http://heimaslod.is/index.php?action=history&feed=atom&title=Saga_Vestmannaeyja_II.%2F_III._Atvinnuvegir%2C_1._hluti 2026-05-19T16:36:23Z Breytingaskrá fyrir þessa síðu á wiki-síðunni MediaWiki 1.40.1 http://heimaslod.is/index.php?title=Saga_Vestmannaeyja_II./_III._Atvinnuvegir,_1._hluti&diff=104110&oldid=prev 2015-10-28T13:28:45Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="is"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">←Fyrri útgáfa</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Útgáfa síðunnar 28. október 2015 kl. 13:28</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l38">Lína 38:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 38:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Reglugerð fyrir forðagæzlumenn Vestmannaeyjahrepps var frá 24. júlí 1915 (sjá og lög nr. 32 1931).&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Reglugerð fyrir forðagæzlumenn Vestmannaeyjahrepps var frá 24. júlí 1915 (sjá og lög nr. 32 1931).&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Kirkjurnar á Ofanleiti og í Kirkjubæ áttu sjálfar nokkrar kýr, sbr. hina fornu máldaga. Kúgildi er eigi vitað til að hafi fylgt eyjajörðum. Fyrrum voru naut höfð í Elliðaey, og ef til vill hafa kálfar og ungneyti verið höfð í fleiri eyjum. [[Nautaflá]] heitir í Elliðaey, þar sem nautin voru leidd upp í eyna. Undirfláin er þarna mikil og sjaldan er dauður sjór við eyna, og því erfitt að koma nautgripum þarna upp. Líklegt er, að nautin hafi verið sett þangað á vorin og slátrað á haustin. Þó getur verið, að naut hafi gengið úti í eynni fyrrum. Í Elliðaey, en í öðrum eyjum fara ekki sögur af nautagöngu, urðu naut mjóg feit. Var þeim slátrað í eynni og flutt heim af blóðvelli. [[Nautarétt]] heitir ennþá í Elliðaey. Nokkrar sagnir eru og um, að geldneyti hafi gengið í Yztakletti.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Kirkjurnar á Ofanleiti og í Kirkjubæ áttu sjálfar nokkrar kýr, sbr. hina fornu máldaga. Kúgildi er eigi vitað til að hafi fylgt eyjajörðum. Fyrrum voru naut höfð í Elliðaey, og ef til vill hafa kálfar og ungneyti verið höfð í fleiri eyjum. [[Nautaflá]] heitir í Elliðaey, þar sem nautin voru leidd upp í eyna. Undirfláin er þarna mikil og sjaldan er dauður sjór við eyna, og því erfitt að koma nautgripum þarna upp. Líklegt er, að nautin hafi verið sett þangað á vorin og slátrað á haustin. Þó getur verið, að naut hafi gengið úti í eynni fyrrum. Í Elliðaey, en í öðrum eyjum fara ekki sögur af nautagöngu, urðu naut mjóg feit. Var þeim slátrað í eynni og flutt heim af blóðvelli. [[Nautarétt]] heitir ennþá í Elliðaey. Nokkrar sagnir eru og um, að geldneyti hafi gengið í Yztakletti.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">á </del>Búastöðum|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson á Búastöðum|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur [[Nýibær|Nýjabæjar]] með [[Ólafshús]]um  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</ins>Búastöðum<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)</ins>|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson á Búastöðum|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(Vilborgarstöðum)</ins>|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur [[Nýibær|Nýjabæjar]] með [[Ólafshús]]um  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson (bóndi)|Árna Þórarinssyni]] á [[Oddsstaðir|Oddsstöðum]]. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundssyni]] á [[Gjábakki-eystri|Eystri Gjábakka]], 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson (bóndi)|Árna Þórarinssyni]] á [[Oddsstaðir|Oddsstöðum]]. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundssyni]] á [[Gjábakki-eystri|Eystri Gjábakka]], 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson (Vesturhúsum)|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson (Kirkjubóli)|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson]] á Kirkjubæ, [[Ísleifur Guðnason]], [[Jón Eyjólfsson (Kirkjubæ)|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson (eldri)|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson (Kirkjubæ)|Arngrímur Sveinbjörnsson]], [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundsson]] o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson (Vesturhúsum)|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson (Kirkjubóli)|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson]] á Kirkjubæ, [[Ísleifur Guðnason]], [[Jón Eyjólfsson (Kirkjubæ)|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson (eldri)|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson (Kirkjubæ)|Arngrímur Sveinbjörnsson]], [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundsson]] o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td></tr> <!-- diff cache key heimaslod:diff::1.12:old-104109:rev-104110 --> </table>

Viglundur http://heimaslod.is/index.php?title=Saga_Vestmannaeyja_II./_III._Atvinnuvegir,_1._hluti&diff=104109&oldid=prev 2015-10-28T13:25:49Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="is"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">←Fyrri útgáfa</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Útgáfa síðunnar 28. október 2015 kl. 13:25</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l40">Lína 40:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 40:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson á Búastöðum|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson á Búastöðum|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur [[Nýibær|Nýjabæjar]] með [[Ólafshús]]um  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson á Búastöðum|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson á Búastöðum|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur [[Nýibær|Nýjabæjar]] með [[Ólafshús]]um  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson (bóndi)|Árna Þórarinssyni]] á [[Oddsstaðir|Oddsstöðum]]. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundssyni]] á [[Gjábakki-eystri|Eystri Gjábakka]], 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson (bóndi)|Árna Þórarinssyni]] á [[Oddsstaðir|Oddsstöðum]]. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundssyni]] á [[Gjábakki-eystri|Eystri Gjábakka]], 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson (Vesturhúsum)|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson (Kirkjubóli)|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson]] á Kirkjubæ, [[Ísleifur Guðnason]], [[Jón <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Eyjófsson </del>(Kirkjubæ)|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson (eldri)|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson (Kirkjubæ)|Arngrímur Sveinbjörnsson]], [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundsson]] o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson (Vesturhúsum)|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson (Kirkjubóli)|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson]] á Kirkjubæ, [[Ísleifur Guðnason]], [[Jón <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Eyjólfsson </ins>(Kirkjubæ)|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson (eldri)|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson (Kirkjubæ)|Arngrímur Sveinbjörnsson]], [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundsson]] o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Vestmannaeyingar stofnuðu hér búnaðarfélag 1893. Á árunum 1893—1909 unnu félagsmenn 4090 dagsverk að jarðabótum. Við túnasléttun var þaksléttuaðferðin eingöngu notuð. Formaður búnaðarfélagsins var [[Sigurður Sigurfinnsson]] hreppstjóri, hinn mesti áhuga- og framfaramaður í búnaðarmálum. Fyrir atbeina búnaðarfélagsins hófust hér verulegar jarðræktarframkvæmdir með aukningu á túnum og matjurtagörðum.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Vestmannaeyingar stofnuðu hér búnaðarfélag 1893. Á árunum 1893—1909 unnu félagsmenn 4090 dagsverk að jarðabótum. Við túnasléttun var þaksléttuaðferðin eingöngu notuð. Formaður búnaðarfélagsins var [[Sigurður Sigurfinnsson]] hreppstjóri, hinn mesti áhuga- og framfaramaður í búnaðarmálum. Fyrir atbeina búnaðarfélagsins hófust hér verulegar jarðræktarframkvæmdir með aukningu á túnum og matjurtagörðum.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bæjarbúar byrjuðu og á þessum tímum að rækta, — venjulega í skjóli einhvers jarðarbónda. Síðar fá þeir leyfi umboðsmanns og stjórnarvalda til þess að taka land til ræktunar og jarðabændur nú eigi aðspurðir. Ræktunin jókst þannig smám saman, enda voru aðstæður góðar með hinum auknu fiskveiðum, svo nægilegur áburður fékkst.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bæjarbúar byrjuðu og á þessum tímum að rækta, — venjulega í skjóli einhvers jarðarbónda. Síðar fá þeir leyfi umboðsmanns og stjórnarvalda til þess að taka land til ræktunar og jarðabændur nú eigi aðspurðir. Ræktunin jókst þannig smám saman, enda voru aðstæður góðar með hinum auknu fiskveiðum, svo nægilegur áburður fékkst.&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

Viglundur http://heimaslod.is/index.php?title=Saga_Vestmannaeyja_II./_III._Atvinnuvegir,_1._hluti&diff=104108&oldid=prev 2015-10-28T13:23:09Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="is"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">←Fyrri útgáfa</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Útgáfa síðunnar 28. október 2015 kl. 13:23</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l40">Lína 40:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 40:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson á Búastöðum|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson á Búastöðum|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur [[Nýibær|Nýjabæjar]] með [[Ólafshús]]um  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson á Búastöðum|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson á Búastöðum|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur [[Nýibær|Nýjabæjar]] með [[Ólafshús]]um  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson (bóndi)|Árna Þórarinssyni]] á [[Oddsstaðir|Oddsstöðum]]. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundssyni]] á [[Gjábakki-eystri|Eystri Gjábakka]], 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson (bóndi)|Árna Þórarinssyni]] á [[Oddsstaðir|Oddsstöðum]]. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundssyni]] á [[Gjábakki-eystri|Eystri Gjábakka]], 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson (Vesturhúsum)|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson (Kirkjubóli)|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson]] á Kirkjubæ, [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ísleifur Guðnason (Kirkjubæ)|</del>Ísleifur Guðnason]], [[Jón Eyjófsson|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson (eldri)|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson (Kirkjubæ)|Arngrímur Sveinbjörnsson]], [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundsson]] o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson (Vesturhúsum)|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson (Kirkjubóli)|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson]] á Kirkjubæ, [[Ísleifur Guðnason]], [[Jón Eyjófsson <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(Kirkjubæ)</ins>|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson (eldri)|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson (Kirkjubæ)|Arngrímur Sveinbjörnsson]], [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundsson]] o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Vestmannaeyingar stofnuðu hér búnaðarfélag 1893. Á árunum 1893—1909 unnu félagsmenn 4090 dagsverk að jarðabótum. Við túnasléttun var þaksléttuaðferðin eingöngu notuð. Formaður búnaðarfélagsins var [[Sigurður Sigurfinnsson]] hreppstjóri, hinn mesti áhuga- og framfaramaður í búnaðarmálum. Fyrir atbeina búnaðarfélagsins hófust hér verulegar jarðræktarframkvæmdir með aukningu á túnum og matjurtagörðum.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Vestmannaeyingar stofnuðu hér búnaðarfélag 1893. Á árunum 1893—1909 unnu félagsmenn 4090 dagsverk að jarðabótum. Við túnasléttun var þaksléttuaðferðin eingöngu notuð. Formaður búnaðarfélagsins var [[Sigurður Sigurfinnsson]] hreppstjóri, hinn mesti áhuga- og framfaramaður í búnaðarmálum. Fyrir atbeina búnaðarfélagsins hófust hér verulegar jarðræktarframkvæmdir með aukningu á túnum og matjurtagörðum.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bæjarbúar byrjuðu og á þessum tímum að rækta, — venjulega í skjóli einhvers jarðarbónda. Síðar fá þeir leyfi umboðsmanns og stjórnarvalda til þess að taka land til ræktunar og jarðabændur nú eigi aðspurðir. Ræktunin jókst þannig smám saman, enda voru aðstæður góðar með hinum auknu fiskveiðum, svo nægilegur áburður fékkst.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bæjarbúar byrjuðu og á þessum tímum að rækta, — venjulega í skjóli einhvers jarðarbónda. Síðar fá þeir leyfi umboðsmanns og stjórnarvalda til þess að taka land til ræktunar og jarðabændur nú eigi aðspurðir. Ræktunin jókst þannig smám saman, enda voru aðstæður góðar með hinum auknu fiskveiðum, svo nægilegur áburður fékkst.&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

Viglundur http://heimaslod.is/index.php?title=Saga_Vestmannaeyja_II./_III._Atvinnuvegir,_1._hluti&diff=104107&oldid=prev 2015-10-28T13:18:03Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="is"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">←Fyrri útgáfa</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Útgáfa síðunnar 28. október 2015 kl. 13:18</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">Lína 10:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 10:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Eftir jarðabókum eru í Vestmannaeyjum taldir 24 jarðavellir og 96 kýrfóður. Mun þar miðað við töðufeng af túnum og líklega af úteyjaslægjum, þó að það komi ekki berlega fram. Útengjar eru engar í Vestmannaeyjum. Greind kýrfóðratala er mjög há miðuð við túnstærð hér á 19. öld eða fram til þess tíma, er túnaútsetur og nýrækt hefst. Eftir kýrfóðratölu jarðabókarinnar frá 1586, sem er sama talan og síðan er tekin upp í jarðabækur, þykir mega gera ráð fyrir því, að undir lok 16. aldar, og líklega löngu fyrr, hafi verið um 100 kýr í eyjunum, og síðan svipað á blómatímum útgerðarinnar, því að hér mun útvegurinn og landbúskapurinn oftast hafa haldizt í hendur. Kúnum fækkar á seinni tímum, eftir því sem þrengdist um hag manna og útgerðin dróst saman. Jarðabókin 1704 telur hér um 70 nautgripi, sóknarlýsing séra Gissurar telur hins vegar 80 kýr. Á síðari hluta 18. aldar eru kýrnar taldar aðeins 44.¹) 1825 eru 45 mjólkandi kýr í eyjum, en nautgripir alls 64.²) 1832 hefir kúnum fjölgað lítið eitt og eru þá 53 og tala nautgripa alls 63.³) 1880 eru aðeins 49 mjólkandi kýr hér.⁴) 1892 eigi nema 35, en nautpeningur alls 60.⁵) 1918 er kúatalan kom in upp í 101 og 11 kvígur.⁶) Síðan fjölgaði kúnum mikið, svo að tala þeirra hefir þrefaldazt. Vestmannaeyjabær hefir nú komið upp kúabúi í Dölum, og hafið nýræktarframkvæmdir.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Eftir jarðabókum eru í Vestmannaeyjum taldir 24 jarðavellir og 96 kýrfóður. Mun þar miðað við töðufeng af túnum og líklega af úteyjaslægjum, þó að það komi ekki berlega fram. Útengjar eru engar í Vestmannaeyjum. Greind kýrfóðratala er mjög há miðuð við túnstærð hér á 19. öld eða fram til þess tíma, er túnaútsetur og nýrækt hefst. Eftir kýrfóðratölu jarðabókarinnar frá 1586, sem er sama talan og síðan er tekin upp í jarðabækur, þykir mega gera ráð fyrir því, að undir lok 16. aldar, og líklega löngu fyrr, hafi verið um 100 kýr í eyjunum, og síðan svipað á blómatímum útgerðarinnar, því að hér mun útvegurinn og landbúskapurinn oftast hafa haldizt í hendur. Kúnum fækkar á seinni tímum, eftir því sem þrengdist um hag manna og útgerðin dróst saman. Jarðabókin 1704 telur hér um 70 nautgripi, sóknarlýsing séra Gissurar telur hins vegar 80 kýr. Á síðari hluta 18. aldar eru kýrnar taldar aðeins 44.¹) 1825 eru 45 mjólkandi kýr í eyjum, en nautgripir alls 64.²) 1832 hefir kúnum fjölgað lítið eitt og eru þá 53 og tala nautgripa alls 63.³) 1880 eru aðeins 49 mjólkandi kýr hér.⁴) 1892 eigi nema 35, en nautpeningur alls 60.⁵) 1918 er kúatalan kom in upp í 101 og 11 kvígur.⁶) Síðan fjölgaði kúnum mikið, svo að tala þeirra hefir þrefaldazt. Vestmannaeyjabær hefir nú komið upp kúabúi í Dölum, og hafið nýræktarframkvæmdir.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Mynd:Saga Vestm. I., 104hc.jpg|200px|left|thumb|''[[Sigurlaug Guðmundsdóttir  (Kirkjubæ)|Sigurlaug Guðmundsdóttir]] kona [[Ísleifur Guðnason <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(Kirkjubæ)</del>|Ísleifs Guðnasonar]] í [[Kirkjubær|Kirkjubæ]].'']]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Mynd:Saga Vestm. I., 104hc.jpg|200px|left|thumb|''[[Sigurlaug Guðmundsdóttir  (Kirkjubæ)|Sigurlaug Guðmundsdóttir]] kona [[Ísleifur Guðnason|Ísleifs Guðnasonar]] í [[Kirkjubær|Kirkjubæ]].'']]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Mynd:Saga Vestm. I., 104hd.jpg|200px|ctr]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Mynd:Saga Vestm. I., 104hd.jpg|200px|ctr]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;small&gt;''[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ísleifur Guðnason (Kirkjubæ)|</del>Ísleifur Guðnason]] bóndi&lt;br&gt; í Kirkjubæ''&lt;/small&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;small&gt;''[[Ísleifur Guðnason]] bóndi&lt;br&gt; í Kirkjubæ''&lt;/small&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l45">Lína 45:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 45:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{|</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{|</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|-</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|-</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|[[Mynd:Saga Vestm. I., b 56DB.jpg|250px|thumb|''[[Helga Þorsteinsdóttir <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">á </del>Kirkjubæ|Helga Þorsteinsdóttir]], kona Þorbjörns Guðjónssonar.'']]||[[Mynd:Saga Vestm. I., b 56DA.jpg|250px|thumb|''[[Þorbjörn Guðjónsson]] bóndi í [[Kirkjubær|Kirkjubæ]].'']]||''[[Mynd:Saga Vestm., E II., 128a.jpg|thumb|500px|</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|[[Mynd:Saga Vestm. I., b 56DB.jpg|250px|thumb|''[[Helga Þorsteinsdóttir <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> (</ins>Kirkjubæ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)</ins>|Helga Þorsteinsdóttir]], kona Þorbjörns Guðjónssonar.'']]||[[Mynd:Saga Vestm. I., b 56DA.jpg|250px|thumb|''[[Þorbjörn Guðjónsson]] bóndi í [[Kirkjubær|Kirkjubæ]].'']]||''[[Mynd:Saga Vestm., E II., 128a.jpg|thumb|500px|</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Á [[Bárustígur|Bárustíg]]. [[Þorbjörn Guðjónsson|Tobbi á Kirkjubœ]] með mjólkurvagninn. Fyrir aftan hann er fiskbúðin og [[Fagridalur]]. (Ljósm. [[Friðrik Jesson]]).&#039;&#039;(Mynd úr endurútgáfu)]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Á [[Bárustígur|Bárustíg]]. [[Þorbjörn Guðjónsson|Tobbi á Kirkjubœ]] með mjólkurvagninn. Fyrir aftan hann er fiskbúðin og [[Fagridalur]]. (Ljósm. [[Friðrik Jesson]]).&#039;&#039;(Mynd úr endurútgáfu)]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|}</div></td></tr> </table>

Viglundur http://heimaslod.is/index.php?title=Saga_Vestmannaeyja_II./_III._Atvinnuvegir,_1._hluti&diff=82551&oldid=prev 2013-08-30T21:09:44Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="is"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">←Fyrri útgáfa</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Útgáfa síðunnar 30. ágúst 2013 kl. 21:09</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l21">Lína 21:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 21:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Heimalandið utan túns og girðinga höfðu bændur frá fornu óskipt til sameiginlegrar beitar fyrir búpening sinn með ítölu eftir jarðarmagni.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Heimalandið utan túns og girðinga höfðu bændur frá fornu óskipt til sameiginlegrar beitar fyrir búpening sinn með ítölu eftir jarðarmagni.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Mynd:Saga Vestm. I., 104fa.jpg|250px|left|thumb|''[[Guðjón Björnsson <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">á Kirkjubæ</del>|Guðjón Björnsson]] bóndi á [[Kirkjuból]]i, (d. 1940), og kona hans [[Ólöf Lárusdóttir]], (d. 1944).]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Mynd:Saga Vestm. I., 104fa.jpg|250px|left|thumb|''[[Guðjón Björnsson <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(Kirkjubóli)</ins>|Guðjón Björnsson]] bóndi á [[Kirkjuból]]i, (d. 1940), og kona hans [[Ólöf Lárusdóttir]], (d. 1944).]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Kvikfjártalan á Heimalandi var samkvæmt byggingarbréfum seinni tíma fyrir hverja jörð: 1 kýr, 1 hestur og 12 ær. Í [[Hvítingar|Hvítingadómi]] frá 13. júní 1642, staðfestum á Alþingi s.á., um dómrof og samþykktarbrot, er vitnað í almenna samþykkt 12. júní 1809, staðfesta af sýslumanni, umboðsmanni, hreppstjórum og báðum prestum, á þá leið, að með tveim kýrfóðrum fylgi 2 kýr að ítölu í haga og 2 ásauðarkúgildi, 1 geldfjárhundrað, þ.e. eitt geldfjárhundrað á landsvísu — kúgildi, og 1 hestur, sbr. samþykkt 11. okt. 1606.⁷) Mun þetta vera staðfesting á gömlu fyrirkomulagi. Þetta breyttist síðar, eins og að ofan getur, og miklu færra talið í haga, og þótti Heimalandið eigi bera meira. Hafa menn talið, að landið muni hafa gengið úr sér vegna skriðufalla. Jörð var mjög snögglend hér og víða sendin og kúahagar slæmir, enda örtröð mikil. Í brekkum er land kjarngott. Segir séra [[Gissur Pétursson]] í sóknarlýsingu sinni, að smjör sé hér í eyjum rauðara á litinn en víða annars staðar. Í fjallabrekkunum eru hættur vegna grjóthruns og stundum hafa kýr og hrapað niður fyrir hamra.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Kvikfjártalan á Heimalandi var samkvæmt byggingarbréfum seinni tíma fyrir hverja jörð: 1 kýr, 1 hestur og 12 ær. Í [[Hvítingar|Hvítingadómi]] frá 13. júní 1642, staðfestum á Alþingi s.á., um dómrof og samþykktarbrot, er vitnað í almenna samþykkt 12. júní 1809, staðfesta af sýslumanni, umboðsmanni, hreppstjórum og báðum prestum, á þá leið, að með tveim kýrfóðrum fylgi 2 kýr að ítölu í haga og 2 ásauðarkúgildi, 1 geldfjárhundrað, þ.e. eitt geldfjárhundrað á landsvísu — kúgildi, og 1 hestur, sbr. samþykkt 11. okt. 1606.⁷) Mun þetta vera staðfesting á gömlu fyrirkomulagi. Þetta breyttist síðar, eins og að ofan getur, og miklu færra talið í haga, og þótti Heimalandið eigi bera meira. Hafa menn talið, að landið muni hafa gengið úr sér vegna skriðufalla. Jörð var mjög snögglend hér og víða sendin og kúahagar slæmir, enda örtröð mikil. Í brekkum er land kjarngott. Segir séra [[Gissur Pétursson]] í sóknarlýsingu sinni, að smjör sé hér í eyjum rauðara á litinn en víða annars staðar. Í fjallabrekkunum eru hættur vegna grjóthruns og stundum hafa kýr og hrapað niður fyrir hamra.  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l40">Lína 40:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 40:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson á Búastöðum|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson á Búastöðum|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur [[Nýibær|Nýjabæjar]] með [[Ólafshús]]um  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson á Búastöðum|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson á Búastöðum|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur [[Nýibær|Nýjabæjar]] með [[Ólafshús]]um  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson (bóndi)|Árna Þórarinssyni]] á [[Oddsstaðir|Oddsstöðum]]. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundssyni]] á [[Gjábakki-eystri|Eystri Gjábakka]], 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson (bóndi)|Árna Þórarinssyni]] á [[Oddsstaðir|Oddsstöðum]]. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundssyni]] á [[Gjábakki-eystri|Eystri Gjábakka]], 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson (Vesturhúsum)|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Kirkjubæ</del>)|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson]] á Kirkjubæ, [[Ísleifur Guðnason (Kirkjubæ)|Ísleifur Guðnason]], [[Jón Eyjófsson|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson (eldri)|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson (Kirkjubæ)|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Arngr. </del>Sveinbjörnsson]], [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundsson]] o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson (Vesturhúsum)|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Kirkjubóli</ins>)|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson]] á Kirkjubæ, [[Ísleifur Guðnason (Kirkjubæ)|Ísleifur Guðnason]], [[Jón Eyjófsson|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson (eldri)|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson (Kirkjubæ)|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Arngrímur </ins>Sveinbjörnsson]], [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundsson]] o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Vestmannaeyingar stofnuðu hér búnaðarfélag 1893. Á árunum 1893—1909 unnu félagsmenn 4090 dagsverk að jarðabótum. Við túnasléttun var þaksléttuaðferðin eingöngu notuð. Formaður búnaðarfélagsins var [[Sigurður Sigurfinnsson]] hreppstjóri, hinn mesti áhuga- og framfaramaður í búnaðarmálum. Fyrir atbeina búnaðarfélagsins hófust hér verulegar jarðræktarframkvæmdir með aukningu á túnum og matjurtagörðum.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Vestmannaeyingar stofnuðu hér búnaðarfélag 1893. Á árunum 1893—1909 unnu félagsmenn 4090 dagsverk að jarðabótum. Við túnasléttun var þaksléttuaðferðin eingöngu notuð. Formaður búnaðarfélagsins var [[Sigurður Sigurfinnsson]] hreppstjóri, hinn mesti áhuga- og framfaramaður í búnaðarmálum. Fyrir atbeina búnaðarfélagsins hófust hér verulegar jarðræktarframkvæmdir með aukningu á túnum og matjurtagörðum.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bæjarbúar byrjuðu og á þessum tímum að rækta, — venjulega í skjóli einhvers jarðarbónda. Síðar fá þeir leyfi umboðsmanns og stjórnarvalda til þess að taka land til ræktunar og jarðabændur nú eigi aðspurðir. Ræktunin jókst þannig smám saman, enda voru aðstæður góðar með hinum auknu fiskveiðum, svo nægilegur áburður fékkst.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bæjarbúar byrjuðu og á þessum tímum að rækta, — venjulega í skjóli einhvers jarðarbónda. Síðar fá þeir leyfi umboðsmanns og stjórnarvalda til þess að taka land til ræktunar og jarðabændur nú eigi aðspurðir. Ræktunin jókst þannig smám saman, enda voru aðstæður góðar með hinum auknu fiskveiðum, svo nægilegur áburður fékkst.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l58">Lína 58:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 58:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Árið 1927 gerðust hér veruleg straumhvörf í ræktunarmálunum. Heimaey eða Heimalandinu, sem frá ómunatíð hafði verið sameiginlegt og óskipt beitiland allra eyjajarða, var skipt upp. Áður en skiptingunni verður nánar lýst, skal skýrt frá stærð Heimaeyjar m.m. Samkvæmt mælingu herforingjaráðsins danska frá 1907 er hún að stærð 1125 ha. 1927 er talið, að ræktað land, lóðir og fiskreitir séu 150 ha., móar og holt 440 ha., sandar 40 ha., melar 75 ha., hraun 190 ha. og fjöll 230 ha. Landskiptingin, er stjórnarráðið lét framkvæma að tilhlutun Búnaðarfélags Íslands, var gerð til þess að koma af stað aukinni ræktun í stórum stíl hér, til þess m.a. að geta fullnægt mjólkurþörf eyjabúa. Fólksfjöldi fór hér stöðugt vaxandi. 1901 voru hér 607 sálir, 1910 1319 og 1924 2850. Bændur samþykktu og skiptinguna fyrir sitt leyti, án sérstakra kvaða. En landskiptingin fór þannig fram, að hverri jörð, er ábúandi óskaði að yrði framvegis í byggingu sem lögbýli, var úthlutað frá um 7—9 ha. af landi. Lögbýlisjarðirnar eru 29, þar með Ofanleiti talið sem 4 jarðir og því úthlutað rúmum 36 ha. Alls var úthlutað þannig 258,7 ha., sbr. bréf Búnaðarfélags Íslands 3. nóv. 1927. 16 jarðaábúendur, er eigi gerðu kröfu til lögbýlisréttinda framvegis fyrir býli sín, fengu leigulaust, með venjulegum réttindum þurrabúðarmanna, 2 ha. lands útmælda úr beitilandi eða hrauni.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Árið 1927 gerðust hér veruleg straumhvörf í ræktunarmálunum. Heimaey eða Heimalandinu, sem frá ómunatíð hafði verið sameiginlegt og óskipt beitiland allra eyjajarða, var skipt upp. Áður en skiptingunni verður nánar lýst, skal skýrt frá stærð Heimaeyjar m.m. Samkvæmt mælingu herforingjaráðsins danska frá 1907 er hún að stærð 1125 ha. 1927 er talið, að ræktað land, lóðir og fiskreitir séu 150 ha., móar og holt 440 ha., sandar 40 ha., melar 75 ha., hraun 190 ha. og fjöll 230 ha. Landskiptingin, er stjórnarráðið lét framkvæma að tilhlutun Búnaðarfélags Íslands, var gerð til þess að koma af stað aukinni ræktun í stórum stíl hér, til þess m.a. að geta fullnægt mjólkurþörf eyjabúa. Fólksfjöldi fór hér stöðugt vaxandi. 1901 voru hér 607 sálir, 1910 1319 og 1924 2850. Bændur samþykktu og skiptinguna fyrir sitt leyti, án sérstakra kvaða. En landskiptingin fór þannig fram, að hverri jörð, er ábúandi óskaði að yrði framvegis í byggingu sem lögbýli, var úthlutað frá um 7—9 ha. af landi. Lögbýlisjarðirnar eru 29, þar með Ofanleiti talið sem 4 jarðir og því úthlutað rúmum 36 ha. Alls var úthlutað þannig 258,7 ha., sbr. bréf Búnaðarfélags Íslands 3. nóv. 1927. 16 jarðaábúendur, er eigi gerðu kröfu til lögbýlisréttinda framvegis fyrir býli sín, fengu leigulaust, með venjulegum réttindum þurrabúðarmanna, 2 ha. lands útmælda úr beitilandi eða hrauni.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ekki er hægt annað að segja en að Vestmannaeyjabændur hafi sýnt mikla lipurð og góðan skilning á þessum jarðræktarmálum, er þeir samþykktu skiptinguna. Mun og stjórnin hafa litið svo á, því að nokkrum árum síðar, 1933, er hreyft hafði verið við þessum málum aftur við stjórnina, samþykkti hún samkvæmt kröfum bænda afnotarétt til handa lögbýlisjörðunum 29 til hagbeitar í fjöllum á Heimaey. Ýmsir útgerðarmenn, sjómenn og iðnaðarmenn hafa staðið með miklum dugnaði að ræktun eyjanna.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ekki er hægt annað að segja en að Vestmannaeyjabændur hafi sýnt mikla lipurð og góðan skilning á þessum jarðræktarmálum, er þeir samþykktu skiptinguna. Mun og stjórnin hafa litið svo á, því að nokkrum árum síðar, 1933, er hreyft hafði verið við þessum málum aftur við stjórnina, samþykkti hún samkvæmt kröfum bænda afnotarétt til handa lögbýlisjörðunum 29 til hagbeitar í fjöllum á Heimaey. Ýmsir útgerðarmenn, sjómenn og iðnaðarmenn hafa staðið með miklum dugnaði að ræktun eyjanna.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Mynd:Saga Vestm., I., 152db.jpg|200px|left|thumb|''[[Margrét Eyjólfsdóttir  (Gerði)|Margrét Eyjólfsdóttir]] (d. 1937), kona [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugs Jónssonar]] í Gerði.]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Mynd:Saga Vestm., I., 152db.jpg|200px|left|thumb|''[[Margrét Eyjólfsdóttir  (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Stóra-</ins>Gerði)|Margrét Eyjólfsdóttir]] (d. 1937), kona [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugs Jónssonar]] í Gerði.]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l87">Lína 87:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 87:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Sjö lögsöfn voru haldin á Heimalandi, sbr. reglugerð um fjársöfn 8. sept. 1891.²²) Breyting var gerð 1901 og söfnin ákveðin fjögur haust og vor, sbr. reglugerð 9. júlí 1901. Hverjum bónda var skylt að leggja til einn mann í fjársafn eftir fyrirskipun hreppsnefndar. Lögsöfnin voru ákveðin sex með reglugerð 25. nóv. 1919. Hreppstjórar önnuðust köllunina í safn og gengu bæ frá bæ í bítið safndaginn. Leitirnar fóru fram samtímis og samhliða, svo að fé yrði ekki eftir eða gengi á milli. Þær jarðir, sem voru í sama leigumála, höfðu sömu leitir og féllu þær að mestu saman við skiptingu landsvæða Heimalandsins, sem ákveðin var í fyrrnefndum reglum frá 1783. Vilborgarstaðir söfnuðu Dalfjall og Niðurgirðing Klifið, Ólafshús og Nýibær [[Há]]na.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Sjö lögsöfn voru haldin á Heimalandi, sbr. reglugerð um fjársöfn 8. sept. 1891.²²) Breyting var gerð 1901 og söfnin ákveðin fjögur haust og vor, sbr. reglugerð 9. júlí 1901. Hverjum bónda var skylt að leggja til einn mann í fjársafn eftir fyrirskipun hreppsnefndar. Lögsöfnin voru ákveðin sex með reglugerð 25. nóv. 1919. Hreppstjórar önnuðust köllunina í safn og gengu bæ frá bæ í bítið safndaginn. Leitirnar fóru fram samtímis og samhliða, svo að fé yrði ekki eftir eða gengi á milli. Þær jarðir, sem voru í sama leigumála, höfðu sömu leitir og féllu þær að mestu saman við skiptingu landsvæða Heimalandsins, sem ákveðin var í fyrrnefndum reglum frá 1783. Vilborgarstaðir söfnuðu Dalfjall og Niðurgirðing Klifið, Ólafshús og Nýibær [[Há]]na.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Síðan skipting lands á Heimalandi var gerð 1927, er hinn forni réttur til vissrar fjárítölu þar fyrir hverja jörð skertur mjög vegna takmörkunar beitarlands. Fé nú aðeins haft í fjöllum á Heimalandi og innan girðinga. Öll lögsöfn nú fallin burtu.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Síðan skipting lands á Heimalandi var gerð 1927, er hinn forni réttur til vissrar fjárítölu þar fyrir hverja jörð skertur mjög vegna takmörkunar beitarlands. Fé nú aðeins haft í fjöllum á Heimalandi og innan girðinga. Öll lögsöfn nú fallin burtu.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Fjárréttin, [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Almenningur</del>]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">inn</del>, var á [[Eiði]]nu vestast. Var hlaðin upp af blágrýtishnullungum, brimsorfnum, og dilkar sömuleiðis. Skylt var búendum að halda við og byggja upp Almenninginn og sáu hreppstjórar um, að það væri gert. Safnfé var geymt austast á Eiðinu undir [[Kleifar|Kleifum]]. Almenningurinn var áður sunnarlega í [[Hlíðarbrekkur|Hlíðarbrekkum]] undir Stóra-Klifi, en var fluttur þaðan um 1870 vegna grjóthruns úr fjallinu. Þrjár fjárborgir voru í eyjunum, ein á [[Haugar|Haugum]], [[Haugaborg]]in, önnur suður undir [[Klauf]] og sú þriðja austast í Hrauninu. Borgir þessar voru allar hlaðnar af grjóti. Var fé rekið í þær, er lömb voru mörkuð og er fé var tekið á gjöf. Sumir gáfu fé við ból í fjöllum og fjárhús voru uppbyggð og reft við bergskúta, undir [[Skiphellar|Skiphellum]] og [[Fiskhellar|Fiskhellum]] og í Sæfjalli. Mörg ágæt fjárból eru hér í fjöllunum. Einna stærst mun [[Bótólfsból]] á Dalfjalli. Hreppstjórar höfðu umsjón með fjárbólum, síðar fjallskilanefnd.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Fjárréttin, [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Blik 1959/Réttin á Eiðinu|Almenningurinn</ins>]], var á [[Eiði]]nu vestast. Var hlaðin upp af blágrýtishnullungum, brimsorfnum, og dilkar sömuleiðis. Skylt var búendum að halda við og byggja upp Almenninginn og sáu hreppstjórar um, að það væri gert. Safnfé var geymt austast á Eiðinu undir [[Kleifar|Kleifum]]. Almenningurinn var áður sunnarlega í [[Hlíðarbrekkur|Hlíðarbrekkum]] undir Stóra-Klifi, en var fluttur þaðan um 1870 vegna grjóthruns úr fjallinu. Þrjár fjárborgir voru í eyjunum, ein á [[Haugar|Haugum]], [[Haugaborg]]in, önnur suður undir [[Klauf]] og sú þriðja austast í Hrauninu. Borgir þessar voru allar hlaðnar af grjóti. Var fé rekið í þær, er lömb voru mörkuð og er fé var tekið á gjöf. Sumir gáfu fé við ból í fjöllum og fjárhús voru uppbyggð og reft við bergskúta, undir [[Skiphellar|Skiphellum]] og [[Fiskhellar|Fiskhellum]] og í Sæfjalli. Mörg ágæt fjárból eru hér í fjöllunum. Einna stærst mun [[Bótólfsból]] á Dalfjalli. Hreppstjórar höfðu umsjón með fjárbólum, síðar fjallskilanefnd.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Vestmannaeyjajörðum hefir frá fornu fylgt hagaganga í úteyjum fyrir ákveðna tölu sauðfjár og heyrðu vissar eyjar til allra nytja undir leigumálana. Til [[Vesturhús]]a var lagður beitarréttur í [[Álsey|Álfsey]] seint á 18. öld, sbr. tilsk. 1783, en áður höfðu þessar jarðir haft beitarrétt á Heimalandi fram yfir venjulega ítölu. Dalir höfðu áður meiri beitarréttindi í útey, Álfsey, en aðrar jarðir og tekið frá Dalajörðum og lagt undir Vesturhús. Vesturhús eru og ein um fýlungatekju í eynni [[Örn]]. Munu þessar jarðir vera með hinum yngri að byggingu. [[Þorlaugargerði]] hafði úteyjabeit í [[Hellisey]] fyrrum, en sauðabeit lagðist niður í eynni, vegna erfiðleika að sækja þangað og vegna hættu þar fyrir sauðfé. Fékk þá Þorlaugargerði rétt til beitar fyrir sauðfé í Elliðaey. Í úteyjunum gengur féð sjálfala allan ársins hring, og er því aldrei gefið. Fjárból eru ágæt í eyjunum við hella og skúta, sem féð heldur sig við. Fylgt hefir verið frá fornu föstum venjum um ásetning í úteyjar, og þess stranglega gætt, að eigi væri ofsett í þær. Í lundabyggðum úteyjanna er gras sígrænt og svo gróskumikið, að varla sést bitið eftir sumarið, þótt fé væri allmargt. Var það gömul trú, að fé farnaðist eigi vel í úteyjum, ef gras sæist bitið þar undan sumri að nokkru ráði. Í &#039;&#039;sumarhögum&#039;&#039; var samt haft fleira fé í úteyjum, 3—5 kindur frá hverri jörð, en í &#039;&#039;vetrarhögum&#039;&#039;. Samkvæmt elztu heimildum um hagatolla í úteyjum frá lokum 16. aldar voru þeir greiddir með 2—2½ fiski fyrir hverja fullorðna kind fyrir árið. Fullorðin kind, geld ær eða sauður, var metin 24—30 fiskar.²³) Um miðja 19. öld var einn hagatollur í útey metinn 3 fiskar. Á síðasta hluta 19. aldar og fram um aldamót 2—3 krónur, en hækkaði mjög seinna. Lömb voru áður sett til útigangs í úteyjar með fullorðnu fé, 3 lömb fyrir 2 fullorðnar kindur. Þetta þótti oft gefast illa. Var í seinni tíð hætt að setja lömb í sömu eyjar og fullorðið fé, en lömb sett í nokkrar eyjar ([[Brandur|Brand]], [[Smáeyjar]] og [[Hellisey]]). Lömbin voru sett í þessar eyjar um veturnætur og sótt aftur síðast á einmánuði, svo að þau spilltu eigi fýlabyggðum. Lömb voru einnig sett utan í grasskorur og hillur í fjöllum og hengiflugum. Var erfitt mjög að koma lömbunum á suma þessa staði og að ná þeim þaðan og þurfti að nota til þess sigabönd og gefið niður fyrir standberg. Er þetta meðal margs annars ágætt dæmi um hina frábæru nýtni eyjamanna og sterku sjálfbjargarviðleitni.²⁴)&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Vestmannaeyjajörðum hefir frá fornu fylgt hagaganga í úteyjum fyrir ákveðna tölu sauðfjár og heyrðu vissar eyjar til allra nytja undir leigumálana. Til [[Vesturhús]]a var lagður beitarréttur í [[Álsey|Álfsey]] seint á 18. öld, sbr. tilsk. 1783, en áður höfðu þessar jarðir haft beitarrétt á Heimalandi fram yfir venjulega ítölu. Dalir höfðu áður meiri beitarréttindi í útey, Álfsey, en aðrar jarðir og tekið frá Dalajörðum og lagt undir Vesturhús. Vesturhús eru og ein um fýlungatekju í eynni [[Örn]]. Munu þessar jarðir vera með hinum yngri að byggingu. [[Þorlaugargerði]] hafði úteyjabeit í [[Hellisey]] fyrrum, en sauðabeit lagðist niður í eynni, vegna erfiðleika að sækja þangað og vegna hættu þar fyrir sauðfé. Fékk þá Þorlaugargerði rétt til beitar fyrir sauðfé í Elliðaey. Í úteyjunum gengur féð sjálfala allan ársins hring, og er því aldrei gefið. Fjárból eru ágæt í eyjunum við hella og skúta, sem féð heldur sig við. Fylgt hefir verið frá fornu föstum venjum um ásetning í úteyjar, og þess stranglega gætt, að eigi væri ofsett í þær. Í lundabyggðum úteyjanna er gras sígrænt og svo gróskumikið, að varla sést bitið eftir sumarið, þótt fé væri allmargt. Var það gömul trú, að fé farnaðist eigi vel í úteyjum, ef gras sæist bitið þar undan sumri að nokkru ráði. Í &#039;&#039;sumarhögum&#039;&#039; var samt haft fleira fé í úteyjum, 3—5 kindur frá hverri jörð, en í &#039;&#039;vetrarhögum&#039;&#039;. Samkvæmt elztu heimildum um hagatolla í úteyjum frá lokum 16. aldar voru þeir greiddir með 2—2½ fiski fyrir hverja fullorðna kind fyrir árið. Fullorðin kind, geld ær eða sauður, var metin 24—30 fiskar.²³) Um miðja 19. öld var einn hagatollur í útey metinn 3 fiskar. Á síðasta hluta 19. aldar og fram um aldamót 2—3 krónur, en hækkaði mjög seinna. Lömb voru áður sett til útigangs í úteyjar með fullorðnu fé, 3 lömb fyrir 2 fullorðnar kindur. Þetta þótti oft gefast illa. Var í seinni tíð hætt að setja lömb í sömu eyjar og fullorðið fé, en lömb sett í nokkrar eyjar ([[Brandur|Brand]], [[Smáeyjar]] og [[Hellisey]]). Lömbin voru sett í þessar eyjar um veturnætur og sótt aftur síðast á einmánuði, svo að þau spilltu eigi fýlabyggðum. Lömb voru einnig sett utan í grasskorur og hillur í fjöllum og hengiflugum. Var erfitt mjög að koma lömbunum á suma þessa staði og að ná þeim þaðan og þurfti að nota til þess sigabönd og gefið niður fyrir standberg. Er þetta meðal margs annars ágætt dæmi um hina frábæru nýtni eyjamanna og sterku sjálfbjargarviðleitni.²⁴)&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <!-- diff cache key heimaslod:diff::1.12:old-76325:rev-82551 --> </table>

Viglundur http://heimaslod.is/index.php?title=Saga_Vestmannaeyja_II./_III._Atvinnuvegir,_1._hluti&diff=76325&oldid=prev 2013-02-16T20:00:05Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="is"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">←Fyrri útgáfa</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Útgáfa síðunnar 16. febrúar 2013 kl. 20:00</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l82">Lína 82:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 82:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;Hross&#039;&#039;&#039; hafa verið allmörg í eyjum, og bændur að jafnaði notað hross til aðflutninga heim að bæjum á alls konar vörum, er margir tóku til ársins í senn, sem og á fugli, sjófangi alls konar, matfiski, hey- og torfflutningum. Bændur fyrir ofan Hraun fóru daglega með hesta undir reiðingi niður í kaupstað. Mikil þörf var fyrrum fyrir hesta, meðan fiskur allur var fluttur til þurrks í fiskigarða. Fugl var fluttur heim á hestum, þegar búið var að skipta við veiðistaðina á Heimalandi. Þegar komið var úr úteyjum á fýlaferðum mátti sjá stóran hrossahóp, einkum er komið var úr [[Súlnasker|Almenningsskeri]], niður í [[Skipasandur|Skipasandi]], með reiðingum og &#039;&#039;fýlalaupum&#039;&#039; eða undir &#039;&#039;súluspyrðum&#039;&#039; og á lundatíma með &#039;&#039;lundakippur&#039;&#039;. Myndi þetta nú þykja nýstárleg sjón. Hross lifðu hér mest á útigangi. Sumir höfðu þó hesthúskofa. Hross þrífast hér mjög vel á snögglendinu, stunduðu og talsvert fjöru áður, meðan hennar var not. Því var jafnan viðbrugðið, hve fljótum holdaskiptum hross tóku, er flutt voru af landi til eyja. Hreppstjórar áttu að hafa með því strangt eftirlit, að hross væru eigi of mörg í högum, en lítt fékkst því framgengt, þrátt fyrir yfirlýst bönn á manntalsþingum gegn óskilahrossum. Einn hrosshagi var fyrir hvern hálfan völl, og hefir  svo verið talið lengi, sbr. dóm frá 14. júní 1599, þar sem segir, að afsagðir séu kaplar utan 2 með velli.¹⁴) Í hrosshaga mátti hafa 12 kindur með leyfi fjallskilanefndar, áður að fengnu leyfi umboðsmanns eftir tillögum hreppstjóra. Gömul munnmæli eru um það, að óskilafærleikum hafi verið hrundið fyrir hamra. Er talið, að [[Kaplagjóta]] við Dalfjall beri nafn þar af, og ef til vill [[Kaplapyttir]] í Stórhöfða. Í [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstaðadómi]] frá 1528, eins og dómsákvæðinu er lýst, er bannað að hafa meira en 16 kapla í eyjunum.¹⁵) Þessi lága tala kemur einkennilega fyrir vegna nauðsynjarinnar fyrir bændur að hafa hross. Er allsennilegt, að hér sé eitthvað blandað málum. Mætti eins ætla, að hér væri átt við aukahross, fram yfir venjulega ítölu, t.d. er umboðsmaður hafi haft ráð á og notaðir voru til fiskflutninga í [[Fiskigarðar|fiskigarða]], er kaupmenn áttu eða þeir, er eyjarnar höfðu að léni.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;Hross&#039;&#039;&#039; hafa verið allmörg í eyjum, og bændur að jafnaði notað hross til aðflutninga heim að bæjum á alls konar vörum, er margir tóku til ársins í senn, sem og á fugli, sjófangi alls konar, matfiski, hey- og torfflutningum. Bændur fyrir ofan Hraun fóru daglega með hesta undir reiðingi niður í kaupstað. Mikil þörf var fyrrum fyrir hesta, meðan fiskur allur var fluttur til þurrks í fiskigarða. Fugl var fluttur heim á hestum, þegar búið var að skipta við veiðistaðina á Heimalandi. Þegar komið var úr úteyjum á fýlaferðum mátti sjá stóran hrossahóp, einkum er komið var úr [[Súlnasker|Almenningsskeri]], niður í [[Skipasandur|Skipasandi]], með reiðingum og &#039;&#039;fýlalaupum&#039;&#039; eða undir &#039;&#039;súluspyrðum&#039;&#039; og á lundatíma með &#039;&#039;lundakippur&#039;&#039;. Myndi þetta nú þykja nýstárleg sjón. Hross lifðu hér mest á útigangi. Sumir höfðu þó hesthúskofa. Hross þrífast hér mjög vel á snögglendinu, stunduðu og talsvert fjöru áður, meðan hennar var not. Því var jafnan viðbrugðið, hve fljótum holdaskiptum hross tóku, er flutt voru af landi til eyja. Hreppstjórar áttu að hafa með því strangt eftirlit, að hross væru eigi of mörg í högum, en lítt fékkst því framgengt, þrátt fyrir yfirlýst bönn á manntalsþingum gegn óskilahrossum. Einn hrosshagi var fyrir hvern hálfan völl, og hefir  svo verið talið lengi, sbr. dóm frá 14. júní 1599, þar sem segir, að afsagðir séu kaplar utan 2 með velli.¹⁴) Í hrosshaga mátti hafa 12 kindur með leyfi fjallskilanefndar, áður að fengnu leyfi umboðsmanns eftir tillögum hreppstjóra. Gömul munnmæli eru um það, að óskilafærleikum hafi verið hrundið fyrir hamra. Er talið, að [[Kaplagjóta]] við Dalfjall beri nafn þar af, og ef til vill [[Kaplapyttir]] í Stórhöfða. Í [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstaðadómi]] frá 1528, eins og dómsákvæðinu er lýst, er bannað að hafa meira en 16 kapla í eyjunum.¹⁵) Þessi lága tala kemur einkennilega fyrir vegna nauðsynjarinnar fyrir bændur að hafa hross. Er allsennilegt, að hér sé eitthvað blandað málum. Mætti eins ætla, að hér væri átt við aukahross, fram yfir venjulega ítölu, t.d. er umboðsmaður hafi haft ráð á og notaðir voru til fiskflutninga í [[Fiskigarðar|fiskigarða]], er kaupmenn áttu eða þeir, er eyjarnar höfðu að léni.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;Sauðfjártalan&#039;&#039;&#039; fyrir hvern hálfan völl var á Heimalandi 12 kindur og var þessa gætt við lögskil á haustin. Á sumrum var þó miklu fleira fé í högum. Var ætíð flutt allmikið af fé af landi, einkum á vorin, og sleppt á Heimalandi eða sett í úteyjar. Sauðfjárhagar eru góðir í fjöllum á Heimaey og þar töluverður útigangur. Láglendið er snögglent, sendið valllendi eða smámóaþýfi, sem hér eins og víðar á Suðurlandi er kallað heiði. Fjörubeit var allgóð í [[Höfðavík|Vík]], [[Brimurð]] og í [[Botninn|Botni]]. Fjárból eru ágæt. Utanfé og innanfé var féð kallað, eftir því hvort það gekk á suðurhluta eyjarinnar, „út frá“, eða „niður frá“, á norður- og vesturhluta eyjarinnar.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;Sauðfjártalan&#039;&#039;&#039; fyrir hvern hálfan völl var á Heimalandi 12 kindur og var þessa gætt við lögskil á haustin. Á sumrum var þó miklu fleira fé í högum. Var ætíð flutt allmikið af fé af landi, einkum á vorin, og sleppt á Heimalandi eða sett í úteyjar. Sauðfjárhagar eru góðir í fjöllum á Heimaey og þar töluverður útigangur. Láglendið er snögglent, sendið valllendi eða smámóaþýfi, sem hér eins og víðar á Suðurlandi er kallað heiði. Fjörubeit var allgóð í [[Höfðavík|Vík]], [[Brimurð]] og í [[Botninn|Botni]]. Fjárból eru ágæt. Utanfé og innanfé var féð kallað, eftir því hvort það gekk á suðurhluta eyjarinnar, „út frá“, eða „niður frá“, á norður- og vesturhluta eyjarinnar.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Fjártalan er um 1700 nær 700,¹⁶) þar af rúmlega 100 lömb. 1787 er sauðfjártalan 900, þar af um 1/3 lömb. Gera má ráð fyrir, að eigi hafi allt féð komið á skýrslur. Á 16. öld mun fjártalan hafa verið töluvert hærri og svipuð því lengi fyrrum. 1832 er fjártalan um 1100.¹⁷) 1881 er fullorðið fé talið rúm 1400,¹⁸) 1892 1200. Eftir aldamótin er féð frá 1800—2000 að meðtöldum lömbum. Fyllti Heimalandsféð í söfnum tvisvar [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Almenningurinn á Eiðinu</del>|Almenninginn]]. Á Heimalandi höfðu oftast verið hafðar lambær, en sauðir og geldar ær (skurðarfé) í úteyjum. Ær voru hrýttar í Heimakletti og Yztakletti um tíma annað hvort ár. 5—6 hrútar voru um fengitímann á Heimalandi. Hrútar voru hafðir í úteyjum á sumrin og sóttir þangað í miðjum september og settir í seinni tíð á bjarghillu eina sunnan í Stórhöfða, [[Lambhilla|Lambhillu]], og látnir ganga þar fram til jóla. Hreppstjórar ákváðu safndaga og önnuðust köllun í lögsöfn, en seinna falið fjallskilanefnd. Létu hreppstjórar oft lesa upp við kirkju eftir messu ákvarðanir um safndaga, er oft voru miðaðir við úteyjaleiði. Kringum aldamótin voru fengnir hingað hrútar af Fljótsdalshéraði til að bæta fjárkynið, en hér var sama fé og í Rangárvallasýslu. Lömbum var gefið heima að vetrinum, en sett í úteyjar snemma á vorin. Fráfærur munu eigi hafa tíðkazt í eyjum á síðari tímum, enda féð fátt og ær mjólkað fremur illa. Fyrr á tímum var þó fært frá.¹⁹) Sagnir eru um það, að fært hafi verið frá ám í Heimakletti. Eigi er útilokað, að haft hafi verið í seli í úteyjum. — Fjallastengur og mannbrodda notuðu fjármenn í hálkum í fjöllum.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Fjártalan er um 1700 nær 700,¹⁶) þar af rúmlega 100 lömb. 1787 er sauðfjártalan 900, þar af um 1/3 lömb. Gera má ráð fyrir, að eigi hafi allt féð komið á skýrslur. Á 16. öld mun fjártalan hafa verið töluvert hærri og svipuð því lengi fyrrum. 1832 er fjártalan um 1100.¹⁷) 1881 er fullorðið fé talið rúm 1400,¹⁸) 1892 1200. Eftir aldamótin er féð frá 1800—2000 að meðtöldum lömbum. Fyllti Heimalandsféð í söfnum tvisvar [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Almenningur</ins>|Almenninginn]]. Á Heimalandi höfðu oftast verið hafðar lambær, en sauðir og geldar ær (skurðarfé) í úteyjum. Ær voru hrýttar í Heimakletti og Yztakletti um tíma annað hvort ár. 5—6 hrútar voru um fengitímann á Heimalandi. Hrútar voru hafðir í úteyjum á sumrin og sóttir þangað í miðjum september og settir í seinni tíð á bjarghillu eina sunnan í Stórhöfða, [[Lambhilla|Lambhillu]], og látnir ganga þar fram til jóla. Hreppstjórar ákváðu safndaga og önnuðust köllun í lögsöfn, en seinna falið fjallskilanefnd. Létu hreppstjórar oft lesa upp við kirkju eftir messu ákvarðanir um safndaga, er oft voru miðaðir við úteyjaleiði. Kringum aldamótin voru fengnir hingað hrútar af Fljótsdalshéraði til að bæta fjárkynið, en hér var sama fé og í Rangárvallasýslu. Lömbum var gefið heima að vetrinum, en sett í úteyjar snemma á vorin. Fráfærur munu eigi hafa tíðkazt í eyjum á síðari tímum, enda féð fátt og ær mjólkað fremur illa. Fyrr á tímum var þó fært frá.¹⁹) Sagnir eru um það, að fært hafi verið frá ám í Heimakletti. Eigi er útilokað, að haft hafi verið í seli í úteyjum. — Fjallastengur og mannbrodda notuðu fjármenn í hálkum í fjöllum.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Í jarðabókinni 1704 segir, að fé verði eigi til nytkunar haft á Heimaeynni, heldur gangi það sjálfala í fjöllum. Í bréfi frá seinni hluta 18. aldar er eyjamönnum legið mjög á hálsi fyrir það, að þeir hafi eigi manndóm í sér til að notfæra sér mjólkina úr ám sínum.²⁰) Með tilsk. 13. maí 1783, um reglur um sauðfjárhald í eyjum,²¹) var svo fyrirmælt, að teknar skyldu upp fráfærur. Mun þetta hafa verið eitt af því, er féll undir umbótaviðleitni stjórnarinnar á högum landsmanna á þeim tímum. Segir í tilskipuninni, að eyjamenn muni geta létt á verzlunarskuldum sínum með því að hætta að kaupa smjör, skyr og sýru af landi. Kvíær skyldi nú hver jarðarbóndi hafa á Heimalandi að fullri tölu eftir byggingarbréfum. Mátti enginn selja öðrum haga og varðaði slíkt brot upptekt hagatollsins til ágóða fyrir fátæka. Til þess að jöfnuður yrði sem mestur, skyldu þeir, er áttu meira í högum en þeim bar, selja það, sem fram yfir var, öðrum. Öllu haglendi í eyjunum var nú skipt í fernt. [[Ofanleiti]]sjarðir fengu [[Kinn]]ina og [[Steinsstaðaheiði]], en Stórhöfði hafður fyrir lömb. Kvíar frá þessum jörðum voru þar, sem enn heita [[Staðarstekkir]] suður við [[Steinsstaðaborg|Borg]]. Kirkjubæjarjörðum, Presthúsum, Oddsstöðum, Búastöðum og Ólafshúsum, var úthlutað</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Í jarðabókinni 1704 segir, að fé verði eigi til nytkunar haft á Heimaeynni, heldur gangi það sjálfala í fjöllum. Í bréfi frá seinni hluta 18. aldar er eyjamönnum legið mjög á hálsi fyrir það, að þeir hafi eigi manndóm í sér til að notfæra sér mjólkina úr ám sínum.²⁰) Með tilsk. 13. maí 1783, um reglur um sauðfjárhald í eyjum,²¹) var svo fyrirmælt, að teknar skyldu upp fráfærur. Mun þetta hafa verið eitt af því, er féll undir umbótaviðleitni stjórnarinnar á högum landsmanna á þeim tímum. Segir í tilskipuninni, að eyjamenn muni geta létt á verzlunarskuldum sínum með því að hætta að kaupa smjör, skyr og sýru af landi. Kvíær skyldi nú hver jarðarbóndi hafa á Heimalandi að fullri tölu eftir byggingarbréfum. Mátti enginn selja öðrum haga og varðaði slíkt brot upptekt hagatollsins til ágóða fyrir fátæka. Til þess að jöfnuður yrði sem mestur, skyldu þeir, er áttu meira í högum en þeim bar, selja það, sem fram yfir var, öðrum. Öllu haglendi í eyjunum var nú skipt í fernt. [[Ofanleiti]]sjarðir fengu [[Kinn]]ina og [[Steinsstaðaheiði]], en Stórhöfði hafður fyrir lömb. Kvíar frá þessum jörðum voru þar, sem enn heita [[Staðarstekkir]] suður við [[Steinsstaðaborg|Borg]]. Kirkjubæjarjörðum, Presthúsum, Oddsstöðum, Búastöðum og Ólafshúsum, var úthlutað</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Sæfjall með [[Haugar|Haugum]] út á [[Foldir]] og Litlhöfði. Heitir [[Kvíalág]] skammt suður af Kirkjubæ, þar sem kvíarnar voru. Vilborgarstaðir og Niðurgirðing höfðu Herjólfsdal, norðurhluta Hraunsins, Torfmýri og landið norður af Helgafelli. Kvíarnar voru nálægt fiskigörðunum við Brimhóla. Vesturhúsin, Nýibær, Stóra-Gerði og Dalir, höfðu vesturhluta Helgafells, [[Flaktir]], [[Agðir]] og [[Dalaheiði]] og kvíar í [[Helgafellsdalur|Helgafellsdal]], að því er segir í tilskipuninni. Gamalt kvíastæði sést ennþá suðaustur af [[Djúpidalur|Djúpadal]]. Garður var hlaðinn fyrir Höfðann, þar sem lömbin voru. Smalarnir voru fjórir og fylgdi hver sínum fjárhóp. Mun hafa verið allsnúningasamt að halda fénu á svo takmörkuðu svæði. Þetta fyrirkomulag mun eigi hafa staðið lengur en nokkuð fram um aldamótin og fráfærur þá lagðar niður. Á seinni tímum var það siður að taka lömb undan í byrjun september og lömbin vöktuð heima, eða „saumað var undir ærnar“ og gengu lömbin þá með.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Sæfjall með [[Haugar|Haugum]] út á [[Foldir]] og Litlhöfði. Heitir [[Kvíalág]] skammt suður af Kirkjubæ, þar sem kvíarnar voru. Vilborgarstaðir og Niðurgirðing höfðu Herjólfsdal, norðurhluta Hraunsins, Torfmýri og landið norður af Helgafelli. Kvíarnar voru nálægt fiskigörðunum við Brimhóla. Vesturhúsin, Nýibær, Stóra-Gerði og Dalir, höfðu vesturhluta Helgafells, [[Flaktir]], [[Agðir]] og [[Dalaheiði]] og kvíar í [[Helgafellsdalur|Helgafellsdal]], að því er segir í tilskipuninni. Gamalt kvíastæði sést ennþá suðaustur af [[Djúpidalur|Djúpadal]]. Garður var hlaðinn fyrir Höfðann, þar sem lömbin voru. Smalarnir voru fjórir og fylgdi hver sínum fjárhóp. Mun hafa verið allsnúningasamt að halda fénu á svo takmörkuðu svæði. Þetta fyrirkomulag mun eigi hafa staðið lengur en nokkuð fram um aldamótin og fráfærur þá lagðar niður. Á seinni tímum var það siður að taka lömb undan í byrjun september og lömbin vöktuð heima, eða „saumað var undir ærnar“ og gengu lömbin þá með.&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

Viglundur http://heimaslod.is/index.php?title=Saga_Vestmannaeyja_II./_III._Atvinnuvegir,_1._hluti&diff=76324&oldid=prev 2013-02-16T19:57:16Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="is"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">←Fyrri útgáfa</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Útgáfa síðunnar 16. febrúar 2013 kl. 19:57</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l39">Lína 39:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 39:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Kirkjurnar á Ofanleiti og í Kirkjubæ áttu sjálfar nokkrar kýr, sbr. hina fornu máldaga. Kúgildi er eigi vitað til að hafi fylgt eyjajörðum. Fyrrum voru naut höfð í Elliðaey, og ef til vill hafa kálfar og ungneyti verið höfð í fleiri eyjum. [[Nautaflá]] heitir í Elliðaey, þar sem nautin voru leidd upp í eyna. Undirfláin er þarna mikil og sjaldan er dauður sjór við eyna, og því erfitt að koma nautgripum þarna upp. Líklegt er, að nautin hafi verið sett þangað á vorin og slátrað á haustin. Þó getur verið, að naut hafi gengið úti í eynni fyrrum. Í Elliðaey, en í öðrum eyjum fara ekki sögur af nautagöngu, urðu naut mjóg feit. Var þeim slátrað í eynni og flutt heim af blóðvelli. [[Nautarétt]] heitir ennþá í Elliðaey. Nokkrar sagnir eru og um, að geldneyti hafi gengið í Yztakletti.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Kirkjurnar á Ofanleiti og í Kirkjubæ áttu sjálfar nokkrar kýr, sbr. hina fornu máldaga. Kúgildi er eigi vitað til að hafi fylgt eyjajörðum. Fyrrum voru naut höfð í Elliðaey, og ef til vill hafa kálfar og ungneyti verið höfð í fleiri eyjum. [[Nautaflá]] heitir í Elliðaey, þar sem nautin voru leidd upp í eyna. Undirfláin er þarna mikil og sjaldan er dauður sjór við eyna, og því erfitt að koma nautgripum þarna upp. Líklegt er, að nautin hafi verið sett þangað á vorin og slátrað á haustin. Þó getur verið, að naut hafi gengið úti í eynni fyrrum. Í Elliðaey, en í öðrum eyjum fara ekki sögur af nautagöngu, urðu naut mjóg feit. Var þeim slátrað í eynni og flutt heim af blóðvelli. [[Nautarétt]] heitir ennþá í Elliðaey. Nokkrar sagnir eru og um, að geldneyti hafi gengið í Yztakletti.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson á Búastöðum|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson á Búastöðum|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur [[Nýibær|Nýjabæjar]] með [[Ólafshús]]um  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson á Búastöðum|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson á Búastöðum|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur [[Nýibær|Nýjabæjar]] með [[Ólafshús]]um  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson (bóndi)|Árna Þórarinssyni]] á [[Oddsstaðir|Oddsstöðum]]. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundssyni]] á [[Gjábakki eystri|Eystri Gjábakka]], 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson (bóndi)|Árna Þórarinssyni]] á [[Oddsstaðir|Oddsstöðum]]. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson (Gjábakka)|Jóni Guðmundssyni]] á [[Gjábakki<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-</ins>eystri|Eystri Gjábakka]], 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson (Vesturhúsum)|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson (Kirkjubæ)|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson]] á Kirkjubæ, [[Ísleifur Guðnason (Kirkjubæ)|Ísleifur Guðnason]], [[Jón Eyjófsson|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson (eldri)|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson (Kirkjubæ)|Arngr. Sveinbjörnsson]], Jón Guðmundsson o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson (Vesturhúsum)|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson (Kirkjubæ)|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson]] á Kirkjubæ, [[Ísleifur Guðnason (Kirkjubæ)|Ísleifur Guðnason]], [[Jón Eyjófsson|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson (eldri)|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson (Kirkjubæ)|Arngr. Sveinbjörnsson]], <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Jón Guðmundsson <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(Gjábakka)|Jóni Guðmundsson]] </ins>o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Vestmannaeyingar stofnuðu hér búnaðarfélag 1893. Á árunum 1893—1909 unnu félagsmenn 4090 dagsverk að jarðabótum. Við túnasléttun var þaksléttuaðferðin eingöngu notuð. Formaður búnaðarfélagsins var [[Sigurður Sigurfinnsson]] hreppstjóri, hinn mesti áhuga- og framfaramaður í búnaðarmálum. Fyrir atbeina búnaðarfélagsins hófust hér verulegar jarðræktarframkvæmdir með aukningu á túnum og matjurtagörðum.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Vestmannaeyingar stofnuðu hér búnaðarfélag 1893. Á árunum 1893—1909 unnu félagsmenn 4090 dagsverk að jarðabótum. Við túnasléttun var þaksléttuaðferðin eingöngu notuð. Formaður búnaðarfélagsins var [[Sigurður Sigurfinnsson]] hreppstjóri, hinn mesti áhuga- og framfaramaður í búnaðarmálum. Fyrir atbeina búnaðarfélagsins hófust hér verulegar jarðræktarframkvæmdir með aukningu á túnum og matjurtagörðum.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bæjarbúar byrjuðu og á þessum tímum að rækta, — venjulega í skjóli einhvers jarðarbónda. Síðar fá þeir leyfi umboðsmanns og stjórnarvalda til þess að taka land til ræktunar og jarðabændur nú eigi aðspurðir. Ræktunin jókst þannig smám saman, enda voru aðstæður góðar með hinum auknu fiskveiðum, svo nægilegur áburður fékkst.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bæjarbúar byrjuðu og á þessum tímum að rækta, — venjulega í skjóli einhvers jarðarbónda. Síðar fá þeir leyfi umboðsmanns og stjórnarvalda til þess að taka land til ræktunar og jarðabændur nú eigi aðspurðir. Ræktunin jókst þannig smám saman, enda voru aðstæður góðar með hinum auknu fiskveiðum, svo nægilegur áburður fékkst.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l87">Lína 87:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 87:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Sjö lögsöfn voru haldin á Heimalandi, sbr. reglugerð um fjársöfn 8. sept. 1891.²²) Breyting var gerð 1901 og söfnin ákveðin fjögur haust og vor, sbr. reglugerð 9. júlí 1901. Hverjum bónda var skylt að leggja til einn mann í fjársafn eftir fyrirskipun hreppsnefndar. Lögsöfnin voru ákveðin sex með reglugerð 25. nóv. 1919. Hreppstjórar önnuðust köllunina í safn og gengu bæ frá bæ í bítið safndaginn. Leitirnar fóru fram samtímis og samhliða, svo að fé yrði ekki eftir eða gengi á milli. Þær jarðir, sem voru í sama leigumála, höfðu sömu leitir og féllu þær að mestu saman við skiptingu landsvæða Heimalandsins, sem ákveðin var í fyrrnefndum reglum frá 1783. Vilborgarstaðir söfnuðu Dalfjall og Niðurgirðing Klifið, Ólafshús og Nýibær [[Há]]na.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Sjö lögsöfn voru haldin á Heimalandi, sbr. reglugerð um fjársöfn 8. sept. 1891.²²) Breyting var gerð 1901 og söfnin ákveðin fjögur haust og vor, sbr. reglugerð 9. júlí 1901. Hverjum bónda var skylt að leggja til einn mann í fjársafn eftir fyrirskipun hreppsnefndar. Lögsöfnin voru ákveðin sex með reglugerð 25. nóv. 1919. Hreppstjórar önnuðust köllunina í safn og gengu bæ frá bæ í bítið safndaginn. Leitirnar fóru fram samtímis og samhliða, svo að fé yrði ekki eftir eða gengi á milli. Þær jarðir, sem voru í sama leigumála, höfðu sömu leitir og féllu þær að mestu saman við skiptingu landsvæða Heimalandsins, sem ákveðin var í fyrrnefndum reglum frá 1783. Vilborgarstaðir söfnuðu Dalfjall og Niðurgirðing Klifið, Ólafshús og Nýibær [[Há]]na.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Síðan skipting lands á Heimalandi var gerð 1927, er hinn forni réttur til vissrar fjárítölu þar fyrir hverja jörð skertur mjög vegna takmörkunar beitarlands. Fé nú aðeins haft í fjöllum á Heimalandi og innan girðinga. Öll lögsöfn nú fallin burtu.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Síðan skipting lands á Heimalandi var gerð 1927, er hinn forni réttur til vissrar fjárítölu þar fyrir hverja jörð skertur mjög vegna takmörkunar beitarlands. Fé nú aðeins haft í fjöllum á Heimalandi og innan girðinga. Öll lögsöfn nú fallin burtu.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Réttin á Eiðinu|Fjárréttin</del>]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, Almenningurinn</del>, var á <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Eiðinu </del>vestast. Var hlaðin upp af blágrýtishnullungum, brimsorfnum, og dilkar sömuleiðis. Skylt var búendum að halda við og byggja upp Almenninginn og sáu hreppstjórar um, að það væri gert. Safnfé var geymt austast á Eiðinu undir [[Kleifar|Kleifum]]. Almenningurinn var áður sunnarlega í [[Hlíðarbrekkur|Hlíðarbrekkum]] undir Stóra-Klifi, en var fluttur þaðan um 1870 vegna grjóthruns úr fjallinu. Þrjár fjárborgir voru í eyjunum, ein á [[Haugar|Haugum]], [[Haugaborg]]in, önnur suður undir [[Klauf]] og sú þriðja austast í Hrauninu. Borgir þessar voru allar hlaðnar af grjóti. Var fé rekið í þær, er lömb voru mörkuð og er fé var tekið á gjöf. Sumir gáfu fé við ból í fjöllum og fjárhús voru uppbyggð og reft við bergskúta, undir [[Skiphellar|Skiphellum]] og [[Fiskhellar|Fiskhellum]] og í Sæfjalli. Mörg ágæt fjárból eru hér í fjöllunum. Einna stærst mun [[Bótólfsból]] á Dalfjalli. Hreppstjórar höfðu umsjón með fjárbólum, síðar fjallskilanefnd.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Fjárréttin, </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Almenningur</ins>]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">inn</ins>, var á <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Eiði]]nu </ins>vestast. Var hlaðin upp af blágrýtishnullungum, brimsorfnum, og dilkar sömuleiðis. Skylt var búendum að halda við og byggja upp Almenninginn og sáu hreppstjórar um, að það væri gert. Safnfé var geymt austast á Eiðinu undir [[Kleifar|Kleifum]]. Almenningurinn var áður sunnarlega í [[Hlíðarbrekkur|Hlíðarbrekkum]] undir Stóra-Klifi, en var fluttur þaðan um 1870 vegna grjóthruns úr fjallinu. Þrjár fjárborgir voru í eyjunum, ein á [[Haugar|Haugum]], [[Haugaborg]]in, önnur suður undir [[Klauf]] og sú þriðja austast í Hrauninu. Borgir þessar voru allar hlaðnar af grjóti. Var fé rekið í þær, er lömb voru mörkuð og er fé var tekið á gjöf. Sumir gáfu fé við ból í fjöllum og fjárhús voru uppbyggð og reft við bergskúta, undir [[Skiphellar|Skiphellum]] og [[Fiskhellar|Fiskhellum]] og í Sæfjalli. Mörg ágæt fjárból eru hér í fjöllunum. Einna stærst mun [[Bótólfsból]] á Dalfjalli. Hreppstjórar höfðu umsjón með fjárbólum, síðar fjallskilanefnd.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Vestmannaeyjajörðum hefir frá fornu fylgt hagaganga í úteyjum fyrir ákveðna tölu sauðfjár og heyrðu vissar eyjar til allra nytja undir leigumálana. Til [[Vesturhús]]a var lagður beitarréttur í [[Álsey|Álfsey]] seint á 18. öld, sbr. tilsk. 1783, en áður höfðu þessar jarðir haft beitarrétt á Heimalandi fram yfir venjulega ítölu. Dalir höfðu áður meiri beitarréttindi í útey, Álfsey, en aðrar jarðir og tekið frá Dalajörðum og lagt undir Vesturhús. Vesturhús eru og ein um fýlungatekju í eynni [[Örn]]. Munu þessar jarðir vera með hinum yngri að byggingu. [[Þorlaugargerði]] hafði úteyjabeit í [[Hellisey]] fyrrum, en sauðabeit lagðist niður í eynni, vegna erfiðleika að sækja þangað og vegna hættu þar fyrir sauðfé. Fékk þá Þorlaugargerði rétt til beitar fyrir sauðfé í Elliðaey. Í úteyjunum gengur féð sjálfala allan ársins hring, og er því aldrei gefið. Fjárból eru ágæt í eyjunum við hella og skúta, sem féð heldur sig við. Fylgt hefir verið frá fornu föstum venjum um ásetning í úteyjar, og þess stranglega gætt, að eigi væri ofsett í þær. Í lundabyggðum úteyjanna er gras sígrænt og svo gróskumikið, að varla sést bitið eftir sumarið, þótt fé væri allmargt. Var það gömul trú, að fé farnaðist eigi vel í úteyjum, ef gras sæist bitið þar undan sumri að nokkru ráði. Í &#039;&#039;sumarhögum&#039;&#039; var samt haft fleira fé í úteyjum, 3—5 kindur frá hverri jörð, en í &#039;&#039;vetrarhögum&#039;&#039;. Samkvæmt elztu heimildum um hagatolla í úteyjum frá lokum 16. aldar voru þeir greiddir með 2—2½ fiski fyrir hverja fullorðna kind fyrir árið. Fullorðin kind, geld ær eða sauður, var metin 24—30 fiskar.²³) Um miðja 19. öld var einn hagatollur í útey metinn 3 fiskar. Á síðasta hluta 19. aldar og fram um aldamót 2—3 krónur, en hækkaði mjög seinna. Lömb voru áður sett til útigangs í úteyjar með fullorðnu fé, 3 lömb fyrir 2 fullorðnar kindur. Þetta þótti oft gefast illa. Var í seinni tíð hætt að setja lömb í sömu eyjar og fullorðið fé, en lömb sett í nokkrar eyjar ([[Brandur|Brand]], [[Smáeyjar]] og [[Hellisey]]). Lömbin voru sett í þessar eyjar um veturnætur og sótt aftur síðast á einmánuði, svo að þau spilltu eigi fýlabyggðum. Lömb voru einnig sett utan í grasskorur og hillur í fjöllum og hengiflugum. Var erfitt mjög að koma lömbunum á suma þessa staði og að ná þeim þaðan og þurfti að nota til þess sigabönd og gefið niður fyrir standberg. Er þetta meðal margs annars ágætt dæmi um hina frábæru nýtni eyjamanna og sterku sjálfbjargarviðleitni.²⁴)&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Vestmannaeyjajörðum hefir frá fornu fylgt hagaganga í úteyjum fyrir ákveðna tölu sauðfjár og heyrðu vissar eyjar til allra nytja undir leigumálana. Til [[Vesturhús]]a var lagður beitarréttur í [[Álsey|Álfsey]] seint á 18. öld, sbr. tilsk. 1783, en áður höfðu þessar jarðir haft beitarrétt á Heimalandi fram yfir venjulega ítölu. Dalir höfðu áður meiri beitarréttindi í útey, Álfsey, en aðrar jarðir og tekið frá Dalajörðum og lagt undir Vesturhús. Vesturhús eru og ein um fýlungatekju í eynni [[Örn]]. Munu þessar jarðir vera með hinum yngri að byggingu. [[Þorlaugargerði]] hafði úteyjabeit í [[Hellisey]] fyrrum, en sauðabeit lagðist niður í eynni, vegna erfiðleika að sækja þangað og vegna hættu þar fyrir sauðfé. Fékk þá Þorlaugargerði rétt til beitar fyrir sauðfé í Elliðaey. Í úteyjunum gengur féð sjálfala allan ársins hring, og er því aldrei gefið. Fjárból eru ágæt í eyjunum við hella og skúta, sem féð heldur sig við. Fylgt hefir verið frá fornu föstum venjum um ásetning í úteyjar, og þess stranglega gætt, að eigi væri ofsett í þær. Í lundabyggðum úteyjanna er gras sígrænt og svo gróskumikið, að varla sést bitið eftir sumarið, þótt fé væri allmargt. Var það gömul trú, að fé farnaðist eigi vel í úteyjum, ef gras sæist bitið þar undan sumri að nokkru ráði. Í &#039;&#039;sumarhögum&#039;&#039; var samt haft fleira fé í úteyjum, 3—5 kindur frá hverri jörð, en í &#039;&#039;vetrarhögum&#039;&#039;. Samkvæmt elztu heimildum um hagatolla í úteyjum frá lokum 16. aldar voru þeir greiddir með 2—2½ fiski fyrir hverja fullorðna kind fyrir árið. Fullorðin kind, geld ær eða sauður, var metin 24—30 fiskar.²³) Um miðja 19. öld var einn hagatollur í útey metinn 3 fiskar. Á síðasta hluta 19. aldar og fram um aldamót 2—3 krónur, en hækkaði mjög seinna. Lömb voru áður sett til útigangs í úteyjar með fullorðnu fé, 3 lömb fyrir 2 fullorðnar kindur. Þetta þótti oft gefast illa. Var í seinni tíð hætt að setja lömb í sömu eyjar og fullorðið fé, en lömb sett í nokkrar eyjar ([[Brandur|Brand]], [[Smáeyjar]] og [[Hellisey]]). Lömbin voru sett í þessar eyjar um veturnætur og sótt aftur síðast á einmánuði, svo að þau spilltu eigi fýlabyggðum. Lömb voru einnig sett utan í grasskorur og hillur í fjöllum og hengiflugum. Var erfitt mjög að koma lömbunum á suma þessa staði og að ná þeim þaðan og þurfti að nota til þess sigabönd og gefið niður fyrir standberg. Er þetta meðal margs annars ágætt dæmi um hina frábæru nýtni eyjamanna og sterku sjálfbjargarviðleitni.²⁴)&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <!-- diff cache key heimaslod:diff::1.12:old-76323:rev-76324 --> </table>

Viglundur http://heimaslod.is/index.php?title=Saga_Vestmannaeyja_II./_III._Atvinnuvegir,_1._hluti&diff=76323&oldid=prev 2013-02-16T18:30:19Z

<p></p> <a href="http://heimaslod.is/index.php?title=Saga_Vestmannaeyja_II./_III._Atvinnuvegir,_1._hluti&amp;diff=76323&amp;oldid=71815">Sýna breytingar</a>

Viglundur http://heimaslod.is/index.php?title=Saga_Vestmannaeyja_II./_III._Atvinnuvegir,_1._hluti&diff=71815&oldid=prev 2012-05-12T17:27:54Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="is"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">←Fyrri útgáfa</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Útgáfa síðunnar 12. maí 2012 kl. 17:27</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l38">Lína 38:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 38:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Reglugerð fyrir forðagæzlumenn Vestmannaeyjahrepps var frá 24. júlí 1915 (sjá og lög nr. 32 1931).&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Reglugerð fyrir forðagæzlumenn Vestmannaeyjahrepps var frá 24. júlí 1915 (sjá og lög nr. 32 1931).&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Kirkjurnar á Ofanleiti og í Kirkjubæ áttu sjálfar nokkrar kýr, sbr. hina fornu máldaga. Kúgildi er eigi vitað til að hafi fylgt eyjajörðum. Fyrrum voru naut höfð í Elliðaey, og ef til vill hafa kálfar og ungneyti verið höfð í fleiri eyjum. [[Nautaflá]] heitir í Elliðaey, þar sem nautin voru leidd upp í eyna. Undirfláin er þarna mikil og sjaldan er dauður sjór við eyna, og því erfitt að koma nautgripum þarna upp. Líklegt er, að nautin hafi verið sett þangað á vorin og slátrað á haustin. Þó getur verið, að naut hafi gengið úti í eynni fyrrum. Í Elliðaey, en í öðrum eyjum fara ekki sögur af nautagöngu, urðu naut mjóg feit. Var þeim slátrað í eynni og flutt heim af blóðvelli. [[Nautarétt]] heitir ennþá í Elliðaey. Nokkrar sagnir eru og um, að geldneyti hafi gengið í Yztakletti.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Kirkjurnar á Ofanleiti og í Kirkjubæ áttu sjálfar nokkrar kýr, sbr. hina fornu máldaga. Kúgildi er eigi vitað til að hafi fylgt eyjajörðum. Fyrrum voru naut höfð í Elliðaey, og ef til vill hafa kálfar og ungneyti verið höfð í fleiri eyjum. [[Nautaflá]] heitir í Elliðaey, þar sem nautin voru leidd upp í eyna. Undirfláin er þarna mikil og sjaldan er dauður sjór við eyna, og því erfitt að koma nautgripum þarna upp. Líklegt er, að nautin hafi verið sett þangað á vorin og slátrað á haustin. Þó getur verið, að naut hafi gengið úti í eynni fyrrum. Í Elliðaey, en í öðrum eyjum fara ekki sögur af nautagöngu, urðu naut mjóg feit. Var þeim slátrað í eynni og flutt heim af blóðvelli. [[Nautarétt]] heitir ennþá í Elliðaey. Nokkrar sagnir eru og um, að geldneyti hafi gengið í Yztakletti.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson á Búastöðum|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur Nýjabæjar með Ólafshúsum  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson á Búastöðum|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">á Búastöðum</ins>|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur Nýjabæjar með Ólafshúsum  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson bóndi|Árna Þórarinssyni]] á Oddsstöðum. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson á Gjábakka|Jóni Guðmundssyni]] á Eystri Gjábakka, 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson bóndi|Árna Þórarinssyni]] á Oddsstöðum. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson á Gjábakka|Jóni Guðmundssyni]] á Eystri Gjábakka, 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson í Vesturhúsum|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson á Kirkjubæ|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson á Kirkjubæ|Guðjón Eyjólfsson]], [[Ísleifur Guðnason á Kirkjubæ|Ísleifur Guðnason]], [[Jón Eyjófsson|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson á Kirkjubæ|Arngr. Sveinbjörnsson]], Jón Guðmundsson o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson í Vesturhúsum|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson á Kirkjubæ|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson á Kirkjubæ|Guðjón Eyjólfsson]], [[Ísleifur Guðnason á Kirkjubæ|Ísleifur Guðnason]], [[Jón Eyjófsson|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson á Kirkjubæ|Arngr. Sveinbjörnsson]], Jón Guðmundsson o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

Viglundur http://heimaslod.is/index.php?title=Saga_Vestmannaeyja_II./_III._Atvinnuvegir,_1._hluti&diff=71814&oldid=prev 2012-05-12T17:18:35Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="is"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">←Fyrri útgáfa</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Útgáfa síðunnar 12. maí 2012 kl. 17:18</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l38">Lína 38:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Lína 38:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Reglugerð fyrir forðagæzlumenn Vestmannaeyjahrepps var frá 24. júlí 1915 (sjá og lög nr. 32 1931).&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Reglugerð fyrir forðagæzlumenn Vestmannaeyjahrepps var frá 24. júlí 1915 (sjá og lög nr. 32 1931).&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Kirkjurnar á Ofanleiti og í Kirkjubæ áttu sjálfar nokkrar kýr, sbr. hina fornu máldaga. Kúgildi er eigi vitað til að hafi fylgt eyjajörðum. Fyrrum voru naut höfð í Elliðaey, og ef til vill hafa kálfar og ungneyti verið höfð í fleiri eyjum. [[Nautaflá]] heitir í Elliðaey, þar sem nautin voru leidd upp í eyna. Undirfláin er þarna mikil og sjaldan er dauður sjór við eyna, og því erfitt að koma nautgripum þarna upp. Líklegt er, að nautin hafi verið sett þangað á vorin og slátrað á haustin. Þó getur verið, að naut hafi gengið úti í eynni fyrrum. Í Elliðaey, en í öðrum eyjum fara ekki sögur af nautagöngu, urðu naut mjóg feit. Var þeim slátrað í eynni og flutt heim af blóðvelli. [[Nautarétt]] heitir ennþá í Elliðaey. Nokkrar sagnir eru og um, að geldneyti hafi gengið í Yztakletti.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Kirkjurnar á Ofanleiti og í Kirkjubæ áttu sjálfar nokkrar kýr, sbr. hina fornu máldaga. Kúgildi er eigi vitað til að hafi fylgt eyjajörðum. Fyrrum voru naut höfð í Elliðaey, og ef til vill hafa kálfar og ungneyti verið höfð í fleiri eyjum. [[Nautaflá]] heitir í Elliðaey, þar sem nautin voru leidd upp í eyna. Undirfláin er þarna mikil og sjaldan er dauður sjór við eyna, og því erfitt að koma nautgripum þarna upp. Líklegt er, að nautin hafi verið sett þangað á vorin og slátrað á haustin. Þó getur verið, að naut hafi gengið úti í eynni fyrrum. Í Elliðaey, en í öðrum eyjum fara ekki sögur af nautagöngu, urðu naut mjóg feit. Var þeim slátrað í eynni og flutt heim af blóðvelli. [[Nautarétt]] heitir ennþá í Elliðaey. Nokkrar sagnir eru og um, að geldneyti hafi gengið í Yztakletti.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur Nýjabæjar með Ólafshúsum  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Jarðabótaáhugi að nokkrum mun fer fyrst að vakna hjá eyjabændum um 1880. Samt er getið um menn, er sköruðu fram úr um slíkar framkvæmdir löngu áður. Má þar nefna [[Hallur Hróbjartsson <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">á Búastöðum</ins>|Hall bónda Hróbjartsson]] á Búastöðum á síðasta hluta 18. aldar, er verðlaun hlaut fyrir jarðrækt. Einnig [[Bjarni Stefánsson|Bjarna Stefánsson]] á Búastöðum á öndverðri 19. öld, tengdason séra [[Bjarnhéðinn Guðmundsson|Bjarnhéðins]] í Kirkjubæ, er fór utan til að læra jarðrækt og leiðbeindi síðan hér um jarðræktarstörf. [[Árni Einarsson|Árni bóndi Einarsson]] á Vilborgarstöðum gerði jörð sinni mikið til góða. Sama má segja um ábúendur Nýjabæjar með Ólafshúsum  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson bóndi|Árna Þórarinssyni]] á Oddsstöðum. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson á Gjábakka|Jóni Guðmundssyni]] á Eystri Gjábakka, 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>o.fl. Sléttað var töluvert í túnum á árunum 1860—1880. 1873 var byrjað að rækta [[Nýjatún]] á kostnað ríkissjóðs, um 5 dagsláttur að stærð. Skýrslur um jarðir hér frá 1892 telja 2 jarðir afbragðsvel setnar, 5 prýðilega vel, 9 mjög vel, 5 viðunandi og nokkrar vel setnar. Aðeins 4 jarðir eru taldar fremur illa setnar. Á 16 jörðum eru tún talin slétt. Ekki vantaði samt, að harðar kröfur væru gerðar til leiguliða samkv. byggingarbréfum um árlega túnasléttun. En lítt var þeim framfylgt af mörgum. Árið 1892 náðu túnasléttur, er búið var fram að því ári að gera og hefðu átt að vera 45 ferfaðmar árlega hjá hverjum ábúanda, frá 6 ferföðmum minnst og upp í rúma þúsund ferfaðma hjá einum bónda, [[Árni Þórarinsson bóndi|Árna Þórarinssyni]] á Oddsstöðum. Mestu túngarðahleðslur voru hjá [[Jón Jónsson (hreppstjóri)|Jóni hreppstjóra Jónssyni]] í Dölum og [[Jón Guðmundsson á Gjábakka|Jóni Guðmundssyni]] á Eystri Gjábakka, 310 og 207 faðmar. Minnstar túngarðahleðslur voru 6 faðmar.⁹)&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson í Vesturhúsum|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson á Kirkjubæ|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson á Kirkjubæ|Guðjón Eyjólfsson]], [[Ísleifur Guðnason á Kirkjubæ|Ísleifur Guðnason]], [[Jón Eyjófsson|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson á Kirkjubæ|Arngr. Sveinbjörnsson]], Jón Guðmundsson o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Um þessar mundir, 1893—1894, byrjuðu nokkrir bændur að færa út tún sín eða rækta ný tún, samkvæmt heimild stjórnarinnar um, að hver bóndi mætti færa út túnin um 2 dagsláttur. Fyrstir voru [[Guðmundur Þórarinsson í Vesturhúsum|Guðmundur Þórarinsson]], [[Gísli Lárusson]], Pétur Pétursson og Ólafur Magnússon. Þá [[Sigurður Sigurfinnsson]], [[Gísli Stefánsson (kaupmaður)|Gísli Stefánsson]], [[Sigfús Árnason]], [[Guðlaugur Jóhann Jónsson|Guðlaugur Jónsson]], Jón Jónsson, [[Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen|Sigríður Johnsen]], [[Guðjón Björnsson á Kirkjubæ|Guðjón Björnsson]], [[Guðjón Eyjólfsson á Kirkjubæ|Guðjón Eyjólfsson]], [[Ísleifur Guðnason á Kirkjubæ|Ísleifur Guðnason]], [[Jón Eyjófsson|Jón Eyjólfsson]], [[Jón Bergur Jónsson|Jón B. Jónsson]], Jón Einarsson, [[Arngrímur Sveinbjörnsson á Kirkjubæ|Arngr. Sveinbjörnsson]], Jón Guðmundsson o.fl. Amtmaður hafði lofað að leggja því lið, að hlutaðeigendum yrði veitt þóknun fyrir gerðar framkvæmdir á jörðum, sbr. 20. gr. 1. 12. jan. 1884 og stjórnarráðsbr. 21. maí 1880.&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

Viglundur