestmannaeyjum eigum slíkar háborgir til skjóls og varnar þeim, sem vér viljum sérstaklega forða frá glötun áfengisnautnarinnar, og þessar háborgir eða vígi eru skólarnir okkar, þar sem kennarar hafa tekið höndum saman um að bægja hættunni frá æskulýðnum með áminningum og góðu eftirdæmi. Verður mér í þessu sambandi hvarflað í huganum til [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólans]] hér, því að í þeim skóla eru nemendurnir komnir nær hættunni en í barnaskólunum, og áfengisnautn myndi hafa hin skaðlegustu áhrif á þá, ef hún næði að smeygja sér þar inn eða festa þar rætur. Þessi skóli er því sjálfkjörið vígi í þessu efni þeim, sem þangað hafa leitað. Og reynsla undanfarinna ára hefir sýnt það, að þessi skóli er það. Þar er sú bindindissemi gróðursett og ræktuð, að slíks munu eins dæmi hér á landi í skólum landsins, því að hver einasti nemandi þar er félagsbundinn í bindindisfélagi innan skólans (S.B.S.) og meiri hluti nemendanna auk þess félagsbundinn í stúkum I.O.G.T. hér á Eyju. Og starfsþrekið og starfsviljinn í skóla þessum fer einnig þar eftir. Glaðir og ákveðnir mæta nemendurnir til starfa á hverjum morgni, hresstir og endurnærðir af heilnæmustu svalalind lífsins, svefninum. Glaðir og stæltir æfa þeir líkama sinn á daginn, í frímínútum milli kennslustunda, við íþróttir og ýmsa hressandi leiki úti í hreinu loftinu, umhverfis þessa háborg bæjarins, þar sem þeir hafa heillar dagsláttu ræktað svæði, grasi gróið, til umráða til að bylta sér á undir eftirliti kennaranna. Þakklátir megum vér Eyjabúar vera fyrir það, að hópur æskumanna vorra á kost á að dvelja í þessu vígi sér til andlegrar og líkamlegrar hressingar, og getur á þann hátt safnað sér forða til framdráttar í framtíðinni. Það er því engin furða þótt þeir, sem næstir standa þessari stofnun og finna til þeirrar ábyrgðar, sem á þeim hvílir í sambandi við hana, reyni af fremsta megni að verja þetta vígi og beita öllum sínum kröftum og meðulum til þess, að á þessu vígi lendi aldrei kúlur spellvirkjans, Bacchusar, en reyni af alefli að slá vopnin úr höndum þeirra og rjúfa skjaldborg þeirra allt of mörgu manna hér sem víðar, sem vilja verja ósómann. 
Heilbrigð sál í heilbrigðum líkama, það á að vera kjörorðið. Og þetta kjörorð er takmarkið, sem þessi skóli hefir. Tökum öll höndum saman, svo að þetta takmark náist, því að þá getum vér verið þess fullviss, að færri verðmæti andleg og líkamleg glatast, færri vonarpeningar verða á vegi vorum, en meiri dáð og drengskapur þróast og dafnar vor á meðal, byggðarlagi voru og alþjóð til blessunar í nútíð og framtíð. 

:::[[Jes A. Gíslason|'''J. A. G.''']]

{{Blik}}

Blik 1939, 6. tbl./Þjóðernisleg samvinna Íslendinga

2009-10-22T15:24:10Z

ZindriF:

Helgi Sæmundsson:

'''Þjóðernisleg samvinna Íslendinga.'''

Þegar ógnaský bjargarleysis og harðstjórnar ríktu myrkust yfir íslenzum byggðum hóf mikill hluti þjóðarinnar landnám í nýrri og framandi heimsálfu. Hinna íslenzku landnámsmanna biðu margar og miklar þrautir. Tunga hinnar nýju þjóðar var þeim flestum ókunn, og atvinnuhættir landsins óþekktir. Þeir voru eignalausir útlendingar í nýrri veröld. En þeir áttu bjartsýni, starfsþrótt og heita lífstrú. Þeir hófust ótrauðir handa og unnu að lokum voldugan landnámssigur. 
Vesturfararnir íslenzku hlutu margir kaldar kveðjur samlanda sinna. Hrakspár fylgdu þeim flestum úr garði. Hugmyndir þeirra um landið og þjóðina voru í flestum atriðum hugarórar og hleypidómar. Þeir urðu fyrir sárum vonbrigðum við að finna ekki hið fyrirhugaða óskaland. Í hinum nýja heimi biðu þeirra margþætt og erfið verkefni. En landnemarnir íslenzku mættu þrautunum með norrænni karlmennsku og sóknarhug. 
Hin einu verðmæti, sem heimalandið veitti útflytjendunum, voru guðsorðabækur og fornsögur, djúp þjóðernistilfinning og heit lífstrú. — Af veraldlegum auði voru þeir snauðir. En þeir höfðu kynnzt baráttu og erfiðleikum, sem sköpuðu þeim viðnámsþrótt við þrautir hins nýja lands. Þeir áttu volduga sóknardirfð og sterka trú á Íslendingseðlið. Þeir unnu íslenzku þjóðerni, tungu og bókmenntum. 
Íslendingar í Vesturheimi hafa unnið landnámssigur í tvennum skilningi. Auk þess að hafa fellt skóga, ræktað gróðurmold og reist byggðir í nýju landi, hafa þeir hlotið virðingu og hróður framandi þjóðar. Í hinum nýja heimi hafa þeir jafnan reynzt góðir borgarar og sannir synir síns heimalands. 
Ættjarðarástin og þjóðerniskenndin á djúpan hljómgrunn í sálum samlanda vorra handan við hafið. Þeirra tilfinninga hefir oft orðið vart í orðum og verkum. Þeir hafa varðveitt íslenzka tungu og þjóðareinkenni. Þeir hafa eignazt merka snillinga á sviði orðsins listar, sem hafa skapað íslenzkum bókmenntum ómetanleg verðmæti,
og reynzt þjóðhollir útverðir íslenzkrar menningar. 
En Íslendingar heima á Íslandi hafa veitt þjóðernisstarfi samlandanna í Vesturheimi helzt til litla athygli. Viðhorfið, sem skóp hinar köldu kveðjur, hefir seint fyrnzt. 
Hin síðari ár hefir þetta þó mjög breytzt. Samhygð og bróðurhugur Íslendinga vestan hafsins og austan hefir aukizt. Sambandið milli þjóðarbrotanna hefir orðið nánara og lífrænna. 
Ég teldi mjög vel viðeigandi, að Íslendingar heima og heiman, héldu árlega hátíðlegan sameiginlegan þjóðhátíðardag. Virðist mér, að 17. júní yrði vel valinn til slíkra hátíðahalda. Við þann dag eru tengdar bjartar minningar um Jón Sigurðsson, hinn mikla foringja frelsisbaráttu þjóðar vorrar. Þann dag ríkir á Íslandi sumar og hækkandi sól. Þann dag myndi þjóðarsál Íslendinga vermast af helgri hvöt að vernda íslenzkt þjóðerni og frelsi og djúprænum skilningi á þörf samheldni og samvinnu allra Íslendinga. Þann dag myndi samhygðin og bróðurhugurinn byggja brú, Bifröst samsinnisins yfir hafið.

{{Blik}}

Blik 1939, 6. tbl./Erfið kaupstaðarferð.

2009-10-22T15:23:44Z

ZindriF:

'''Erfið kaupstaðarferð.'''

Um 1870 var það í fyrstu viku vetrar, að tvö áraskip fóru úr Austur-Landeyjum til [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyja]]. Var ferð þessi gerð til þess að sækja til Eyjanna ýmsan búðarvarning til vetrarins, því að í aðra kaupstaði var bæði löng leið og vegleysur með óbrúuðum stórám. Var varla gerlegt að láta hesta synda yfir þær, þegar vetur var kominn. Þessi tvö skip komust með góðu móti til Eyja. Þegar svo átti að fara af stað til landsins, var komið brim við sandinn, svo að hætta varð við ferðina. Var því ekki um annað að gera fyrir þessa menn, sem á skipunum voru, (yfir 20 menn) en að koma sér fyrir á bæjum hér í Eyjum, þar til leiði kæmi til landsins. Það var nú ekki neinn hægðarleikur, því að á þeim
tíma var hér fátt um húsakynni, sem hægt væri að hýsa gesti í yfir vetrartíma. Svo voru og litlar matarbirgðir yfirleitt hér. Vegna þess að tíðarfar var svo slæmt, var ekki hægt að róa til fiskjar og því síður að landleiði væri. Fór því að verða þröngt í búi hjá sumum og voru þá nokkrir af þessum mönnum sendir upp í fjöllin hér til þess að grafa upp hvannarætur til matardrýginda. Fólkið í Eyjum efndi til samskota til þess að gefa þessum gestum sínum sameiginlega kaffi um jólin. En aldrei ætlaði að koma leiði. Á þorranum gerði svo norðan storm í marga daga og dó þá sjórinn við sandinn. Þessir ferðamenn voru þá búnir að vera hér í 16 vikur, gátu þeir nú ekki beðið lengur eftir því, að það lygndi, svo að þeir gætu róið beint upp í Landeyjasand. Tóku þeir því það fyrir að sigla með hálffermi upp undir Eyjafjöll og lentu þar með góðu móti. Komust þeir upp til bæja þá um kvöldið og gistu þar. Morguninn eftir var komið logn og dauður sjór svo hægt hefði verið að róa skipunum vestur með sandinum til Landeyja. En menn þessir voru orðnir svo hrekkjaðir á duttlungum veðráttunnar, að þeir vildu heldur skilja skipin eftir og flutning, en að fara aftur á sjó. Tóku þeir því það ráð að ganga vestur í Landeyjar. Talsverður snjór var á jörðu og tók það allan þann dag fyrir þá að komast að Hólmum í Landeyjum. Markarfljót, sem var á leiðinni, rann á milli skara og var því mjög torvelt að komast yfir það, einnig þar sem þeir voru lítt færir um það, vegna þess hve velktir þeir voru af ferðalaginu. En yfir það komust þeir samt. Þegar að Hólmum kom, var þeim tekið með mestu rausn, því að þeir þóttu úr helju heimtir. Allan þennan tíma (16 vikur) var enginn ferð frá Eyjum til lands, og þá var ekki kominn sími, svo að yfirleitt héldu menn í Landeyjum þá ekki lifandi. Einnig styrktist sú trú, þegar þeir komu ekki á skipum sínum þennan dag, en blíðu veður var og leiði. Seinna sóttu þeir skipin. Svona kaupstaðarferð myndi þykja erfið núna, þegar segja má, að hægt sé að komast til þessa sama staðar á nokkrum mínútum. 
Föðurafi minn var í þessari ferð og er þetta ritað eftir því, sem hann sagði söguna föður mínum. 
::[[Lilja Guðmundsdóttir]], 
::::3. bekk.

{{Blik}}

Blik 1939, 6. tbl./Snarræði

2009-10-22T15:23:18Z

ZindriF:

'''Snarrœði.'''

Vestmannaeyingar hafa um marga áratugi stundað fuglaveiðar í hinum háu og bröttu eyjum, sem umlykja [[Heimaey]]. Þar er gnægð af fugli, og ungir menn hafa oft verið fúsir til veiðiferða. Ýmsir atburðir hafa gerzt í sambandi við þessar veiðiferðir. Sagt er, að fuglaveiðar og fjallgöngur hafi þroskandi áhrif á snarræði og fljóta hugsun veiðimannsins og bendir sá atburður, sem hér fer á eftir til þess, að svo sé. Fyrir nokkrum árum voru fjórir veiðimenn við lundaveiðar í [[Súlnasker|Súlnaskeri]]. Eitt sinn er sóknarbáturinn var nýfarinn heim með veidda fuglinn, voru tveir af veiðimönnunum staddir niður við sjó í berginu. Höfðu þeir verið að afgreiða bátinn og voru nú að fara upp á eyju aftur. Leiðin var löng og nokkuð erfið, en til að stytta sér leið, höfðu þeir band, sem þeir lásu sig upp eftir. Annar maðurinn fór upp eftir bandinu og gekk honum vel. Tvö bönd lágu niður, annað var fast uppi en hitt var laust og hafði verið haft til þess að gefa fuglinn niður á. Félagarnir þrír voru uppi á eyjunni að taka upp sendingar að heiman, en sá fjórði var að leggja af stað upp. Einn af félögunum, sem uppi var tók eftir því, að lausa bandið tók að renna niður, og sú hugsun greip hann strax, að sá sem niðri var, hefði hent sér út á lausa bandinu, en það var sama og að henda sér út í opinn dauðann. Hann þaut á fætur og greip báðum höndum um bandið og spyrnti í bergbrúnina. Reyndust þyngslin mjög mikil og bandið rann í höndum hans, en hann sleppti ekki og hafði að stöðva það. Komu nú félagarnir tveir honum til hjálpar og festu það og komst félagi þeirra upp. Hafði hann strax skilið, hvernig honum hafði orðið misgrip með bandið og ætlaði að
taka í hönd félaga síns og þakka honum lífgjöfina, en hinn færðist undan og sýndi þeim í lófa sinn. Skein þá í bera kvikuna, því að allt skinn hafði dregizt af, er hann stöðvaði bandið, og treysti hann sér ekki í handtakið. 
::[[Sigurbjörg Hjálmarsdóttir]] 
::skráði. — 3. bekk.

{{Blik}}

Blik 1939, 6. tbl./Kroki

2009-10-22T15:22:51Z

ZindriF:

'''Kroki.'''

Það var einu sinni bóndi í Landeyjunum, sem átti hest, er Kroki var kallaður. Kroki var ákaflega vitur skepna, enda þótti bónda mjög vænt um hann. 
Þegar Kroki var ungur, var það vani hans að koma alltaf heim að hesthúsdyrum, ef óveður var í aðsigi og bíða þar og kumra, þangað til honum var hleypt inn. 
Vetur einn ætlaði húsbóndinn í verið til Eyja og skipaði hann svo fyrir, áður en hann fór, að það ætti að gefa Kroka gott fóður yfir veturinn og nota hann svo til fjöruferða til að leita reka. 
Eitt sinn var vinnukona send á fjöru og skyldi hún ríða Kroka. Þegar fram á sandinn kom, heyrði stúlkan skell, sem henni virtist koma frá sjónum. 
Lagðist Kroki þá niður og gat stúlkan ómögulega komið honum lengra fram á sandinn. Fór hún því af baki. En þá stóð Kroki upp og stökk heim að bæ. 
Hálfum mánuði síðar var Kroki tekinn aftur, og átti að ríða honum niður að sjó. En þegar hann kom á sömu slóðir og í fyrra skiptið, var ekki hægt að koma honum lengra. Sama stúlkan var með Kroka sem fyrr og þótti henni þetta athæfi hestsins mjög kynlegt. 
Stúlkan varð að fara af baki og teyma hann heim. Um vorið kom húsbóndinn úr verinu og þótti honum Kroki fallegur. Þremur dögum seinna fór hann á sjó, og drukknaði hann í þeirri ferð. Fannst lík hans rekið á fjöru og var það flutt heim á Kroka. 
Halda menn að atburður þessi hafi lagzt svona í Kroka, því að hann hafði verið svo undarlegur allan veturinn, þangað til þetta skeði. 
::Eftir sögn [[Þórdís Ólafsdóttir|Þórdísar Ólafsdóttur]]. 
::G. S. 3. bekk.

{{Blik}}

Blik 1939, 6. tbl./Æskuárin eiga að vera leiðarljós lífstíðar þinnar

2009-10-22T15:22:28Z

ZindriF:

'''Æskuárin eiga að vera leiðarljós lífstíðar þinnar'''.

Ef þú, æskumaður, færð þau orð mótuð í hugsun þína, þá munt þú nota æskuárin þér til þekkingar og lærdóms, og þá munt þú ef til vill eiga fagran framtíðarveg framundan. Í æsku skal veginn velja, veginn til þekkingar og lærdóms, þá munt þú ekki fara villur vegar, ef þú gerir það. Allir menn eru neyddir til þess að velja og hafna, þegar út í lífið kemur. Spurningin er, hvað á ég að velja og hverju á ég að hafna. Ef þú æskumaður hefir notað æskuárin þér til þekkingar og lærdóms, þá munt þú ef til vill fremur vita deili þessara spurninga, heldur en ella hefði verið. Æskuárin eru tímabil margvíslegra ákvarðana. Það er einmitt á þeim árum, sem maður velur sér æfistarf, vini og lífsförunaut og þá ákveður maðurinn að mestu leyti líf sitt og lífsvenjur. Sért þú búinn undir æfistarf þitt, þá muntu taka réttar ákvarðanir, sem verða þér til góðs en eigi ills. Lífið er enginn leikur; lífið er barátta. Ef þú æskumaður ert búinn undir þá baráttu, þá munt þú líka beita sverði þínu rétt og þá munt þú sigra í baráttu lífsins og verða gæfumaður. En til þess að ná því takmarki, þarf fyrst og fremst vilja, dugnað og skapfestu. „Gakk þú fram, æskumaður, en hopa þú eigi.“ Það er markmið hugsjónarinnar, þeirrar hugsjónar, að verða nýtur maður í sínu þjóðfélagi, og um leið þjóð sinni og sjálfum sér til sóma. Það er það veigamesta, að þú notir æskuárin, því þau eru undirbúningurinn undir allt þetta. Hafðu ætíð hugfast, æskumaður, að nota æskuárin þér til þekkingar og lærdóms. „Nýtur sá, er nemur.“ Það mun sannast, er út í lífið kemur, þá munt þú neyta ávaxtanna af þeim trjám, sem þú gróðursettir í æsku og þá hefir þú fundið óskasteininn. 
::Nemandi í 3. bekk.

{{Blik}}

Blik 1939, 6. tbl./Félagslíf í Gagnfræðaskólanum

2009-10-22T15:21:06Z

ZindriF:

'''Félagslíf í [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfrœðaskólanum]].'''

Í Gagnfræðaskólanum starfa nú sem að undanförnu Málfundafélagið og Menningarmálafélagið. Deild úr því síðara er bindindisfélag skólans og taflfélagið m.m. 
Formaður Málfundafélagsins er [[Gísli G. Guðlaugsson]] og formaður Menningarmálafélagsins [[Borgþór Jónsson]]. 
Fjör og líf er í félagsstarfinu. Allir nemendur skólans og fastir kennarar eru í bindindisfélaginu eins og undanfarin ár. 
Sú regla hefir verið tekin upp í Gagnfræðaskólanum, að nemendur, piltar og stúlkur, sitja á púðum í kennslustundum. Einnig nota stúlkurnar hlífðarermar. Þessi ráðstöfun dregur úr fatasliti nemenda og er því hagkvæm.

{{Blik}}

Blik 1939, 6. tbl./Söngur Sigrúnar

2009-10-22T15:20:36Z

ZindriF:

Úr söngleiknum: „Í brekkunni við fossinn.“ 
[[Loftur Guðmundsson]], kennari:

::::::::::'''Söngur Sigrúnar'''.

::::::::Ég vil ekki hindra þig, vinur kær, 
:::::::::þó viti ég að leiðir skilja. 
::::::::Mín ást skal þér fylgja, sem blíður blær. 
::::::::Í bæn og í draum verð ég stöðugt þér nær, 
:::::::::en harmtár mín reyni að hylja. 
 
::::::::Ég vaki og bíð þín, vinur kær 
:::::::::unz vegur þinn liggur til baka. 
::::::::Í brekkunni þar sem blómið grær 
::::::::og blikandi silfurstreng fossbúinn slær 
:::::::::í vornæturkyrrð skal ég vaka. 
 
::::::::Og komir þú sigrandi og heill í hlað 
:::::::::skal hátíð í sálu minni. 
::::::::Hvert titrandi andvarp ... hver bæn, sem ég bað 
::::::::verður blóm, sem ég geymi við hjartastað. 
:::::::::Og gleðst yfir gæfu þinni. 

::::::::— — —

::::::::En beri þig heim með brostnar þrár, 
:::::::::og bugi þig sorg og þreyta. 
::::::::Með kossum ég græði þín sollnu sár 
::::::::og syng þér af augum hvert raunatár. 
:::::::::Mín ást skal þér aftur veita 
::::::::::það allt, sem þú hugðist að leita. 

{{Blik}}

Blik 1939, 6. tbl./Söngur Sveins

2009-10-22T15:20:06Z

ZindriF:

Úr söngleiknum: „Í brekkunni við fossinn.“ 
[[Loftur Guðmundsson]], kennari:

::::::::::'''Söngur Sveins.'''

::::::::Í blámóðu fjarlægðar blika tindar fjalla 
::::::::og bjarma slær á jöklanna silfurstalla. 
::::::::Úr blámóðu fjarlægðar hug minn heilla og 
::::::::kalla hljómþýðar raddir ... Af stað ... Af stað. 
::::::::Í blámóðu fjarlægðar býr svo margt í leynum. 
::::::::Þar bjóða æfintýrin sitt gull þeim einum 
::::::::sem hræðist ekki veglausar auðnir hrauns og heiða. 
::::::::::Hug minn töfrar það. — Aðeins það. 

::::::::Hvað stoðar þeim að vona, sem hýma stöðugt heima. — 
::::::::— Í huganum láta sig gullið dreyma. 
::::::::Þeim einum sem ei hikar við að halda tæpar leiðir 
::::::::hamingjan veitir sitt glæsta svar. 
::::::::Ég hræðist ekki fjöllin, hindranir og þrautir. 
::::::::Hugdjarfur ég ryð mínar eigin brautir. 
::::::::Ég veit að gæfan bíður mín handan jökla og heiða. 
::::::::::Og hvergi nema þar, — nema þar. 

{{Blik}}

Blik 1939, 6. tbl./Fátækt fólk

2009-10-22T15:19:43Z

ZindriF:

Gustav af Geijerstam:

'''Fátœkt fólk.'''

Létt rykský þyrlaðist fyrir vindinum eftir þjóðveginum, fram hjá kirkjunni, gegnum bæinn og fram með brekkunni, þar sem minnismerkið stendur. Rykið myndaði mjóa súlu beint upp í loftið, tvístraðist síðan til hægri og vinstri yfir skurðbarmana, blómin og hin grænu kornöx. Í gegnum rykið komu
í ljós tvær hvítar stúdentahúfur og tvær ljósleitar kvenmannssólhlífar. Þetta var dálítill ferðamannahópur, sem hafði ferðazt umhverfis „Siljan“ — með hinni fögru náttúru, en miður fögru íbúum. — Hópurinn hafði í hyggju að horfa í síðasta sinni yfir umhverfið
frá lágri hæð, áður en gufubáturinn flytti þau aftur til baka, og líta hin bláu fjöll, sem þau gátu aldrei komizt til. En þau birtust heillandi og hvetjandi augum þeirra í hvert sinn, sem þau litu yfir hið bjarta vatn með hinar birkivöxnu, sólvermdu strendur. 
Þetta hafði verið dásamleg og hressandi ferð. — Góðviðrisdagar, fögur náttúra, skemmtilegar máltíðir, gott skap. Það var eins og kveðja að líta í síðasta sinni yfir sveitina, sem maður myndi innan skamms yfirgefa. 
Þau genga inn um hlið og eftir þröngum, grasi vöxnum akvegi að litlum, hrörlegum bæ. Þau gengu fram hjá bænum og námu staðar, þar sem þau höfðu frjálst útsýni yfir vatnið. Framan við bæinn sat gömul, ellihrum kona, skamman spöl frá hinum glaðværa ferðamannahópi. Þau köstuðu á hana kveðju og settust svo niður í grasið til að geta notið umhverfisins í næði. 
Í fyrstu sátu þau hljóð, — þeir endilangir í þurru grasinu, — þær uppréttar með sólhlífarnar samanbrotnar. 
Sólskinið ljómaði á glitrandi vatninu, sem gáraðist af svölum hádegisblænum. Himininn hvelfdist heiður og blár, hár, — óendanlega hár virtist hann vera, — skýjalaus, svo langt sem augað eygði, og hin bláu fjöll með björtum litum og skörpum dráttum mynduðu víðan hring um hið dásamlega umhverfi. 
Annar karlmannanna reis á fætur og gekk nokkur skref fram og aftur. Hann fór að tala um, hve þetta allt væri fagurt, og hversu skemmtilegt myndi verða að minnast alls þessa, og það sem maður segir venjulega í slíkum kringumstæðum. 
„Maður myndi áreiðanlega verða betri maður,“ sagði önnur ungfrúin, „við að búa í svona umhverfi, og hafa allt þetta fyrir augum sér dag eftir dag. Ó, ég hugsa, að maður myndi aldrei verða þess var, þó maður yrði gamall. Lífið myndi verða heilbrigt, hressandi og sterkt.“ 
Já, skaut hin inn í „og maður myndi aldrei verða óhamingjusamur.“ 
Hin, sem höfðu setið, risu nú á fætur. Það var kominn tími til að fara. En ennþá stóðu þau kyrr til að njóta útsýnisins um stund. Sá karlmannanna, sem hingað til hafði setið kyrr, leit eins og af tilviljun á gömlu konuna, sem ennþá sat kyrr, vaggaði höfðinu og starði án afláts út á vatnið. Hann yfirgaf hin og gekk til hennar. 
„Það er fallegt hérna hjá ykkur,“ sagði hann, eins og til að hefja viðræður. 
Hún leit bara á hann, en svaraði ekki. 
„Er ekki fallegt hér?“ endurtók hann, og benti með hendinni á landslagið. 
Þá hristi hún höfuðið, og það fór titringur um líkama hennar eins og henni væri kalt. 
„Ekki höfum við tíma til að hugsa um slíkt,“ sagði hún hljómlaust. 
Ungi maðurinn leit undan og varð alvarlegur á svip. 
„Hefir ykkur aldrei fundizt fallegt hér?“ spurði hann lágri röddu. 
Hún leit upp eitt augnablik, kinkaði hugsandi kolli, og daufum bjarma brá á andlit hennar. 
„Ójú, einu sinni,“ sagði hún. „Ég hafði verið í Stokkhólmi, og þegar ég kom aftur heim, þá man ég eftir því, að mér fannst það yndislegt, þegar sólin skein á fjöllin og vatnið, þar sem við rérum. — En það er langt síðan,“ bætti hún við. 
Og eftir stundarþögn hélt hún áfram: 
„En annars höfum við ekki tíma til að hugsa um slíkt, þegar maður verður að þræla fyrir brauði alla ævi. — Svo fékk ég líka tilkynningu frá Ameríku um daginn, að dóttir mín þar væri dáin. Maður kemst ekki lengra en í gröfina.“ 
Hin höfðu komið að og heyrt þetta síðasta. Enginn gat mælt orð frá munni. Þau kvöddu og fóru. En það var eins og skuggahjúpur breiddi sig hægt yfir skóg og vatn, yfir hin bláu fjöll og hið sindrandi, vermandi sólskin. 
:::[[Helgi Sæmundsson]] 
::::íslenzkaði.

{{Blik}}

Blik 1939, 6. tbl./Andlit í skóginum

2009-10-22T15:19:18Z

ZindriF:

[[Þorsteinn Þ. Víglundsson]]:

'''Andlit í skóginum.'''

Við erum stödd í Hallslaut í Þjórsárdal, kennarar og nemendur, morguninn 19. júlí s.l. 
Ég vakna klukkan 4 og get ekki fest svefn aftur. „Hrotið er hátt í hverri kró“ í hinum tjöldunum. 
Daginn áður höfðum við ferðazt mikið. Um morguninn ókum við upp að Gjá. Þaðan gengum við yfir Stangarfjall að Háafossi eða Háufossum, því að þeir eru tveir, og þaðan út Fossárdal, út að bifreiðinni, sem beið okkar spölkorn utan við Skeiðamannahólma. Við vorum þreytt um kvöldið eftir gönguna og allt ferðalagið. Það var því engin furða, þótt fast væri sofið. En ég sef helzt aldrei vel á ferðalögum og sízt seinni hluta nætur. 
Í dag er ferðinni heitið upp að Hjálparfossi og Skeljastöðum, þar sem talið er, að Hjalti Skeggjason hafi búið. Þar er verið að grafa upp kirkjugarðinn á þessum forna kirkjustað. 
Ég skreiðist út úr tjaldinu. Sólin er fyrir nokkru komin upp og gyllir fjöll og hálsa, skóginn og auðnirnar. Aðeins nokkrir skýhnoðrar eru á lofti. Allt er hljótt og kyrrt. Jafnvel seytlið í Sandánni við hliðina á mér er vart heyranlegt. — Einkennilegt umhverfi! Annars vegar skógurinn, þróttmikill og ilmandi. — Þar vaxa jarðarber í skjóli trjánna. — Hins vegar eyðiflákarnir, þar sem öfl eyðileggingarinnar hafa farið um hinni svörtu hendi. 
Við höfum tjaldað hér á mörkum skógarilms og auðnar. Og einhvers staðar í útjaðri þessarar auðnar, við rætur Skeljafells, liggja nú uppgrafnar beinagrindur fornra dalbúa. Mér er þetta ríkt í huga. 
Svo dregur skógurinn í hlíðinni handan við ána að sér athygli mína. Skuggar trjánna eru enn langir, en styttast smám saman við hækkandi sól. 
Ég leggst niður á árbakkann til þess að njóta betur áhrifa umhverfisins. 
Einkennilegur skýhnoðri! — Lögun hans minnir á unglingsandlit, sem stækkar og breytist. — Í skóginum koma einnig fram andlit, — ungleg, ellileg, fögur, grett. Þessi stund minnir á kennslustund, þegar kennaranum gefst aðstaða og næði til að virða fyrir sér andlit og svip nemendanna. Svo er margt sinnið sem skinnið, og svo er um andlitin. 
Þarna birtist göfugmannlegt öldungsandlit. Svipurinn er hreinn og mildur. Göfgi og tign skín af ásjónunni. Þetta er andlitssvipur hins ræktaða manns, sem glætt hefir guðseðli sitt og öðlazt þroska til að líta á breyskleika meðbræðra sinna í réttu ljósi, — ljósi samúðar og skilnings. En hvað okkur líður vel í návist þeirra manna. Friður fyllir sál og sinni. Við stöndum við uppsprettu algæzkunnar, því að þar sem góðir menn fara eru guðsvegir. 
Nokkru ofar í skóginum birtist andlit gamallar konu. „Brýr og kinnar voru sem bókfell margra alda; þær birtu langa sögu um marga daga og kalda,“ eins og Guðm. Friðjónsson kemst svo vel að orði í kvæðinu sínu ágæta, „Ekkjan við ána.“ — Það er svipur hinna liðnu alda — ævi íslenzku þjóðarinnar. — Íslenzka móðirin hefir jafnan með hetjuhug borið sinn hluta af hita og þunga dagsins, og rúnir áhyggna og andstreymis hefir tíminn rist í andlit hennar. Tignum þær rúnir. Undir þeim er frið að finna. Þar býr mildi móðurhjartans, — samúð með öllu, sem lifir og líður. 
Nokkru norðar sé ég athyglisvert andlit. Drættirnir eru skarpir, fastir og ákveðnir. Þeir bera vott um vilja, einbeittni og þrótt. Er þetta ekki andlit atorkumannsins, — mannsins, sem er lífið og sálin í athafnalífi þjóðarinnar og færir björg í bú? 
Neðst í skóginum birtast nokkur andlit. Eitt er þeirra skýrast. Drættirnir eru slapir og svipurinn skuggalegur. Er þetta andlit drykkju- eða glæpamannsins? — Hugurinn hvarflar suður að Litla-Hrauni. Þar fórum við hjá fyrir þrem dögum. Við námum staðar við hliðið á girðingunni með fram þjóðveginum og virtum fyrir okkur þetta fangahæli. Járngrindur fyrir gluggum og dyrum! Tákn hins glataða frelsis. 
Ég áræði að ganga heim að húsinu. Vil ná tali af forstöðumanninum. Ég staðnæmist fyrir framan hinar traustlegu járngrindur fyrir dyrunum og litast um. Engan mann er að sjá. Þarna kemur í ljós handleggur út á milli járnrimlanna fyrir næsta kjallaraglugga! „Góðan daginn!“ Ekkert svar. En skuggalegt andlit birtist — þrjózkulegt, auðnuleysislegt. — „Góðan daginn!“ endurtek ég. „Hvaðan ert þú?“ er spurt rámum rómi. „Frá Vestmannaeyjum. Gæti ég náð tali af forstöðumanninum?“ „Er langt síðan þú komst úr Eyjum?“ „Í gær. Er forstöðumaðurinn viðlátinn?“ Í þeirri andránni koma nokkrir ungir menn fram að dyrajárngrindunum. Ég ber upp erindi mitt við þá, að finna forstöðumanninn. Brátt kemur fram fulltrúi hans, því að hann sjálfur er ekki heima. Fulltrúinn handleikur stóra lyklakippu, lýkur upp járngrindunum, snarast út fyrir og aflæsir þeim í skyndi. Síðan gengur hann með mér út að girðingunni, þar sem hópurinn bíður okkar. Við fáum leyfi til að setja fram nokkrar spurningar um rekstur hælisins og fangana þar. Þeim er svarað vingjarnlega og greiðlega. Svo er þessari einkennilegu heimsókn lokið. En svipir og drættir andlitanna, sem ég sá innan við járngrindurnar, standa mér fyrir hugskotssjónum. Þeir seiða fram sýnir. Allt ungir menn, fangarnir, — innan við þrítugt. Sviptir frelsi! — Glatað mannorð! — Vonarpeningur þjóðfélagsins! — Og orsökin? Drykkjuskapur og afleiðingar hans; alls konar ofbeldis- og skemmdarverk unnin í ölæði, þjófnaðir og aðrir glæpir. 
„Sjálfskaparvíti!“ — Aðeins þetta eina orð sagði samkennari minn, þegar við höfðum kvatt fulltrúann. Þetta eina orð vakti til umhugsunar. Við gengum þegjandi um stund. Okkur var víst öllum hið sama í huga, hugsunin um þessa sérstæðu stofnun, þessa ungu ógæfumenn og orsökina að óláni þeirra. Sjálfskaparvíti! Vissulega er drykkjuskapurinn og afleiðingar hans sjálfskaparvíti mjög margra æskumanna, en ekki nærri allra. Við, hinir fullorðnu, eigum drjúgan þátt í því, með neyzlu okkar á eiturlyfjum og hvernig við neytum þeirra, að draga úr eða jafnvel eyða með öllu mótstöðuafli og baráttuhug æskunnar gegn eiturlyfjaplágunni, áfengis- og tóbaksnautninni, og skapa æskulýðnum þannig nautnavítið með okkar eigin lífi og fordæmi. 
Mér flýgur í hug, að eitt sinn átti ég alvarlegt, en þó vinsamlegt, tal við ungan mann, sem dvaldi um skeið fangi á Litla-Hrauni sökum alls konar misgjörða í ölæði. Það var í fyrstu erfitt að fá hann til að ræða málið alvarlega og í einlægni. Sínar innri hugsanir huldi hann í fyrstu léttúðarhjúp, þegar þetta mál bar á góma. En það kom í ljós, að undir hjúpnum þeim sló blæðandi hjarta, sem kvaldist af þrá eftir styrk, eftir samúð og skilningi, — eftir horfnum manndómi, sem þorrið hafði að sama skapi sem tóbaks- og áfengisástríðan óx. Nú var hann sannarlega þræll ástríðanna. Og fyrsta vísinn að óláni sínu taldi hann vera vindlingareykingar, sem hann lærði af slæmum félaga á fermingaraldri. Þá var fyrsta varnar„línan“ brotin og eftir það brast hver mótstöðuviðleitnin af annarri. Hverjir eru samúðarverðir og hjálparþurfi, ef eigi þeir æskumenn, sem syrgja horfinn manndóm og mannorð, og kveljast í hjarta sínu yfir þeirri hugsun að vera orðnir stjórnlaust rekald á hafi mannlífsins, þjóðfélagsheildinni til ama og tjóns. Þessum ungu mönnum getum við hjálpað, ef við aðeins viljum einhverju fyrir þá fórna, veita þeim rétta aðhlynning og lækning. Þeir eru sjúklingar, sem þurfa sitt eigið sjúkrahús og síðan skóla. 
Nú birtast mér andlit nokkurra þeirra neðst í skóginum milli birkitrjánna, — þau, sem ég hafði áður séð innan við járngrindur. Var þetta dálítið tákn þeirra breytinga, sem verða munu í þjóðlífi og þjóðaruppeldi okkar Íslendinga á komandi tímum, að hið ólífræna og óheilbrigða í andlegu lífi okkar og skólauppeldi breytist til batnaðar, verði lífrænt og heilbrigt? — Járngrindur þar, en birkitré hér. En andlitin? Hafa þau breytzt eða birtast nú önnur ný? — Já, vissulega. Hver eru þessi andlit, sem nú koma í ljós? — Það eru andlit unglinganna, sem hér eru með okkur á ferðalaginu og njóta drauma sinna í tjöldunum. — En hvað þessi hraustlegu og glaðlegu andlit falla vel við umgjörð sína og umhverfi. Óspilltur, glaður og hraustur æskulýðurinn úti í ósnortinni náttúrunni! Það vekur heillandi hugsanir. — Svo syrtir í álinn. Hið spillta mannlíf drepur hendi við hvoru tveggja. Hönd hinnar sönnu menningar er að vísu sterk og megnar að lyfta, móta og laga, en fingraför spillingarinnar valda oft rotblettum og sárum, sem seint gróa. 
Þytur — sólskríkja! 
Hafði ég gleymt mér andartak? 
:::Okt. 1939.

{{Blik}}

Blik 1939, 6. tbl./1. desember

2009-10-22T15:18:52Z

ZindriF:

[[Hermann Guðmundsson]]:

'''1. desember.'''

(Erindi flutt í [[Gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum|Gagnfræðaskólanum í Vestmannaeyjum]]).

Kæru samnemendur, kennarar og aðrir gestir! 
Hvers ber okkur að minnast 1. desember, á þeim degi, sem færði hinni íslenzku þjóð aftur fullveldi sitt, eftir rúmlega hálfrar sjöundu aldar ófrelsi? Sjálfsagt verður hverjum manni fyrst fyrir að hugsa til allra þeirra, er á liðnum öldum hafa ótrauðast barizt fyrir þessu endurheimta frelsi, og þá ekki sízt ungum námsmönnum, sem sjálfir setja sér markið hátt. Það verður fyrsta og helzta verk okkar 1. desemeber að rifja upp nöfn brautryðjendanna, hinna íslenzku vormanna, sem lögðu í það allan þrótt sinn, líf og sál, að berjast fyrir frelsi þjóðarinnar. Við minnumst í því sambandi manna eins og Jóns Arasonar, sem lagði höfuð sitt undir öxina í baráttunni fyrir
sjálfstæði Íslands. Sömuleiðis minnumst vér Skúla Magnússonar, Eggerts Ólafssonar, Tómasar, Bjarna, Jónasar og Baldvins Einarssonar, svo að ég nefni dæmi frá síðari tímum. Og ekki má gleyma frelsishetjunni, Jóni Sigurðssyni, sem ávallt mun bera höfuð hæst af þjóðhetjum þeim, sem íslenzk minning geymir við barm sinn. Allra þessara manna og fjölmargra annarra minnumst vér í dag og heiðrum minningu þeirra. Og minning þeirra heiðrum við bezt með því, að reyna af fremsta megni að feta í fótspor þeirra, með því að kappkosta ætíð að vera dyggir og góðir borgarar og sannir synir ættjarðarinnar. Við þurfum kannske ekki að berjast gegn erlendri kúgun á sama hátt og þessir Íslendingar, sem ég
nefndi, en við munum vissulega, er út í lífið kemur, fá nógu mörg andstæð og ill öfl við að berjast, og það er ósk mín í dag, að við megum öll reynast eins þrautseig í baráttunni við hin illu öfl í okkar eigin lífi, eins og hinir íslenzku vormenn í frelsisbaráttu þjóðarinnar. 
Þá verður okkur næst fyrir að hugleiða: Fyrir hverju voru þessir beztu synir ættjarðarinnar að berjast, og undan hverjum ógna öflum voru þeir að leysa hina íslenzku þjóð? Þeir voru að leysa hana undan alls konar ófrelsi, andlega og veraldlega, óréttlátu stjórnarfari, óheilbrigðum verzlunarháttum, óheyrilegri kúgun erlends valds og hinni sárustu eymd. Og þá viljum við að lokum athuga, hver var orsökin til allrar þessarar kúgunar og neyðar, — hvers vegna hafði hin fornfrjálsa íslenzka þjóð mátt sæta slíkum hörmungum? Og við verðum að játa, að orsökina er fyrst og fremst að finna hjá Íslendingum sjálfum. Orsökin var innanlandsófriður og sundrung Sturlungaaldarinnar, ásamt dekri hinna íslenzku höfðingja við erlenda valdamenn. Hefðu höfðingjar Sturlungaaldarinnar átt vizku og framsýni í sama mæli og Einar Þveræingur, þá hefði öðru vísi farið. Þetta er okkur Íslendingum dýrkeyptari reynsla en svo, að við megum vanrækja að láta okkur hana að kenningu verða. Munum því ávallt að forðast alla sundrung, en vinna alltaf bróðurlega að velferðarmálum lands vors og þjóðar. Á þann hátt vinnum við bezt að sjálfstæði Íslands eins og hinar íslenzku frelsishetjur gerðu. Megi Ísland á komandi árum eignast fleiri menn líka Jóni Sigurðssyni, — þá er hinu íslenzka sjálfstæði borgið.

{{Blik}}