Lundi - Breytingaskrá

Daniel á 25. júlí 2007 kl. 15:18

2007-07-25T15:18:25Z

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 25. júlí 2007 kl. 15:18
Lína 2:		Lína 2:

	----		----

	[[Mynd:Lundi.jpg\|thumb\|250px\|left\|Lundi]]		[[Mynd:Lundi.jpg\|thumb\|250px\|left\|Lundi]]
	{{Fuglar}}		{{Fuglar}}
	'''Lundi''' (''Fratercula arctica arctica'') er í senn þjóðarfugl Vestmannaeyinga og sameiningartákn Eyjamanna. Lundinn kemur til Vestmannaeyja yfir sumarmánuði ársins, og myndar hér eina mestu lundabyggð í heimi, en meira en 1,1 milljón lundapör verpa í Vestmannaeyjum.		'''Lundi''' (''Fratercula arctica arctica'') er í senn þjóðarfugl Vestmannaeyinga og sameiningartákn Eyjamanna. Lundinn kemur til Vestmannaeyja yfir sumarmánuði ársins, og myndar hér eina mestu lundabyggð í heimi, en meira en 1,1 milljón lundapör verpa í Vestmannaeyjum.

	Lifandi lundabyggð í Ystakletti [http://puffin.eyjar.is].		Lifandi lundabyggð í Ystakletti: [http://puffin.eyjar.is puffin.eyjar.is].
	== Lýsing ==		== Lýsing ==
	Lundinn er þekktur af sínu fjölskrúðuga klumbunefi, sem er rákótt með rauðum, bláum og gulum lit. Fuglinn er svartur á bakinu en með hvíta bringu og er grár umhverfis augun. Nokkur afbrigði eru frá þessum litum í náttúrunni, og ber þá að nefna afbrigði sem kallaðir eru konungur, prins, drottning, kolapiltur og sótari.		Lundinn er þekktur af sínu fjölskrúðuga klumbunefi, sem er rákótt með rauðum, bláum og gulum lit. Fuglinn er svartur á bakinu en með hvíta bringu og er grár umhverfis augun. Nokkur afbrigði eru frá þessum litum í náttúrunni, og ber þá að nefna afbrigði sem kallaðir eru konungur, prins, drottning, kolapiltur og sótari.
Lína 15:		Lína 14:

	=== Mökunarhættir ===		=== Mökunarhættir ===
	[[Mynd:Lundar.jpg\|thumb\|350px\|left\|Tveir lundar - Mynd: Kristján Egilsson.]]Lundi er einkvænisfugl og heldur tryggð við maka sinn og „heimabyggð“ ævilangt, þau endurnýja „hjúskap sinn“ hvert vor, þegar þau hittast við hreiðurholuna sem þau grafa með nefi og löppum. Karlinn kemur í holu sína aftur um viku á undan konunni, til þess að undirbúa komu hennar. Ef að konan hefur ekki komið aftur innan ákveðins tíma, þá tekur hann sér nýjan maka. Afturámóti, ef hin fyrri „eiginkona“ kemur aftur, þá er nýju konunni „sparkað“. Þessi tryggð virðist einstök meðal þessarra fugla.		[[Mynd:Lundar.jpg\|thumb\|350px\|left\|Tveir lundar - Mynd: Kristján Egilsson.]]
			Lundi er einkvænisfugl og heldur tryggð við maka sinn og „heimabyggð“ ævilangt, þau endurnýja „hjúskap sinn“ hvert vor, þegar þau hittast við hreiðurholuna sem þau grafa með nefi og löppum. Karlinn kemur í holu sína aftur um viku á undan konunni, til þess að undirbúa komu hennar. Ef að konan hefur ekki komið aftur innan ákveðins tíma, þá tekur hann sér nýjan maka. Afturámóti, ef hin fyrri „eiginkona“ kemur aftur, þá er nýju konunni „sparkað“. Þessi tryggð virðist einstök meðal þessarra fugla.

	Aðalvarptíminn hefst um 20. maí og stendur fram í fyrstu viku júní. Útungunartíminn er u.þ.b. sex vikur og líða svo sex til sjö vikur frá því að pysjan kemur úr eggi og þar til hún yfirgefur hreiðrið. Báðir foreldrarnir sjá um uppeldið svo og um að veiða í ungann. Koma þau að jafnaði tíu sinnum á dag með 4 - 20 sandsíli eða fiskseiði í goggnum hverju sinni. Um sama leyti og annir hefjast hjá sílisfuglinum (foreldrunum) um mánaðamótin júní- júlí, bætist geldfuglinn í hópinn. Þegar vindur er, flýgur geldfuglinn með brúnum bjargsins og niður undir sjó. Getur þetta hringflug varað lengi dags. Lundi með æti flýgur aftur á móti ávallt stystu leið heim í holu til að forðast ræningja, svo sem [[kjói\|kjóa]], [[skúmur\|skúm]], og [[mávur\|máv]].		Aðalvarptíminn hefst um 20. maí og stendur fram í fyrstu viku júní. Útungunartíminn er u.þ.b. sex vikur og líða svo sex til sjö vikur frá því að pysjan kemur úr eggi og þar til hún yfirgefur hreiðrið. Báðir foreldrarnir sjá um uppeldið svo og um að veiða í ungann. Koma þau að jafnaði tíu sinnum á dag með 4 - 20 sandsíli eða fiskseiði í goggnum hverju sinni. Um sama leyti og annir hefjast hjá sílisfuglinum (foreldrunum) um mánaðamótin júní- júlí, bætist geldfuglinn í hópinn. Þegar vindur er, flýgur geldfuglinn með brúnum bjargsins og niður undir sjó. Getur þetta hringflug varað lengi dags. Lundi með æti flýgur aftur á móti ávallt stystu leið heim í holu til að forðast ræningja, svo sem [[kjói\|kjóa]], [[skúmur\|skúm]], og [[mávur\|máv]].
Lína 89:		Lína 89:
	=== Reyktur lundi ===		=== Reyktur lundi ===
	Reyktur lundi er gjarnan borinn fram kaldur í hendi og hnífur notaður til þess að skera hann — forneskjulegir borðsiðir sem henta mjög vel á hátíðum á borð við [[Þjóðhátíðin]]a. Íslenskt smjör þykir einnig ómissandi með reyktum lunda og sé hann borinn fram heitur, þykir einnig við hæfi að með honum séu soðnar kartöflur (helst nýuppteknar) og rófur.		Reyktur lundi er gjarnan borinn fram kaldur í hendi og hnífur notaður til þess að skera hann — forneskjulegir borðsiðir sem henta mjög vel á hátíðum á borð við [[Þjóðhátíðin]]a. Íslenskt smjör þykir einnig ómissandi með reyktum lunda og sé hann borinn fram heitur, þykir einnig við hæfi að með honum séu soðnar kartöflur (helst nýuppteknar) og rófur.

			== Myndasafn ==
			<gallery>
			Mynd:Mannsi (36).JPG
			Mynd:Mannsi (37).JPG
			Mynd:Mannsi (38).JPG
			</gallery>

	{{Heimildir\|		{{Heimildir\|

Frosti: tók út bókstaf í samræmi við ábendingar Erps Hansen

2007-07-06T11:29:07Z

tók út bókstaf í samræmi við ábendingar Erps Hansen

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 6. júlí 2007 kl. 11:29
Lína 5:		Lína 5:
	[[Mynd:Lundi.jpg\|thumb\|250px\|left\|Lundi]]		[[Mynd:Lundi.jpg\|thumb\|250px\|left\|Lundi]]
	{{Fuglar}}		{{Fuglar}}
	'''Lundi''' (l. ''Fratercula arctica'') er í senn þjóðarfugl Vestmannaeyinga og sameiningartákn Eyjamanna. Lundinn kemur til Vestmannaeyja yfir sumarmánuði ársins, og myndar hér eina mestu lundabyggð í heimi, en meira en ~~fjórar milljónir lunda~~ verpa í Vestmannaeyjum.		'''Lundi''' (''Fratercula arctica arctica'') er í senn þjóðarfugl Vestmannaeyinga og sameiningartákn Eyjamanna. Lundinn kemur til Vestmannaeyja yfir sumarmánuði ársins, og myndar hér eina mestu lundabyggð í heimi, en meira en 1,1 milljón lundapör verpa í Vestmannaeyjum.

	Lifandi lundabyggð í Ystakletti [http://puffin.eyjar.is].		Lifandi lundabyggð í Ystakletti [http://puffin.eyjar.is].
Lína 12:		Lína 12:

	== Lifnaðarhættir ==		== Lifnaðarhættir ==
	Lundi er algengastur fugla á Íslandi og telur um 10 milljónir. Talið er að í Vestmannaeyjum séu um ~~4 milljónir lunda~~. Einkennilegt útlit hans og skrautlegt nef gerir hann auðþekktan frá öllum öðrum íslenskum fuglum. Göngin að hreiðurstæði hans geta verið allt að 1,5 m. inn í grösugar brekkur upp af björgum . Um miðjan apríl fara fyrsu lundarnir að sjást við Eyjar en í byrjun maí „taka þeir heima“ fyrir alvöru. Eru það einkum kynþroska fuglar sem fyrstir koma. Frá því að þeir yfirgáfu „byggðina“ síðast, eru liðnir sjö mánuðir. Allan þann tíma hefur fuglinn haldið sig á hafi úti langt fyrir sunnan og suðaustan land. Yngri fuglinn þvælist víða og er m.a. við strendur Nýfundnalands.		Lundi er algengastur fugla á Íslandi og telur um 10 milljónir. Talið er að í Vestmannaeyjum séu um 1,1 milljón pör. Einkennilegt útlit hans og skrautlegt nef gerir hann auðþekktan frá öllum öðrum íslenskum fuglum. Göngin að hreiðurstæði hans geta verið allt að 1,5 m. inn í grösugar brekkur upp af björgum . Um miðjan apríl fara fyrsu lundarnir að sjást við Eyjar en í byrjun maí „taka þeir heima“ fyrir alvöru. Eru það einkum kynþroska fuglar sem fyrstir koma. Frá því að þeir yfirgáfu „byggðina“ síðast, eru liðnir sjö mánuðir. Allan þann tíma hefur fuglinn haldið sig á hafi úti langt fyrir sunnan og suðaustan land. Yngri fuglinn þvælist víða og er m.a. við strendur Nýfundnalands.

	=== Mökunarhættir ===		=== Mökunarhættir ===

Frosti: tengill á lifandi lundabyggð í Ystakletti

2007-07-05T13:35:30Z

tengill á lifandi lundabyggð í Ystakletti

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 5. júlí 2007 kl. 13:35
Lína 7:		Lína 7:
	'''Lundi''' (l. ''Fratercula arctica'') er í senn þjóðarfugl Vestmannaeyinga og sameiningartákn Eyjamanna. Lundinn kemur til Vestmannaeyja yfir sumarmánuði ársins, og myndar hér eina mestu lundabyggð í heimi, en meira en fjórar milljónir lunda verpa í Vestmannaeyjum.		'''Lundi''' (l. ''Fratercula arctica'') er í senn þjóðarfugl Vestmannaeyinga og sameiningartákn Eyjamanna. Lundinn kemur til Vestmannaeyja yfir sumarmánuði ársins, og myndar hér eina mestu lundabyggð í heimi, en meira en fjórar milljónir lunda verpa í Vestmannaeyjum.

			Lifandi lundabyggð í Ystakletti [http://puffin.eyjar.is].
	== Lýsing ==		== Lýsing ==
	Lundinn er þekktur af sínu fjölskrúðuga klumbunefi, sem er rákótt með rauðum, bláum og gulum lit. Fuglinn er svartur á bakinu en með hvíta bringu og er grár umhverfis augun. Nokkur afbrigði eru frá þessum litum í náttúrunni, og ber þá að nefna afbrigði sem kallaðir eru konungur, prins, drottning, kolapiltur og sótari.		Lundinn er þekktur af sínu fjölskrúðuga klumbunefi, sem er rákótt með rauðum, bláum og gulum lit. Fuglinn er svartur á bakinu en með hvíta bringu og er grár umhverfis augun. Nokkur afbrigði eru frá þessum litum í náttúrunni, og ber þá að nefna afbrigði sem kallaðir eru konungur, prins, drottning, kolapiltur og sótari.

Frosti: minnkaði mynd

2006-08-17T11:05:31Z

minnkaði mynd

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 17. ágúst 2006 kl. 11:05
Lína 3:		Lína 3:
	----		----

	[[Mynd:Lundi.jpg\|thumb\|~~300px~~\|left\|Lundi]]		[[Mynd:Lundi.jpg\|thumb\|250px\|left\|Lundi]]
	{{Fuglar}}		{{Fuglar}}
	'''Lundi''' (l. ''Fratercula arctica'') er í senn þjóðarfugl Vestmannaeyinga og sameiningartákn Eyjamanna. Lundinn kemur til Vestmannaeyja yfir sumarmánuði ársins, og myndar hér eina mestu lundabyggð í heimi, en meira en fjórar milljónir lunda verpa í Vestmannaeyjum.		'''Lundi''' (l. ''Fratercula arctica'') er í senn þjóðarfugl Vestmannaeyinga og sameiningartákn Eyjamanna. Lundinn kemur til Vestmannaeyja yfir sumarmánuði ársins, og myndar hér eina mestu lundabyggð í heimi, en meira en fjórar milljónir lunda verpa í Vestmannaeyjum.

Daniel á 11. ágúst 2006 kl. 13:40

2006-08-11T13:40:38Z

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 11. ágúst 2006 kl. 13:40
Lína 1:		Lína 1:
			''Einnig eru tveir bátar sem hafa borið nafnið Lundi; [[Lundi VE-141]] (mótorbátur) og [[Lundi VE-205]] (trilla)''

			----

	[[Mynd:Lundi.jpg\|thumb\|300px\|left\|Lundi]]		[[Mynd:Lundi.jpg\|thumb\|300px\|left\|Lundi]]
	{{Fuglar}}		{{Fuglar}}

Sigurgeir: Smáleiðr.

2006-07-11T10:40:34Z

Smáleiðr.

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 11. júlí 2006 kl. 10:40
Lína 20:		Lína 20:

	== Tölfræði ==		== Tölfræði ==
	Meðalhæð lunda er um ~~20cm~~, og þeir vega að meðaltali um 500 grömm. Kynin eru eins að þessu leyti, með litlum sýnilegum mun á karl- og kvendýrum.		Meðalhæð lunda er um 20 cm, og þeir vega að meðaltali um 500 grömm. Kynin eru eins að þessu leyti, með litlum sýnilegum mun á karl- og kvendýrum.

	Lundar eru illfleygir en eru afar góðir sundfuglar. Þeir geta flogið allt að 80 km/klst og kafað niður á 60 metra dýpi. Þeir geta haldið sér í kafi í allt að 40 sekúndur, en eru oft ekki nema í um þrjár sekúndur undir yfirborðinu, og á þeim tíma geta þeir farið alveg niður á um 10 metra dýpi.		Lundar eru illfleygir en eru afar góðir sundfuglar. Þeir geta flogið allt að 80 km/klst og kafað niður á 60 metra dýpi. Þeir geta haldið sér í kafi í allt að 40 sekúndur, en eru oft ekki nema í um þrjár sekúndur undir yfirborðinu, og á þeim tíma geta þeir farið alveg niður á um 10 metra dýpi.
Lína 83:		Lína 83:

	=== Reyktur lundi ===		=== Reyktur lundi ===
	Reyktur lundi er gjarnan borinn fram kaldur í hendi og hnífur notaður til þess að skera hann — forneskjulegir borðsiðir sem að henta mjög vel á hátíðum á borð við [[Þjóðhátíðin]]a. Íslenskt smjör þykir einnig ómissandi með reyktum lunda og sé hann borinn fram heitur, þykir einnig við hæfi að með honum séu soðnar kartöflur (helst nýuppteknar) og rófur.		Reyktur lundi er gjarnan borinn fram kaldur í hendi og hnífur notaður til þess að skera hann — forneskjulegir borðsiðir sem henta mjög vel á hátíðum á borð við [[Þjóðhátíðin]]a. Íslenskt smjör þykir einnig ómissandi með reyktum lunda og sé hann borinn fram heitur, þykir einnig við hæfi að með honum séu soðnar kartöflur (helst nýuppteknar) og rófur.

	{{Heimildir\|		{{Heimildir\|

Daniel á 10. júlí 2006 kl. 09:16

2006-07-10T09:16:53Z

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 10. júlí 2006 kl. 09:16
Lína 69:		Lína 69:

	== Matreiðsla á lunda ==		== Matreiðsla á lunda ==
	[[Mynd:~~Lundi a ponnu~~.~~jpg~~\|thumb\|~~200px\|Nýr lundi steiktur á pönnu.~~]]		[[Mynd:Hamfletting..JPG\|thumb\|Lundi hamflettur]]
	Lundi þykir mikill herramannsmatur. Bestur þykir lundinn reyttur, þá er fiðrið reytt af honum og hann síðan sviðinn. Oftast nær er hann þó hamflettur enda ekki jafn mikil vinna við það og reytinguna. Þessi ljúffenga villibráð er gjarnan ''reykt'', en einnig er hún oft borin fram ''ný''. Lundi er eins konar þjóðarréttur Vestmannaeyja og á þjóðhátíð er reyktur lundi ómissandi hluti af hátíðarhaldinu.		Lundi þykir mikill herramannsmatur. Bestur þykir lundinn reyttur, þá er fiðrið reytt af honum og hann síðan sviðinn. Oftast nær er hann þó hamflettur enda ekki jafn mikil vinna við það og reytinguna. Þessi ljúffenga villibráð er gjarnan ''reykt'', en einnig er hún oft borin fram ''ný''. Lundi er eins konar þjóðarréttur Vestmannaeyja og á þjóðhátíð er reyktur lundi ómissandi hluti af hátíðarhaldinu.

Lína 78:		Lína 78:

	=== Ferskur lundi ===		=== Ferskur lundi ===
	Tvær aðferðir við matreiðslu á nýjum lunda eru hvað vinsælastar - annars vegar er hann soðinn í um þrjár klukkustundir og borinn fram kaldur, og hins vegar er hann steiktur á pönnu og síðan soðinn. Ástæða þessa langa suðutíma er að því eldri sem fuglinn er, því lengri suðu þarf hann og þar sem sjaldnast er vitað um aldur fuglsins sem á að matreiða í það og það sinnið, er suðutíminn hafður þetta langur til öryggis.		[[Mynd:Lundi a ponnu.jpg\|thumb\|200px\|Nýr lundi steiktur á pönnu.]]Tvær aðferðir við matreiðslu á nýjum lunda eru hvað vinsælastar - annars vegar er hann soðinn í um þrjár klukkustundir og borinn fram kaldur, og hins vegar er hann steiktur á pönnu og síðan soðinn. Ástæða þessa langa suðutíma er að því eldri sem fuglinn er, því lengri suðu þarf hann og þar sem sjaldnast er vitað um aldur fuglsins sem á að matreiða í það og það sinnið, er suðutíminn hafður þetta langur til öryggis.

	Mjög gott þykir að sjóða lunda í blöndu af vatni og maltöli. Hann er gjarnan borinn fram með soðnum eða brúnuðum kartöflum og grænum baunum. Sósa er löguð úr soðinu og þykir einkar bragðmikil. Soðið var áður fyrr einnig notað til að gera lundasúpu sem þótti kraftmikill matur.		Mjög gott þykir að sjóða lunda í blöndu af vatni og maltöli. Hann er gjarnan borinn fram með soðnum eða brúnuðum kartöflum og grænum baunum. Sósa er löguð úr soðinu og þykir einkar bragðmikil. Soðið var áður fyrr einnig notað til að gera lundasúpu sem þótti kraftmikill matur.

Daniel á 16. júní 2006 kl. 14:18

2006-06-16T14:18:41Z

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 16. júní 2006 kl. 14:18
Lína 17:		Lína 17:
	Lundinn verpir helst í graslendi við bjargbrúnir, enda grefur hann sér holur þar.		Lundinn verpir helst í graslendi við bjargbrúnir, enda grefur hann sér holur þar.
	=== Kort ===		=== Kort ===
	[[Mynd:Sjofuglabyggd.JPG]]		[[Mynd:Sjofuglabyggd.JPG\|thumb\|250px\|Sjófuglabyggðir]]

	== Tölfræði ==		== Tölfræði ==
Lína 33:		Lína 33:

	Ef gott flug er á fuglinum geta veiðimenn veitt allt upp í 100 lunda á klukkustund, og jafnvel upp í 600 fugla á dag eða þaðan af meira. 100 fugla búnt er kallað kippa.		Ef gott flug er á fuglinum geta veiðimenn veitt allt upp í 100 lunda á klukkustund, og jafnvel upp í 600 fugla á dag eða þaðan af meira. 100 fugla búnt er kallað kippa.

			Árið 1900 voru 34 þúsund lundar veiddir, en árið 1918 hafði sú tala tvöfaldast; 68.320 fuglar veiddir.

	=== Atferli veiðimanna ===		=== Atferli veiðimanna ===
Lína 38:		Lína 40:
	Veiðimaður sest venjulega nálægt brún og velur sér stað, þar sem minnst ber á honum og háfnum af því að lundinn er eftirtektarsamur og hræddur við háfinn. Veiðimaðurinn stillir oft nokkrum dauðum lundum í kringum staðinn sem hann er á til þess að hæna fuglinn að. Þá rekur hann teina eða tálgaðar spýtur í fuglinn og reynir að láta lundann sitja sem réttastan. Slíkir tálfuglar eru kallaðir „uppstillur“ eða „vætur“ eftir þeim sem fyrstur notaði þessa aðferð en það var [[James White]], eða ''Væti í Björgvin'' eins og hann oftast var nefndur.		Veiðimaður sest venjulega nálægt brún og velur sér stað, þar sem minnst ber á honum og háfnum af því að lundinn er eftirtektarsamur og hræddur við háfinn. Veiðimaðurinn stillir oft nokkrum dauðum lundum í kringum staðinn sem hann er á til þess að hæna fuglinn að. Þá rekur hann teina eða tálgaðar spýtur í fuglinn og reynir að láta lundann sitja sem réttastan. Slíkir tálfuglar eru kallaðir „uppstillur“ eða „vætur“ eftir þeim sem fyrstur notaði þessa aðferð en það var [[James White]], eða ''Væti í Björgvin'' eins og hann oftast var nefndur.
	Þá stinga lundaveiðimenn oft rauðri veifu einni eða tveimur háfslengdum fyrir ofan staðinn. Einnig þótti gott að hafa fjörmikinn hund sem var að snuðra í kringum veiðistaðinn. Þetta allt var gert til þess að hæna lundann að, vekja forvitni hans og láta hann nálgast staðinn sem veiðimaðurinn var á. Oft eftir veiðar, þegar komið er heim, kemur í ljós að [[Lundalús\|lundalúsin]] hefur sest á menn en hún er sníkjudýr sem skríður á fuglinn.		Þá stinga lundaveiðimenn oft rauðri veifu einni eða tveimur háfslengdum fyrir ofan staðinn. Einnig þótti gott að hafa fjörmikinn hund sem var að snuðra í kringum veiðistaðinn. Þetta allt var gert til þess að hæna lundann að, vekja forvitni hans og láta hann nálgast staðinn sem veiðimaðurinn var á. Oft eftir veiðar, þegar komið er heim, kemur í ljós að [[Lundalús\|lundalúsin]] hefur sest á menn en hún er sníkjudýr sem skríður á fuglinn.


	===Fuglinn veiddur===		===Fuglinn veiddur===

Margret á 13. júní 2006 kl. 15:50

2006-06-13T15:50:49Z

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 13. júní 2006 kl. 15:50
Lína 87:		Lína 87:
	*[http://alsey.eyjar.is/safnahus/natturu/lundi.htm Náttúrugripasafnið um lundann]		*[http://alsey.eyjar.is/safnahus/natturu/lundi.htm Náttúrugripasafnið um lundann]
	}}		}}
			[[Flokkur:Fuglar]]

Sigurgeir á 22. nóvember 2005 kl. 10:54

2005-11-22T10:54:26Z

Sýna breytingar